کیفیت آموزشی را قربانی صرفه جویی نکنیم

در سال تحصیلی جاری وزارت آموزش و پرورش با اجرای طرح سامان دهی، اقدام به ادغام مدارس و کلاس ها در یکدیگر نموده که این امر منجر به تعطیلی و انحلال برخی مدارس و یک نوبته شدن برخی دیگر، افزایش جمعیت دانش آموزی در هر کلاس، کاهش ساعات برخی دروس و تبدیل تعداد زیادی از نیروهای مجرب آموزشی به نیروی مازاد گردیده است. به نظر می رسد که اجرای این طرح بیش از آن که مبتنی بر اهداف آموزشی باشد، ناظر بر اهداف اقتصادی و صرفه جویی های مالی است. بر این اساس و به عنوان شاهد بر مدعا به موارد زیر اشاره می گردد: ۱- کاهش مصنوعی و اجباری شیفت های مدارس و تعداد کلاس های درس به بهانه ریزش جمعیت دانش آموزی، مطمئنا خسارت و ضربه آشکار به کیفیت آموزشی و به مثابه رانش در بنیان آن می باشد که قطعا آثار مخرب و زیانبار آن به زودی رخ خواهد نمود. چه کسی از کلاس هایی با جمعیت ۳۰ تا ۴۰ نفری می تواند انتظار کیفیت داشته باشد؟! اصلا افزایش جمعیت کلاس ها در این طرح چه توجیهی دارد؟ و آیا رواست اینک که با همت خیرین مدرسه ساز و سازمان نوسازی و تجهیز مدارس، فضاهای آموزشی مطلوبی در اختیار آموزش و پرورش قرار گرفته، به جای استفاده حداکثری، یک نوبت آنها را به تعطیلی بکشانیم؟! البته یک نوبته شدن مدارس به شرط تمهید زیرساخت های لازم اندیشه ای درست، به روز و قابل قبول است اما نه با شرایط و امکانات کنونی. در کشورهایی که الگوهای آموزشی موفقی ارائه داده اند از جمله ژاپن، شروع کار این گونه مدارس از ساعت ۵/۹ صبح می باشد یعنی پس از خواب و استراحت کافی دانش آموز. همچنین دارای سلف سرویس های مجهز و ساعت معین جهت صرف ناهار در مدرسه می باشند. نه آن که دانش آموز را همچون یک سرباز در تاریک روشن صبح های سرد و منجمد زمستانی به مدرسه بیاوریم و همچون یک کارمند تا ۲ بعدازظهر بدون ناهار و با شکم گرسنه در مدرسه نگه داریم! چنین دانش آموزی تا به خانه برود، ناهار بخورد و نماز بخواند و دیگر کارهای شخصی اش را انجام دهد، عملا به استراحت کافی بعدازظهر نخواهد رسید و به همین دلیل شب نیز کشش مطالعه و انجام تکالیفش را نخواهد داشت و باید زود بخوابد تا فردا باز روز از نو، روزی از نو. ۲- تبدیل تعداد زیادی از نیروهای مجرب آموزش و پرورش به نیروهای مازاد از تبعات دیگر این رانش است. نیروهایی که در میان آنها حتی صاحبان مدارج علمی بالا همچون کارشناسان ارشد با تجربه نیز وجود دارد و اینک مسئولان اداری به صورتی آشفته و سراسیمه تنها در پی جلوگیری از بلاتکلیفی و قطع حقوق آنها هستند. واقعا جای تأسف نیست که نیروهای توانمند آموزشی در پست های غیرآموزشی به کار گرفته شوند؟! آیا چنین وضعیتی خسارت به کیفیت آموزشی محسوب نمی شود؟! ناگفته پیدا بود و حتی در نزد هر فرد عادی هم قابل پیش بینی بود که این ادغام های عجولانه قطعاً منجر به مازادسازی نیروهای شاغل خواهد شد. عجبا از وزارت آموزش وپرورش که نه تنها قادر به این پیش بینی نبوده! و تمهیدی در این زمینه نیندیشیده است بلکه از یک سو سال گذشته در تناقضی آشکار با این طرح، از طریق آزمون استخدامی تعداد زیادی نیروی تازه جذب نموده و از سوی دیگر جلوی بازنشستگی های زودتر از موعد را نیز گرفته است. نتیجه آن که روزها پس از آغاز سال تحصیلی همچنان تعدادی از این نیروهای بلاتکلیف هر روز انرژی ذخیره شده تابستان را که باید صرف خدمت به دانش آموزان نمایند در راهروها و دوایر ادارات آموزش وپرورش مصروف استرس ها و دلشوره های شغلی خود می کنند. ۳- کاهش ساعات آموزشی برخی از دروس اقدام عجیب دیگری می باشد که قطعاً موجب افت کیفیت تدریس از جانب معلم و فراگیری از جانب دانش آموز خواهد شد. از آنجا که زمان، ظرف تحقق تمامی آرمان های آموزشی و پرورشی است،هر طرح و برنامه ای که نسبت به این واقعیت مهم عینی و ملموس بی توجه باشد، نمی تواند منشأ تحقق هیچ ظرفیتی در این راستا باشد. در شرایطی که اکثریت دروس از سال های قبل گرفتار معضل کمبود ساعت می باشند و این امر بارها از طرق مختلف به اطلاع مسئولان رسانده شده و درحالی که از طرحی بنا بر ادعا چنین کارشناسانه! انتظار افزایش منطقی ساعات دروس به تناسب حجم کتب آنها می رفت، بسیار حیرت آور است که وزارت متبوع درا ین طرح نه تنها به حل این مشکل، عنایتی ندارد بلکه یک یا دو عنوان درسی دیگر را نیز گرفتار همین مشکل می نماید. واضح است که کاهش ساعات آموزشی درسی که به عنوان مثال در هفته نیاز به ۲زنگ کامل (۴ساعت) داشته باشد به یک زنگ (۲ساعت)، توجیهی جز صرفه اقتصادی ندارد؛ زیرا به این ترتیب برنامه موظفی یک معلم (۲۴ساعت در هفته) به جای آن که با ۶کلاس تنظیم شود با ۱۲ کلاس بسته خواهد شد و این امر به معنی «یک معلم مساوی دو معلم» خواهد بود! بدیهی است که این صرفه جویی از یک سو به قیمت فرسایش زودهنگام توانایی و آسیب به سلامتی نیروهای شاغل تمام خواهد شد و از سوی دیگر منجر به افت کیفی آموزش و نیاز دانش آموزان و خانواده ها به هزینه کردن برای معلم خصوصی و کلاس های فوق العاده می گردد. هرچند این مشکل اساساً مربوط به سال های گذشته می باشد، لیکن بدیهی است که از هر طرح جدید و جایگزینی ابتدا انتظار حل مشکلات قبلی می رود؛ سپس سخن از طرح و برنامه جدید به میان آوردن. ۴- افزایش ساعات بیکاری و روزهای تعطیلی: اگر با نگرشی واقع بینانه به مسئله تعطیلات زیاده از حد و فراغت های غیرضروری در اثنای تحصیل که در چند سال اخیر جزء رویکردهای سؤال برانگیز وزارت آموزش و پرورش بوده است بنگریم، شک نخواهیم کرد که در دنیای بی مرز و حصار ارتباطات تصویری و الکترونیکی امروز، هر چقدر زمینه های تعطیلی، بیکاری و گسستگی در وقت درس و مدرسه برای نوجوانان بیشتر شود، بیشتر آنان را در معرض مخاطرات اخلاقی، رفتاری و گرفتاری در دام های وسوسه انگیز کانال ها و تبلیغات مبتذل ماهواره ای و شبکه های اینترنتی و... قرار داده ایم. به خصوص با توجه به این که معمولا برنامه ریزی مفید و در حد انتظاری هم برای پرکردن این اوقات فراغت اجرا نمی شود. به علاوه عادت به تعطیلی های زیاد و کاهش ساعات کار و درس باعث ایجاد و پرورش خوی عافیت طلبی، تنبلی و مدرسه گریزی در نوجوانان می شود. ۵- یک نوبته شدن مدارس و کاهش کلاس ها لاجرم باعث صرفه جویی در مصرف آب، برق، گاز و تلفن شده، کاهش قابل ملاحظه برخی دستمزدها و اضافه کاری ها در سطوح مختلف اداری و آموزشی را در پی دارد، از مصرف بنزین و بار ترافیک در ساعاتی خاص می کاهد و... هر چند صرفه جویی امری پسندیده است، لیکن در همه جا نمی توان آن را جایز شمرد، از جمله در آموزش و پرورش و در باب علم اندوزی و کسب دانش، صرفه جویی عین خطاست، خساست امری ناصواب است و درست برعکس آنچه که ظاهرش می نماید، مایه خسارت است؛ خسارتی که تیشه بر ریشه کیفیت آموزشی زده، حرکت رو به رشد و شتابنده کشور اسلامی مان را در جهت نیل به آرمان های علمی و پژوهشی و پیشرفت های فناوری، به کندی، و گرمی تعلیم و تعلم را به سردی و انجماد خواهد کشاند. با عنایت به موارد پنج گانه فوق، جای سؤال دارد که چرا باید مسائل آموزشی این گونه از نظرگاه اقتصادی مورد نگرش کمی قرار گیرد؟ بدیهی است که هر طرح جدیدی توسط طراحان و ارائه دهندگان آن باید به مردم معرفی و زوایای مختلف و نقاط قوت و ضعف آن شناسانده شود. اما نباید اجرا نشده، برای آن ابراز تحسین و ادعای توفیق نمود. در پایان ضمن ابراز تأسف از اجرای عجولانه و شتاب زده طرحی که بی شک نیاز به بازنگری کارشناسانه آموزشی- فرهنگی و زدودن غبار مصلحت اندیشی اقتصادی از چهره آن دارد، به عنوان یک معلم و یک منتقد مسائل آموزشی امید آن دارد که مسئولان محترم وزارت متبوع پیش از آن که آموزش و پرورش را درگیر طرح های جدید و پی درپی نمایند، قدری به ضرورت ایجاد ثبات و پایداری در بنیان برنامه ریزی های آموزشی نیز بیندیشند . اگر هم لازم است برای به روزآوری امکانات و شیوه های آموزشی طرحی نو در اندازند، قطعاً این طرح نو آهسته و پیوسته نتیجه خواهد داد نه این گونه توفانی و شتابنده!