پژوهش‌کیلویی چند؟!

وقتی قرار شد از پژوهش بنویسیم، تصمیم گرفتیم چند پژوهشگر را میهمان جیم کنیم و از آن‌ها حال و احوال پژوهش و پژوهش‌گری را جویا شویم. زیاد تلاش کردیم که این قرار تبدیل به یک گفتمان شود ولی به دلیل مشغله‌های کاری که برای میهمانان وجود داشت و این‌که برخی در سفر بودند امکانش نبود؛ بعد از پیگیری‌های بسیار توانستیم گفت‌وگویی با یکی از پژوهشگران مشهدی داشته باشیم. در ادامه شنیده‌های‌مان را از حسین کرباسچی که صاحب چندین طرح پژوهشی در زمینه علوم انسانی است، برای‌تان می‌آوریم... ● ارزش، تنها چیزی است که یافت نمی‌شود ما به لحاظ نیروی انسانی در هر حوزه پژوهشی در جایگاه مناسبی قرار داریم ولی مسئله مهم این است که باید به نیروی انسانی محقق و پژوهش‌گر ارزش و بها داده شود تا زمینه مساعد برای کار او فراهم شود؛ به این ترتیب نه تنها از فرار مغز‌ها جلوگیری می‌شود، بلکه به پیشرفت علمی و فناوری در کشور نیز کمک ‌می‌شود. ● حلقه‌ها مفقود هستند در دنیا همیشه در عرصه اجرا، بخش آر‌ اند دی (تحقیق و توسعه) یا پژوهش توسعه‌ای دارند که سفارش‌ دهنده حلقه‌های قبلی خود یعنی پژوهش‌های کاربردی و بنیادی است، بنابراین پژوهش‌ها خیلی موضوعی و هدف‌گرا شکل می‌گیرد در حالی که در کشور ما بخش‌های اجرا که عموما در یک اقتصاد دولتی یا وابسته به دولت هستند پژوهش‌های توسعه‌ای کنار بخش‌های اجرایی یا اصلا وجود ندارد یا فقط اسم آن را یدک می‌کشد، بنابراین سلسله جنبان پژوهش که قسمت سفارش بخش اجراست وجود ندارد و این مشکل بزرگی است. ● این‌جا هم ماجرا بی‌پولی است اگر بودجه مناسبی در اختیار محقق گذاشته شود او بهتر می‌تواند ایده‌های خلاقانه خود را به ‌منصه ‌ظهور برساند و نتیجه بهتری هم عاید کشور می‌شود. کاهش بودجه پژوهش یک زنگ خطر برای کشور محسوب می‌شود. ● خردها معلوم و کلان‌ها مجهولند ما نمی‌دانیم که در چه زمینه‌ای می‌خواهیم پژوهش کنیم، اهداف خرد مشخص شده‌اند ولی این مسئله نیازمند یک هدف کلان است. نبود اهداف بزرگ باعث سردرگمی مراکز پژوهشی است و باید معنای اهداف تفهیم و راه صحیح رسیدن به آن به دانشجو تفهیم شود. نبود نگاه کلان در امر پژوهش باعث ضربه زدن به این مسئله می‌شود. ما باید در بخش‌هایی که نبض اقتصاد کشور را به دست می‌گیرد سرمایه‌گذاری کنیم، تحقیق و پژوهش انجام دهیم و هدف اصلی مان هم رسیدن به این هدف باشد. ● مدیریت، ضعف دارد نیروی محرکه اصلی پژوهش که مدیریت صحیح و همه‌جانبه و خوش فکر است در کشور وجود ندارد. ما از امکانات هر چند ناکافی ولی مناسبی داریم که از همان هم بهره برداری نمی‌شود و این ناشی از مدیریت چندگانه و ضعیف است. ● مشتری محور باید بود اعتقاد به پژوهش در کشور آن هم در بین کسانی که بهره‌بردار هستند و باید از نتایج تحقیقات استفاده کنند دیده نمی‌شود. اگر به سهم و نقش پژوهش در شناخت و حل مسائل کشور و تأثیر آن در توسعه و پیشرفت اقتصاد و کشور توجه شود، بسیاری از موانع پژوهش در کشور رفع می‌شد. پژوهش باید مشتری محور و تقاضا محور باشد تا مشکلات کشور را رفع کند. پژوهش‌های آکادمیک و دانشگاهی مهم است ولی زمانی می‌تواند تاثیر داشته باشد که کاربردی شود. ● پژوهش هم حامی می‌خواهد دانش بدون پژوهش ایجاد نمی‌شود. در بخش صنعت بهایی به این مسئله داده نمی‌شود، چون اعتقادی به پژوهش نیست به همین دلیل تولیدات کشور بی‌کیفیت و پر هزینه است و قابل رقابت با تولیدات خارجی نیست. حمایت از تحقیق و توسعه، حمایت از تولید و اشتغال است. باید یک نظام فکری همه‌جانبه و حمایت از سوی دولت باشد تا زنجیره تحقیق، تولید و بازار و در نهایت رفاه اجتماعی و توسعه پا بگیرد. ● به دنبال هدایت‌گری توانمند ما هنوز نتوانسته‌ایم نهاد‌های لازم را برای مدیریت این مسئله ایجاد کنیم. البته در سطح خرد کارهایی انجام شده ولی هنوز در سطح کلان حرکتی صورت نگرفته است. با وجود این مشکل، ما حتی اگر بتوانیم سهم پژوهش از تولید ناخالص ملی را به بالای یک‌درصد برسانیم که البته بسیار لازم است، وقتی مدیریتی توانا و قوی این بودجه را هدایت نکند تأثیری بر پژوهش و در نتیجه بر توسعه کشور نخواهد گذاشت و این بودجه هدر خواهد رفت.