نگرشی نو در کمک‌های غیرنظامی به افغانستان

بعد از تصمیم دولت اوباما مبنی بر کاهش حضور ارتش ایالات متحده در خاک افغانستان، زمان آن فرا رسیده تا درباره اقدامات غیرنظامی در این کشور نیز طرحی نو درانداخته شود. آوریل گذشته درحالی‌که در یک «کانتینر تغییر شکل یافته» در حیاط سفارتخانه آمریکا در کابل که دورتادورش پر بود از کیسه‌های شنی برای محافظت در برابر موشک‌های گاه و بیگاه، نشسته بودم، با نیروهای کمکی راجع به کارشان صحبت می‌کردم. مسوولیت آنها واقعا تاثیر‌گذار بود، اما بیشتر نگرانی‌شان متوجه محدودیت‌های دست و پا‌گیری بود که عرصه را برای انجام صحیح ماموریت‌های محوله تنگ‌تر کرده بود. مسوولیت کمک به افغان‌ها در ایجاد مملکتی با خدمات عمومی بهتر و نهادهایی که در برابر نیازهای شهروندان گرفتار پاسخگو باشند، کار فوق‌العاده دشواری است. نه تزریق سریع پول‌های فراوان- چهار‌میلیارد دلار در سال‌جاری- از طریق یک دولت فاسد و شکننده و نه توقعات، سوءمدیریت و شتاب‌زدگی دولت واشنگتن به آسان‌تر شدن کار هیچ کمکی نمی‌کنند. طی ۱۸ ماه اخیر، سازمان توسعه بین‌المللی ایالات متحده موسوم به یواس‌اید (USAID) نیروهای خود را از صد نفر در سال ۲۰۰۹ تقریبا به ۴۰۰ نفر در سال‌جاری در افغانستان افزایش داده. این افزایش به‌عنوان بخشی از پروژه افزایش غیرنظامیان در افغانستان که در سال ۲۰۰۹ توسط اوباما کلید خورد، می‌باشد. این سازمان پروژه‌هایی به ارزش ۹ ‌میلیارد دلار، از جاده‌سازی و خطوط انتقال گرفته تا بخش‌های بهداشتی و توسعه مکاسب کوچک، را اداره می‌کند. حدود ۲۶ هزار افغانی و شش هزار خارجی در این پروژه‌ها فعالیت می‌کنند و همگی خطرات یکسانی را به جان خریده‌اند. از سال ۲۰۰۳، یواس‌اید ۳۸ نفر را از نیروهای خود را از دست داده که اکثرا هم افغانی بوده‌اند؛ این در حالی است که بیش از ۶۰۰ نفر از کارکنان این سازمان به سختی مجروح و مصدوم شده‌اند. افغانستان به طور متوسط ۵۸ حمله در ماه را تجربه می‌کند؛ درنتیجه محدودیت‌های شدید امنیتی سفر به محل و برخورد با شرکای افغان را دشوار می‌کند. یو اس‌اید به‌کرات از محدودیت‌های موجود در انجام عملیات‌هایش شکایت کرده است. در کابل، اعضای ستاد این سازمان باید به پنج سفیر یا نمایندگان‌شان و پنج نهاد نظارتی دیگر شامل بازرسان کل یواس‌اید و وزارت امور خارجه آمریکا، یک بازرس کل ویژه از دولت افغانستان، اداره حسابداری و کمیسیون قراردادی دوران جنگ پاسخگو باشند. دو ستاد میانجی‌گری در کابل و یکی در واشنگتن، نماینده وزارت امور خارجه آمریکا در افغانستان و پاکستان گاه و بیگاه از این سازمان گزارش‌های کاری طلب می‌کنند. به طور متوسط دو هیات از کنگره آمریکا- هرکدام با سوالات خاص خود- هر دو هفته یک‌بار با مقامات یواس‌اید دیدار می‌کنند. پاسخگویی به این نهادها باعث محدود شدن زمان طراحی، اجرا و نظارت بر پروژه‌ها می‌شود. مدیریت یواس‌اید با مشکلات عدیده‌ای در زمینه به‌کارگیری افراد برای کار و زندگی در خارج از کانتینرهای تغییر شکل‌یافته یا کلبه‌های مخروبه به دور از خانواده‌هایشان و زیر آتش دایمی موشک‌ها روبه‌رو است، از این روی زمان زیادی باید طی شود تا مهارت، اطمینان و درک مورد نظر در این افراد ایجاد شود. مشوق‌های مختلف مانند پرداخت حقوق ویژه کار در مناطق خطرناک، قول استخدام در مشاغل آتی و ترفیع شغلی هیچ‌کدام نتوانسته‌اند افراد زیادی را جذب کنند. هر ساله ۸۵ درصد از نیروها از کار در افغانستان انصراف می‌دهند و لاجرم اعضای جدیدی مجددا تحت آموزش‌های لازم قرار می‌گیرند. آمریکا هر سال برمی‌گردد به نقطه اول. ● چه باید کرد؟ ▪ کم کردن حضور موثر: باید تیمی متشکل از افراد مجرب و آموزش‌دیده ایجاد کرد چراکه ایجاد اعتماد مهم‌تر از افزایش نفرات در این کشور است. بهتر است روی افراد و فعالیت‌های کمتری تمرکز کرد. ▪ بهینه‌سازی هماهنگی و نظارت: آمریکا باید جلسات هماهنگی و درخواست‌های بی‌شمار برای دریافت اطلاعات را به حداقل برساند. مسوولیت‌های بیشتری باید به سطوح پایین‌تر تفویض شود. ▪ مهار توقعات: آبادانی و عمران یک کشور اغلب مستلزم تدوین اهداف مناسب است. ما خواهان مشارکت بیشتر اما فساد کمتر افغان‌ها هستیم. تاسیس نهادهایی برای رسیدگی به فساد مالی خیلی مهم است، چراکه می‌خواهیم دولت، اعتبارات را صرف بهسازی مدارس و امور بهداشتی کند. پیدا کردن نقطه تعادل، نیاز به زمان دارد. حرکت آهسته‌تر با افراد کمتر اما آگاه‌تر که روی پروژه‌های کمتری کار می‌کنند و پول کمتری را در یک مدت زمان طولانی‌تر مصرف می‌کنند، عاقلانه است. آماده‌سازی غیرنظامیانی که مایل به اعزام به مناطق خطرناک اما مهم به لحاظ ایجاد امنیت ملی هستند. ارتش آمریکا برنامه‌ای برای تشکیل کادری متشکل از ۷۵۰ افسر آموزش‌دیده و مجرب برای کار در مناطق خطرناک به مدت پنج تا هفت سال را تهیه کرده است. نهادهای غیرنظامی نیز می‌توانند کار مشابهی را انجام دهند، ایجاد تیمی مستقر در واشنگتن، سفرهای مرتب به منطقه، زندگی در محل تا ۲۴ ماه، کار کردن روی یک مشکل برای چهار تا پنج سال و ایجاد تخصص‌های رشته‌ای و زبانی در این راستا حیاتی هستند. امروز ایالات متحده در نقطه‌ای قرار دارد که حضور بیشترش در افغانستان تنها هزینه‌ای است بر هزینه‌های بسیار این کشور، بنابراین تعیین قابلیت‌های غیرنظامی موثر برای فرار از این بن بست می‌تواند روح تازه‌ای در اهداف درازمدت آمریکا در دیار افغان‌ها بدمد.