نقبی بر برخی ناهنجاری‌های اجتماعی

هر گروه اجتماعی اعم از خانواده، تیم‌ها و گروه‌های کاری، شغلی و... دارای یک سری قواعد و هنجارهای نانوشته و غیررسمی در کنار قوانین و قواعد رسمی و مکتوب است که برای پایداری آن اجتماع لازم و ضروری است مثل داشتن صداقت در میان اعضای یک خانواده یا بازی جوانمردانه در مسابقات ورزشی و.... این هنجارهای پذیرفته شده در هیچ جایی به عنوان قانون رسمی، نوشته نشده و با رعایت نکردن این قوانین، نمی‌توان کسی را در دادگاه یا محاکم قضایی توبیخ، تنبیه یا مجازات و محکوم کرد ولی به عنوان اصول در میان اعضای آن جامعه و کلونی پذیرفته شده تا آن جمع، قوام و دوام داشته باشد. نوشته حاضر نیز ناظر بر بعضی از این موارد بوده و به بررسی مواردی از این گونه هنجارها در جامعه ما ‌می‌پردازد که متاسفانه بسیار مورد غفلت قرار گرفته و کمتر به آنها توجه شده است یا شاید هم، چون این موضوعات، مسائلی بدیهی، پیش پاافتاده و جزئی یا کم اهمیت به نظر رسیده اند مورد غفلت و کم توجهی قرار گرفته اند. برخی از ناهنجاری‌های اخلاقی و رفتاری ما ایرانیان در کتابهایی مثل “خلقیات ما ایرانیان”، “جامعه شناسی خودمانی”، “جامعه شناسی نخبه کشی” و ... به صورت مبسوط، مطرح شده است. از جمله این هنجارها ‌می‌توان به رعایت حریم شخصی و خصوصی در اماکن عمومی، رعایت نظم و انضباط در صف‌های انتظار و ... اشاره کرد. چند موردی که خودم بارها و بارها در این مدت، شاهدش بوده ام بدین شرح است: ۱- در ظاهر، رعایت حریم شخصی و خصوصی در موقع قراردادن کارت در دستگاههای خودپرداز و وارد نمودن رمز عابر بانک که کاملا شخصی و محرمانه ‌می‌باشد، یک امر بدیهی است ولی نگاهی گذرا به خودپردازها متاسفانه گویای چنین امری نیست و افراد منتظر به راحتی حریم خصوصی و محرمانه و شخصی افرادی را که در حال وارد کردن رمز کارت خود هستند نقض ‌می‌کنند و حتی از جناحین! در حال تماشای صفحه مانیتور و صفحه کلید خودپرداز هستند و در ظاهر برای این گونه افراد منتظر چیزی به نام حریم شخصی و خصوصی، محلی از اعراب نداشته و حتی تعریف نشده است و تا کنون نیز راه‌حل و چاره کارآمدی برای این معضل اندیشیده نشده است و متاسفانه موجب رنجش خاطر و حتی در مواردی به مشاجرات لفظی انجامیده است. در صورتی که با کمی‌آموزش و فرهنگ‌سازی، بسیاری از این منازعات بیهوده از بین می رود و به جای تنش‌های بی‌حاصل، آرامش حکمفرما خواهد شد. به نظرم راهکاری که برخی بانک‌ها، اجرا کرده‌اند می‌تواند به طور موقت و تا حدود زیادی این معضل را رفع کند، بدین صورت که دستگاه خودپرداز در ارتفاع بالاتری نسبت به خودپردازهای معمول قرار گیرد و مشتری با طی ۲-۳ پله بتواند به دستگاه خودپرداز، دست یابد و بدین ترتیب صفحه کلید عابربانک از دید سایر مشتریان مخفی می‌ماند. ۲- دومین موردی که به وفور دیده می‌شود نقض حریم شخصی و خصوصی در میان مشتریان کافی نت است. برخی از مشتریان کافی نت چنان به مانیتور مشتریان دیگر زل می‌زنند که این امر بر انسان مشتبه ‌می‌شود که این افراد در حال تماشای فیلم جالب و جذابی هستند و انگار چیزی به نام میز کامپیوتر به عنوان مرز و جداکننده فضای عمومی از فضای شخصی وجود خارجی ندارد و صفحه مانیتور سیستم‌های دیگر، ملک مشاء و منطقه مشترک المنافع است. برای حل این معضل ‌می‌توان فاصله سیستم‌ها را از یکدیگر بیشتر کرد یا میز کامپیوتر را طوری انتخاب نمود که از طرفین کمترین دید را نسبت به مانیتور داشته باشند یا اجازه نشستن بیش‌از یک نفر را در هر سیستم ندهیم. ۳- مورد سوم، رعایت نظم و انضباط در صفوف انتظار اعم از صف نانوایی، صف تاکسی و اتوبوس و... به ظاهر به عنوان یک هنجار و یک امر مسلم و خدشه ناپذیر، پذیرفته شده است اما برای عده ای از افراد چیزی به نام صف و رعایت حق افراد منتظر نه تنها تعریف نشده بلکه چنین چیزی به گوش مبارکشان نیز نخورده است. به راحتی و با وقاحت تمام، صف را نادیده می‌گیرند و به صورت غیرنوبت سوار تاکسی یا اتوبوس ‌می‌شوند یا نان ‌می‌خرند و .... و مانند طاووسی برای افراد منتظر، گردن فرازی ‌می‌کنند، خرامان خرامان راه ‌می‌روند و فخر ‌می‌فروشند! هر یک از این موارد، در صورت وقوع، بسیار زشت، آزاردهنده و تنش زا و برهم زننده نظم و انضباط، امنیت و آرامش شخصی و عمومی افراد جامعه است که لازم است رعایت چنین هنجارهای اخلاقی و اجتماعی به افراد جامعه تذکر و آموزش داده شود تا هم نظم و انتظام، قوام و دوام اجتماع از هم نپاشد و هم امنیت و آسایش شخصی و عمومی افراد آن جامعه مختل نگردد که بار عظیمی از این آموزش بر عهده متولیان آموزش و فرهنگ این جامعه از جمله صدا و سیما و سایر رسانه‌های گروهی از جمله روزنامه‌ها، مجلات و سایت‌های خبری و ... است تا به مرور زمان، شاهد کاهش این ناهنجاری‌ها و منازعات و مجادلات آزاردهنده ناشی از این ناهنجاری‌ها بوده و این ناهنجاری‌ها به صورت استثناء در جامعه دیده شود نه به صورت همه گیر و همگانی. این موارد شاید معضلی اساسی و دارای اولویت برای بسیاری نباشد ولی به طور مسلم موجب نقض حق وجدانی، اخلاقی و شرعی افراد ناراضی و متضرر از این ناهنجاری‌ها است. باشد که همه ما با اصلاح رفتارهای خود و رعایت هنجارهای جامعه موجب آرامش و امنیت بیشتری برای هموطنانمان فراهم آوریم.