مکملان قاره کهن

ایران و چین، هر دو به عنوان کشورهایی که جایگاه مهمی در آسیا دارند، جهش خوبی در رشد تجارت دو جانبه در سال‌های اخیر داشته‌اند. این مسأله نه تنها به توسعه اقتصادی و افزایش سطح رفاه مردم دو کشور منجر شده، بلکه تأثیر مثبتی بر رشد آسیا و کل دنیا داشته است. رابطه تجاری ایران و چین، به صورت دو طرفه مکمل یکدیگر و سودآور است. بنابراین وقتی دو کشور با تحولات گسترده‌ در الگوی اقتصاد جهانی روبه‌رو می‌شوند، لازم است تجارت دو جانبه خود را توسعه دهند و همکاری‌های اقتصادی را با یکدیگر تعمیق کنند. از نظر جغرافیایی، چین در شرق آسیا و ایران در غرب آسیا قرار گرفته است. اما روابط تجاری آنها سابقه‌ای هزاران ساله دارد. در سال ۱۹۵۰ با تأسیس حکومت جدید چین، روابط تجاری دو کشور به وضع سابق آن بازگشت و افزایش یافت. در سال ۱۹۷۱ با پیوند روابط دیپلماتیک، جریان تجاری، پیشرفت آشکاری پیدا کرد. اما از آغاز قرن جدید، تجارت دو جانبه وارد دوره رشد پرسرعتی شده، به طوری که ارزش آن با رشد سالانه ۳۰ درصدی، از ۵/۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۰ به ۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۴ افزایش یافت. در پایان سال ۲۰۰۵، ایران و چین توافق نامه همکاری نفتی به ارزش صد میلیارد دلار به امضا رساندند که رشد تجارت دو جانبه را به طور چشمگیری افزایش داد. در سال ۲۰۱۰ ارزش تجارت دو کشور به رکورد بی‌سابقه ۴/۲۹ میلیارد دلار رسید. در حال حاضر، ساختار اقتصادی چین و ایران به شدت مکمل یکدیگر است که این مسأله مبنای ثابتی برای توسعه بیشتر تجارت دو جانبه ایجاد می‌کند. چین به دلیل توسعه سریع اقتصاد ملی خود در سال‌های اخیر، تقاضای بسیار زیادی برای نفت دارد و در حال حاضر دومین مصرف کننده بزرگ نفت در جهان است. چین منابع نفتی زیادی ندارد و بنابراین برای تأمین مصرف داخلی نیازمند واردات است. در سال ۲۰۰۹ نیاز وارداتی چین به نفت به ۵۲ درصد افزایش یافت و به نظر می‌رسد این روند در آینده نزدیک همچنان ادامه یابد. در این سال‌ها میزان واردات نفت ما از ایران رو به افزایش بوده، به طوری که با میانگین رشد سالانه ۸/۱۱ درصد، از ۷ میلیون تُن در سال ۲۰۰۰ به ۳/۲۱ میلیون تُن در سال ۲۰۱۰ رسیده است. نفت وارداتی از ایران ۳/۱۲ درصد کل واردات نفت چین را به خود اختصاص می‌دهد. امروز، ایران سومین منبع تأمین کننده نفت چین است (بعد از عربستان و آنگولا). به علاوه، منطقی است که ایران به عنوان یکی از مهمترین صادر کنندگان نفت، کشوری مانند چین را که به سرعت در حال رشد است، به عنوان بازار هدف خود انتخاب کند. ● ماشین آلات در مقابل نفت ماشین آلات و تجهیزات حمل و نقل مهمترین کالا‌هایی‌اند که چین به ایران صادر می‌کند. از این نظر چین کشورهای صنعتی قدیمی مانند آلمان و فرانسه را پشت سر گذاشته و اکنون دومین صادر کننده اصلی ماشین آلات به ایران است که ۵/۱۵ درصد کل واردات ماشین آلات ایران را تأمین می‌کند. در واقع نیمی از ارزش صادرات چین به ایران به ماشین آلات اختصاص می‌یابد که طی دهه گذشته به طور میانگین با رشد ۲۹ درصدی مواجه بوده است. در ضمن، چین ۳/۱۰ درصد کل واردات مواد شیمیایی ایران را به خود اختصاص داده که از این نظر پس از امارات و آلمان در رتبه سوم قرار دارد. آهن و فولاد از دیگر کالاهای مهمی‌اند که چین به ایران صادر می‌کند. در کنار آن، صادرات صنایع سبک چین مانند پارچه و کاغذ به ایران در حال افزایش است. این آمارها نشان می‌دهند صادرات کالاهای چینی به دلیل قیمت ارزان و کیفیت بالا، به خوبی پاسخگوی تقاضای بازار ایران است. ● مانع ‌تراشی ممنوع! مسأله دیگر این است که چین و ایران هر دو با چالش بزرگ تسریع به‌روز رسانی ساختار اقتصادی خود روبه‌رو هستند. توسعه تجارت دو جانبه می‌تواند تا حد زیادی در رسیدن به این هدف نقش داشته باشد. ایران نیاز دارد به سرعت دست به تنوع‌سازی در ساختار اقتصادی خود بزند و از وابستگی بیش از حد به صادرات نفت رها شود. چین هم نیاز دارد پیشرفت فنی خود را تسریع کند و به توسعه ساختار صنعتی برسد. مسلماً تقاضاهای مشترک در مسیر بهبود ساختار اقتصادی می‌توانند فضای بیشتری برای ایران و چین ایجاد کنند تا تجارت دو جانبه و همکاری اقتصادی آنها توسعه یابد. به عنوان مثال، چین می‌تواند سرمایه گذاری‌های خود را در ایران بیشتر کند و با این کشور در زمینه ابتکارات فنی همکاری داشته باشد. توسعه تجارت دو جانبه چین و ایران در راستای منافع مشترک مردم دو کشور و همچنین ثبات و توسعه اقتصاد جهانی است. خوب است بدانیم که منافع دو کشور هیچ مغایرتی با هم ندارند و اگر مانعی در این راه ایجاد شود ناشی از عوامل خارجی است. اخیراً آمریکا و دیگر کشورهای غربی تلاش کرده‌اند روابط تجاری ایران و چین را به بهانه برنامه هسته‌ای ایران تخریب کنند که کار عاقلانه‌ای نیست. اهمیت تجارت، به توسعه آن است که در نهایت به بقا و سعادت یک ملت ارتباط پیدا می‌کند. کسی نباید و نمی‌تواند به توسعه عادی تجارت بین‌المللی، صرفاً به دلیل وجود اختلاف در نظام سیاسی آسیب برساند.