مکان یابی جانوران مهاجر ، چگونه است؟

تکامل صدها میلیون ساله جانداران و همچنین انحراف ِ محور چرخش زمین نسبت به خورشید و فصول ناشی از آن ، باعث شده است که گونه های مختلف ِ گیاهی و جانوری ، در دوران ِ تکامل و سازگاری خود با محیط زیست ، به توانمندی های ِ شگفت انگیزی دست یابند که حقیقتا ً محیّرالعقول هستند ، ذیلا ً به تعدادی از آنها اشاره می کنم : ۱ – با بررسی میزان ِ عمق ِ لانه های مورچه ها ، در فصل تابستان ، می توان وضیعت آب و هوایی زمستان آینده را پیش بینی کرد یعنی در هر سالی که میزان ِ عمق ِِ لانه های مورچه ها بیشتر باشد ، زمستان سخت تری پیش رو خواهیم داشت . ۲ – بعضی از جانوران ، پیش از رسیدن سونامی ( دریا لرزه ) ، از خطر ِِِِِ آن آگاه می شوند و به ارتفاعات پناه می برند . ۳ - اگر کبوترهای نامه رسان را در داخل جعبه ای کدر و غیر قابل نفوذ برای نور قرار بدهیم و آنها را به مناطق دور دست منتقل بکنیم و اگر جعبه مذکور را صدها بار در طول مسیر ، به دور خودش بچرخانیم و در مقصد رهایش بکنیم ، باز هم به آشیانه و زیستگاه اصلی خود برمی گردند . ۴ – بسیاری از جانوران ، پیش از وقوع ِ زلزله ، از قریب الوقوع بودن آن آگاه می شوند و برای مواجه با آن آماده می شوند . ۵ – اگر جوجه های یک پرنده را از بدو تولد ، از مادرشان جدا بکنیم و در محیط دیگری پرورش بدهیم ، باز هم پس از رسیدن به سن بلوغ ، فرایند تخم گذاری و پرورش جوجه های خود را با دقت هر چه تمام تر انجام می دهد و به پایان می رسانند . ۶- بسیاری از درندگان وحشی ، برای کشتن شکار خود ، از روش خفه کردن استفاده می کنند که یکی از آسانترین شیوه ها برای کشتن شکار می باشد . ۷ – گونه ای از موشها ، برای کنترل جمعیت خود ، دست به خودکشی دسته جمعی می زنند . و هزاران رفتار ِ حیرت انگیز دیگری که در دنیای وحوش وجود دارد که طرح همه آنها از حوصله این مقال خارج است . بسیاری از دانشمندان ، برای توجیه این گونه رفتارهای شگفت انگیز جانوران ، به کلی گویی و تعاریف غیر دقیقی مانند غریزه ، اکتفاء کرده اند یعنی بدون حل مسئله ، به نتیجه رسیده اند که قابل قبول به نظر نمی رسد و بعضی ها هم با عنوان این مطلب که ، خداوند آنها را اینگونه آفریده است و در نهاد آنها این استعدادها را قرار داده است ، در واقع از خود سلب ِ تکلیف نموده و وارد عمق و کنه ِ قضایا نمی شوند غافل از اینکه ما مامور به شناخت خود و جهان هستیم و خداوند در آیات متعددی ما را به تفکر در نظام خلقت فرمان داده است : « قل سیروا فی الارض فانظروا کیف بدا الخلق » ما لازم است همواره این مسئله را مدّ نظر داشته باشیم که خداوند کارهای خود را با اسباب و علل پیش می برد و این مسئله از سنتهای الهی محسوب می شود بنابراین تمام وقایع جهان هستی از قانون جهان شمول ِ علیّت تبعیّت می کنند ولی متاسفانه بعضی ها خیلی گذرا به مسائل نگاه می کنند مثلا ً بعضی ها اسرار دارند که اصل تکامل تدریجی جانداران و سازگاری آنها با محیط را انکار نمایند مثلا ً وقتی خداوند می فرماید : « و لقد خلقنا الانسان من سلالةٍ من طین ٍ » با یک نگاه اجمالی اینطور تصور می نمایند که خداوند ، آب و خاک را با هم مخلوط کرده و از گِل ِ حاصله مجسمه ای به شکل انسان ساخته است و سپس از روح خود در او دمیده و به این ترتیب ، حضرت آدم ابوالبشر (ع) خلق شده است در حالی که انسانهای امروزی هم ازآب و خاک خلق می شوند چون همه گیاهان ، که غذای اصلی و پایه برای تمام جانوران محسوب می شوند ، از آب و خاک بوجود می آیند ، بنابراین اگر انسانهای اولیه ، فرضا ً از تکامل انسان نماهای دیگری بوجود آمده باشند و اگر اولین انسان امروزی ، در رحم ِ انسان نمای دیگری خلق شده باشد ، باز هم این مسائل هیچ منافاتی با روایات اسلامی و آیات الهی ندارند و ما باید به معنای کنایی آنها هم توجه داشته باشیم مثلا ً خداوند می فرماید : « و قال یا نوح انّه لیس من اهلک » در حالی که او در اصل ، پسر و فرزند نوح (ع) بوده است و یا پیامبر اسلام (ص) ، سلمان فارسی را از اهل بیت خود می خواند با وجود آنکه ایشان از سادات نبوده اند و یا پیامبر اسلام (ص) می فرمایند : « من و علی پدران این امّت هستیم » این در حالی است که بسیاری از مسلمانان دنیا ، سادادت نیستند بنابراین ما باید به معنایی کنایی آیات و احادیث هم عنایت داشته باشیم و یا وقتی امام صادق (ع) می فرمایند : « شیعتنا خلقوا من فاضل طینتنا » ما نباید با یک نگاه سطحی عنوان نماییم که لابد در یک محلی ، گِلی بوده و خداوند از آن گِل ، امامان معصوم علیهم السلام را خلق کرده و از باقی مانده آن گِل ، بقیه شیعیان را آفریده است در حالی که شیعیان ، در نقاط مختلف دنیا متولد می شوند و لذا لازم است به معنایی کنایی و باطنی این گونه احادیث و آیات هم توجه داشته باشیم . خداوند همه جهان را برای انسان آفریده است و خداوند جهان هستی و ذرات تشکیل دهنده آن را به گونه ای آفریده است که از دگرگونی های آن و از تعامل ذرّات تشکیل دهنده آن ، حیات و تکامل تدریجی جانداران ، با هدایت خداوند بوجود می آید و ما در زندگی خودمان هم شاهد ِ نقش و هدایت خداوند ، در امور خود و دیگران هستیم و این هدایت امور ، از اول خلقت بوده است پس اگر با وسعت نظر به مسائل نگاه بکنیم متوجه خواهیم شد که هیچ تصادف ِِ کور و بی علتی در دنیا وجود ندارد و برای هر اتفاق و تصادفی ، علتی وجود دارد و خداوند علت العلل است . اگر ما روزی بتوانیم از مواد کانی ، مواد آلی بسازیم و اگر بتوانیم از مواد معدنی ، DNA و RNA بسازیم ، و سلولی شبیه به سلول ِ تخمک درست بکنیم ، آنوقت بدون تردید شاهد تکثیر آن ، در محیط مناسب هم خواهیم بود و به این ترتیب موجود زنده ای بوجود خواهد آمد و این مسائل با آموزه های هیچ دین آسمانی منافات ندارد پس ما باید تلاش بکنیم تا اسرار آفرینش را بیشتر بشناسیم و از آنها برای رشد و تعالی خود و دیگران استفاده نماییم . و اما از جمله اسرار آفرینش جهان هستی ، دنیای شگفت انگیز جانوران و حیوانات وحشی می باشد که شناخت آنها باعث می شود علوم بسیاری برای ما آشکار شود چون تمام رفتارهای غریزی حیوانات ، دلایل علمی و قابل فهم دارند و ما باید برای شناخت آنها کوشش نماییم و در این میان ، مکان یابی پرندگان و جانوران مهاجر ، بسیار جالب می باشد بویژه وقتی که مکان ِ مطلوب آنها در فاصله ای چندین هزار کیلومتری از مبداء قرار داشته باشد و آنها فاصلهِ مذکور را بدون اشتباه و بدون آموزش قبلی ، طی نمایند و به این ترتیب موجودیت خود و نسلشان را از خطر انقراض ، بر اثر دگرگونی های شدید فصلی ، محافظت نمایند . بعضی از دانشمندان برای توجیه این مسئله ، به میدان مغناطیسی زمین و جهت یابی به وسیله آن متوسل شده اند و در این مورد آزمایشاتی هم انجام داده اند که به دلایل ذیل ، غیر دقیق و غیر قابل قبول به نظر می رسند : اولا ً در آزمایشات مذکور از میدان مغناطیسی قوی ، برای ایجاد اخلال در تشخیص و دریافت میدان مغناطیسی زمین ، توسط پرندگان استفاده کرده اند ولی باید توجه داشته باشیم که میدان مغناطیسی مذکور، می تواند در دریافت امواج الکترو مغناطیس هم اخلال ایجاد بکند . ثانیا ً جهت یابی به درد موجودی می خورد که از مقصد مطلوب خود آگاه است و لذا برای پرندگان و جانوران مهاجری که برای اولین بار می خواهند به مقصد مناسب خود مهاجرت نمایند ، شناخت جهت حرکت ، بدون شناخت مقصد ، ، بی فایده است . ثالثا ً مشاهده شده است که وقتی بعضی از زیستگاههای طبیعی پرندگان مهاجر ، مانند تالابها ، به دلایل طبیعی و یا غیر طبیعی خشک می شوند ، آنوقت تالابهای مذکور در سالهای بعد ، مقصدِ مهاجرت ِ پرندگان یاد شده ، قرار نمی گیرند و پرندگان مهاجر ، مکانهای مناسب و مشابه دیگری را برای زمستان گذرانی انتخاب می نمایند و مسیر حرکت خود را تغییر می دهند . پس به نظر میرسد که پرندگان و تمام جانوران مهاجر ، پیش از مهاجرت ، از وضیعت مکان مطلوب خود آگاه هستند و مقصد مطلوب خود را پیش از آغاز سفر ، مشاهده و یا به شیوه دیگری شناسایی می نمایند و لذا با توجه به دلایل مذکور به نظر می رسد که جانوران مهاجر، از امواج الکترو مغناطیس ِ منعکس شده از لایه های اتمسفر زمین برای شناسایی مقصد مطلوب خود استفاده می نمایند یعنی امواج مذکور ، پس از انعکاس از مقصد ِ مهاجرت ، به لایه های اتمسفر زمین برخورد می کنند و مجددا ً با زوایای مختلفی ، منعکس می شوند و به این ترتیب ، جانوران مهاجر ، امواج منعکس شده از لایه های اتمسفر زمین را دریافت می نمایند . متذکر می شوم که امواج مذکور ، می توانند امواج مرئی و یا نامرئی ، از نور خورشید باشند و یا طول موج خاصی مانند امواج رادیوئی داشته باشند که لازم است مورد بررسی دقیق و علمی قرار بگیرند . متذکر می شوم که ما در ارتباطات رادیوئی ، از همین شیوه استفاده می کنیم یعنی امواج رادیوئی پس از ارسال از مرکز ، به لایه های اتمسفر زمین برخورد می کنند و با زوایای مختلفی منعکس می شوند و به این ترتیب به گیرنده های رادیوئی در نقاط مختلف دنیا می رسند .