مرد طلایی هالیوود در دستان فرهادی

«... و اسکار تعلق می‌گیرد به: یک جدایی، ایران، اصغر فرهادی.» این بار نوبت ساندرا بولاک بود که مقابل ستاره‌بارانی بر زمینه آبی رنگ پرده‌ای عظیم با نقش خشکی و دریای سراسر کره‌زمین، نام پرافتخارترین فیلم سال و کشور و سازنده آن را بر زبان بیاورد و برای اولین بار در هشتاد و چهارمین دوره مراسم سالانه اهدای جوایز آکادمی علوم و هنرهای سینمایی، تندیس اسکار را به یک ایرانی تقدیم کند. اصغر فرهادی با «جدایی نادر از سیمین» اولین جایزه اسکار را برای ایران به ارمغان آورد. پیش از این ایرانیانی دیگر، از جمله مجید مجیدی، در رشته‌هایی مانند بازیگری، فیلمنامه و تدوین صدا، نامزد اسکار شده بودند اما این جایزه بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان، نخستین جایزه آکادمی علوم و هنرهای سینمایی است که به یک هموطن تعلق گرفته است. در مراسم اهدای جوایز اسکار که صبح روز گذشته در کداک تیه‌تر (که هنوز نام تازه‌ای برای آن تعیین نشده) در هالیوود برگزار شد. «جدایی نادر از سیمین» همان‌طور که انتظار می‌رفت چهار رقیب خود- یک فیلم فرانسوی و هلندی‌زبان از بلژیک، دیگری به زبان فرانسه با دیالوگ‌هایی عربی و انگلیسی از کانادا، یکی به زبان عبری و دیگری لهستانی- را با اختلاف زیاد کنار زد و خود را به اعتبار جوایز متعدد بین‌المللی در جایگاه محبوب‌ترین فیلم غیرانگلیسی زبان سال تثبیت کرد. «من می‌خواهم از آکادمی و سونی پیکچرز کلسیکز (پخش‌کننده فیلم در سطح بین‌المللی) و دوستان عزیزم مایکل بارکر و تام برنارد (مدیران و بنیانگذاران سونی پیکچرز کلسیکز) تشکر کنم.» اصغر فرهادی، این بار کاملا مسلط و آماده برای نطق خود، به انگلیسی سلیس این جملات را گفت و در حالی که کاغذی از جیب خود بیرون می‌آورد، به زبان فارسی افزود: «سلام به مردم خوب سرزمینم.» به انگلیسی ادامه داد: «در این زمان، بسیاری از ایرانیان از سراسر جهان به ما نگاه می‌کنند و من تصور می‌کنم که بسیار خوشحال باشند.» از روی کاغذی که در دست داشت این جملات انگلیسی را خواند: «آنها خوشحال هستند، نه فقط برای یک جایزه مهم یا یک فیلم یا یک فیلمساز، بلکه به خاطر آنکه در زمان صحبت از ارعاب جنگ و تبادل جملات تهدیدآمیز و حملات سیاستمداران به یکدیگر، نام کشورشان ایران به واسطه فرهنگ باشکوهش به میان می‌آید[هنگام ادای این جملات، تماشاگران تلویزیون در سراسر دنیا تصویری از استیون اسپیلبرگ و اطرافیانش را در حال گوش دادن به سخنان فرهادی دیدند] یک فرهنگ غنی و باستانی که در غبار سنگین سیاست پنهان شده است [در نسخه تلویزیونی، نمایی از مکس فن سیدو، بازیگر سوئدی به نمایی از پیمان معادی، سارینا فرهادی و لیلا حاتمی برش می‌خورد]. من این جایزه را با افتخار به مردم کشورم تقدیم می‌کنم، مردمی که به همه فرهنگ‌ها و تمدن‌ها احترام می‌گذارند و از دشمنی و کینه بیزارند. از شما بسیار متشکرم.»فرهادی البته نتوانست جایزه دیگری را که برای آن نامزد اسکار شده بود، جایزه بهترین فیلمنامه اورژینال را دریافت کند و آن را به وودی آلن برای نگارش فیلمنامه «نیمه‌شب در پاریس» واگذار کرد. هنگام اعلام اسامی نامزدهای این رشته، از هر یک از چهار فیلم دیگر صحنه‌ای با شرح و دیالوگ‌های شاخص انگلیسی آن‌که مانند زیرنویس بر آن تایپ می‌شد، به نمایش در آمد و از «جدایی نادر از سیمین» سکانس بی‌کلام بازی دخترک با دستگاه اکسیژن پیرمرد بیمار که به بیدار شدن او و «سلام» گفتن دخترک ختم شد، به‌نمایش در آمد. اصغر فرهادی از معدود حاضران در سالن بود که با وجود دارا بودن بیشترین تعداد نامزدی‌ها به عنوان یک شخص (همراه با آزاناویسیوس، پین، اسکورسیزی، آلن، کلونی و پیت) از طعنه و کنایه‌های بیلی کریستال مجری در امان ماند و البته از فیلم‌های غیرانگلیسی زبان در میان ملغمه‌ای از تصاویر فیلم‌های مطرح این دوره با حضور مجری در سکانس‌هایی از آنها که بیشتر به هجو و طعنه می‌ماند، خبری نبود. دو فیلم «هوگو» و «هنرپیشه» -یکی از آمریکا و دیگری محصول فرانسه و بلژیک- هر کدام با دریافت پنج جایزه اسکار بیشترین تعداد جوایز هشتادوچهارمین دوره اسکار را نصیب خود کردند. البته «هنرپیشه» بیشترین جوایز را در رشته‌های اصلی و هنری –بهترین فیلم، کارگردانی (میشل آزاناویسیوس)، بازیگر مرد نقش اصلی (ژان دوژاردن)، موسیقی متن (لودویک بورس) و طراحی لباس (مارک بریجز) - به خود اختصاص داد و بیشتر جوایز به «هوگو» در بخش‌های فنی –تدوین صوتی، میکس صدا، جلوه‌های ویژه- و همچنین فیلمبرداری (رابرت ریچاردسن) و طراحی صحنه (دانته فرتی و فرانچسکا لو شاوو) رسید. بیشترین تعداد نامزدی‌ها را نیز این دو فیلم داشتند: «هوگو» نامزد ۱۱ و «هنرپیشه» نامزد ۱۰ جایزه اسکار بود. «بانوی آهنین» محصول مشترک انگلستان و فرانسه برنده دو جایزه بهترین بازیگر زن نقش اصلی (مریل استریپ) و بهترین چهره‌پردازی شد و «زادگان» (بهترین فیلمنامه اقتباسی برای آلکساندر پین، نت فاکسون و جیم راش)، «نیمه‌شب در پاریس» (بهترین فیلمنامه اورژینال، وودی آلن)، «جدایی نادر از سیمین» (بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان)، «خدمتکار» (بهترین بازیگر زن نقش مکمل، اکتاویا اسپنسر)، «دختری با خالکوبی اژدها» (بهترین تدوین برای انگوس وال و کرک باکستر)، «تازه‌کارها» (بهترین بازیگر مرد نقش مکمل، کریستوفر پلامر)، «ماپت‌ها» (بهترین آواز، برت مکنزی)، «رنگو» (بهترین انیمیشن بلند، گور وربینسکی) و «شکست نخورده» (بهترین مستند بلند) فیلم‌های بلندی بودند که یکی از معتبرترین جوایز صنعت سینما نصیب هر کدام از آنها شد. سه فیلم کوتاه «ساحل»، «نجات چهره» و «کتاب‌های پرنده خیال‌انگیز آقای موریس لسمور» بهترین فیلم‌های کوتاه- به ترتیب- زنده، مستند و انیمیشن اسکار امسال شدند. در مراسم اسکار هشتاد و چهارم انگار همه بر از پیش آماده بودن تاکید داشتند، مخصوصا برنامه‌سازان و طراحان مراسم که برخلاف سال‌های پیش از غافلگیری تا حد امکان پرهیز کردند و حتی در فواصل پخش آگهی به اتفاق‌ها و افراد حاضر در بخش‌های بعدی اشاره کردند. پر احساس‌ترین واکنش به برنده‌شدن را خانم اکتاویا اسپنسر داشت که بغض و گریه جلوی ادای کلمات او را گرفت. کالین فرث هنگام اعلام نام مریل استریپ ایفاگر نقش مارگارت تاچر «بانوی آهنین» در میان نامزدها از واژه «مامامیا!» (به معنی «مادر جان!» و همچنین اشاره به نام فیلمی که با هم بازی کرده بودند و عبارتی که ایتالیایی‌ها به عنوان ابراز شگفتی به کار می‌برند) استفاده کرد و استریپ برخلاف معمول از بروز هر اتفاقی خودداری کرد و غیر از تشکرهای متداول، درباره این گفت که هنگام اعلام نامش به عنوان نامزد (برای هفدهمین بار) استقبال نکرده اما از بردن جایزه (برای سومین بار) خوشحال است. به غیر از فرهادی که درباره مردم سرزمین خود گفت، خانم فرانچسکا لو شاوو، از طراحان صحنه فیلم «هوگو» نیز جایزه را به کشور خود، ایتالیا تقدیم کرد. (اسکورسیزی کارگردان «هوگو» نیز ایتالیایی‌تبار است.) در پایان مراسم نیز توماس لانگمن تهیه‌کننده «هنرپیشه» از فیلمسازان برجسته‌ای مانند فرانسیس فورد کاپولا، میلوش فورمن، آلمودوار و پولانسکی نام برد و میشل آزاناویسیوس کارگردان این فیلم ضمن توصیه به پسرهایش در پاریس که زودتر بخوابند چون آنجا ساعت شش صبح است و تشکر از همسرش که بازیگر فیلم و «روح فیلم» بوده است، از سه نفر نام برد: بیلی وایلدر (فیلمساز فقید سینمای کلاسیک آمریکا)، بیلی وایلدر و بیلی وایلدر.