ماراتن در تاریکی

سال گذشته، همزمان با آغاز اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها و اثرات ناشی از اجرای آن شروع شد و این موضوع تا پایان سال با تولید همراه بود. قانون مذکور با آن که یکی از بندهای طرح‌ تحول اقتصادی است، اما دولت و مجلس بدون اجرای سایر بندهای قانون، فقط هدفمندی یارانه‌ها را در دستور کار قرار دادند. به عقیده نگارنده، هدفمندی یارانه‌ها از منطق علمی دقیقی پیروی نکرده است. به عنوان مثال، در گذشته بابت استفاده از بسیاری کالاها مانند حامل‌های انرژی یارانه‌ای پرداخت نمی‌شد و تنها اختلاف قیمتی که نسبت به قیمت‌های خارجی وجود داشت به عنوان یارانه در نظر گرفته می‌شد. حال دولت بخشی از این مبلغ را پرداخت نقدی می‌کند ولی شیوه مصرف رقم عمده مبلغ، شفاف نیست. مثال دیگر، تولید برق است که با هدررفت‌های گسترده‌ای در بخش‌های تولید، انتقال و توزیع مواجه است. حال چرا باید مصرف کننده، هزینه ۵۵ درصد اتلاف برق را در بخش انتقال و توزیع بپردازد؟ با استناد به این موضوعات باید گفت ما اکنون بهای سوخت و یا کالاهای مشابه دیگر را بر اساس قیمت تمام شده‌ای می‌پردازیم که از ضعف‌های ساختاری تولید رنج می‌برد. در حال حاضر، کویت حامل‌های انرژی را با قیمت‌های بسیار پایین به تولید اختصاص می‌دهد. چرا پس در این کشور شاهد قاچاق سوخت نیستیم، اما در کشور ما قاچاق سوخت با هیچ روشی قابل جلوگیری نیست؟ تمام این موضوعات بر حوزه‌های تولیدی و تجارتی کشور ما اثر مستقیم گذاشته و ما همچنان شاهد این اثرات هستیم. ● اقتصاد جزیره نیست مشکل دیگر، جزیره‌ای نگاه کردن به اقتصاد است. بانک مرکزی، دولت، مجلس و سایر ارکان تصمیم‌گیر، هر کدام به سبک خود اقتصاد را برانداز کرده‌اند و هیچ کدام آنها به همپوشانی تصمیم‌ها دقت نکرده‌اند. ماده ۱۳ قانون هدفمندی یارانه‌ها ۳۰ درصد درآمدهای حاصل را به صنعت اختصاص داده، اما مجلس بدون الزام دولت در قانون، صنعت را از دریافت یارانه‌ها محروم کرده است. حتی در بعد نظارتی هم مشکل مجلس مبرهن است. دولت در یک حرکت بیش از ۵۰ درصد قانون را اعمال کرده است، در حالی که باید در سال اول ۲۰ درصد این قانون عملیاتی می‌شد. در حال حاضر نیز با آغاز دور دوم هدفمندی، نگرانی‌ها درباره اثرات این طرح بسیار زیاد خواهند بود. ● پول و بانک بیمار در سال گذشته سیاست‌های پولی و مالی هم سردرگم بودند. شناخت حوزه اقتصاد با روزمرگی متفاوت است و متأسفانه روزمرگی ناشی از فروش منابع طبیعی باعث این سرگردانی شده است. سیاست‌های پولی ما انقباضی‌اند، اما هزینه‌های تولید مانند مالیات، عوارض و سود، صعودی‌اند. اینها مخل تولید ملی‌اند و دولت همچنان بر تداوم این وضع اصرار دارد. به مالیات بر ارزش افزوده دقت کنید. در هیچ جای جهان مالیات به گونه‌ای که در کشور ما دریافت می‌شود اعمال نمی‌گردد. این مالیات در حال نابود کردن تولید است، چرا که در کشور ما این مالیات به دلیل ناتوانی دولت در اجرای سیاست‌های مالیاتی بر اصناف، بر تولید بسته شده است، نه بر مصرف. یاست‌های مالی و پولی در کشور ما شفاف نیستند. لایحه بانکداری بدون ربا، به درستی اجرا نمی‌شود و راهکارهای فرار از قانون بسیار گسترش یافته‌اند. شبکه بانکی ما به اصالت ارایه ضمانت‌ها دقت کافی ندارد و این موضوع باعث خروج سرمایه‌های کلان کشور از چرخه اقتصاد شده است. قانون باید بر مبنای "باید و نباید" وضع شود، در حالی که قانون بانکی در کشور ما از کلمه "بانک می‌تواند" استفاده کرده و این موضوع باعث عدم تمکین بانک‌ها از سیاست‌های دولت ‌شده است. در کجای دنیا دولت بابت استفاده از بنزین ۳۰ درصد عوارض می‌گیرد؟ چرا شاخص بهای تمام شده تولید در ایران پنج برابر آسیا است؟ با این وضع آیا انتظار دارید تولید داشته باشیم؟ آیا ۳۰ میلیون سکه‌ای را که بانک مرکزی اعلام کرده در مدت اخیر برای تسکین بازار فروخته مردم خریده‌اند؟ با این وضع محال است که سرمایه‌ها به سمت تولید بروند. تنها تولید وابسته به رانت و انحصار رونق می‌گیرد و بخش واقعی آن در حال نابودی است. افزایش نرخ سود برای جذب منابع توسط بانک، اقدامی است که مشکلات بخش واقعی اقتصاد را افزایش خواهد داد. چرا سیستم بانکی باید ۲۶ برابر اروپا و ۲۸ برابر پاکستان هزینه‌های مرتبط با زیباسازی بانک را به نام خود ثبت کند؟ علت آن است که پول و سرمایه از محل بهره کسب شده است، نه از محل مدیریت دارایی‌ها. ● چشم‌انداز آتی سال جاری، سال راه رفتن در تاریکی با چشم بسته است. دولت امیدوار است به کمک واردات و با تکیه بر قیمت‌های بالای نفت بتواند اقتصاد را کنترل کند. اطمینان در فضای اقتصادی ما کاهش خواهد یافت و به صورت پنهان و از درون، ناهنجاری‌های فراوانی در اقتصاد کشور رخ خواهند داد. طبق آمارهای موجود، روزانه ۸۰۰ هزار بشکه نفت ایران به غرب صادر می‌شود. این رقم در حال حاضر مورد تهدید است. کشورهایی مانند امارات که با صادرات مجدد به ایران به اینجا رسیده و تاکنون از گلوی خودمان بریده و به آنها داده‌ایم، از ما حمایت نمی‌کنند. مجلس هم در مورد تصمیماتی که دولت در عرصه اقتصاد می‌گیرد، نظارت کافی ندارد و همین موضوع باعث شده گاز را به قیمت پایین‌تر از قیمتی که به مردم خودمان می‌فروشیم، به پاکستان صادر ‌کنیم. گاز را طبق شنیده‌ها از ترکمنستان به قیمت گران می‌خریم و به ترکیه با قیمت ارزان می‌فروشیم. نقش مجلس در اتخاذ این تصمیمات کجا است؟ به هر حال در سال آینده باید با اهم و مهم کردن موضوعات، شرایط را برای توسعه تولید، تجارت و به طور کلی اقتصاد فراهم کنیم. در غیر این صورت، اقتصاد کشور از ضربه پذیری بالایی رنج می‌برد و طاقت تولید هم کاهش یافته است. باید نگاهمان را به اقتصاد اصلاح کنیم و برنامه‌ها را به گونه‌ای اجرا کنیم که از دور تسلسلی که در آن گیر کرده‌ایم، خلاص شویم.