لسان الغیب و دیوان او

[div]پیش از حافظ تفأل به برخی دیوان های شعری دیگر رواج داشته، اما آرام آرام همگی جای خود را به دیوان حافظ داده اند.[/div] [div]تفال به چه معناست ؟[/div] [div]فال نیک یا بد زدن با توسل به اقسام چیزها و انواع رویدادها از باورهای کهن و بسیار عمومی ایرانیان بوده است.[/div] [div]پس از ظهور اسلام در ایران،[b] تفأل به قرآن[/b]، یا همان[url=http://www.taroot-rangi.com/estekhare.php rel=follow][b] استخاره با قرآن[/b][/url]، یکی از رایج ترین این انواع شده و رفته رفته دیگر آثار ادبی که تصور میشده گوینده اش بهره ای از کلام حق دارد نیز دستمایه ای برای تفأل واقع شده است.[/div] [div]حاجی خلیفه در کشف الظنون، ذیل «علم الفال»، به این مسأله اشارتی کرده است:[/div] [div]و هو علم يعرف به بعض الحوادث الاتيه من جنس الكلام المسموع من الغير او بفتح المصحف او كتب المشایخ کدیوان الحافظ و المثنوی و نحوهما و قد اشتهر دیوان الحافظ بالتفأل حتى صنفوا فيه كمامر و اما التفأل بالقرآن فجوزه بعضهم لما روى عن الصحابة و كان عليه الصلاة و السلام يحب الفال و ينهى عن الطيرة و منعه آخرون »[/div] [div]لسان الغیب دانستن حافظ، یا شعرش، از همان روزگاران نزدیک به حیات او سبب شده تا خوانندگان اشعارش اعتقاد راستین بدو پیدا کنند و به[url=http://www.taroot-rangi.com/fale-hafez.php rel=follow][b] فال حافظ [/b][/url]روی بیاورند.[/div] [div]درباره لقب لسان الغیب، گذشته از لطایف اشرفی که در صحت و سقم تاریخ تألیف کتاب و مطالب آن تردیدهایی وجود دارد.[/div] [div]قدیم ترین مأخذی که به شخص حافظ لقب لسان الغیب داده، جواهر الاسرار آذری طوسی (تألیف ۸۴۰ ق) است.[/div] [div]" مأخذ بعدی یعنی کتاب دیار بکریه (تألیف ۸۷۵ ق) این لقب را به دیوان حافظ داده و نوشته است:[/div] [div]درویشان صاحب ذوق آن را لسان الغیب می گویند.» عمادالدین محمود گاوان مقتول در ۸۸۶ق) در مناظر الانشا در دو موضع از حافظ بدین لقب یاد کرده است.[/div] [div]اندکی بعد جامی در نفحات الانس (تألیف ۸۸۱- ۸۸۳ق) باز خود حافظ را «لسان الغیب و ترجمان الاسرار» خوانده و در بهارستان (تألیف ۸۹۲ ق) نیز نوشته است:[/div] [div]«چون در اشعار وی اثر تکلف ظاهر نیست وی را لسان الغيب لقب کرده اند.»[/div] [div]دولتشاه هم سخن حافظ را واردات غیبی دانسته و نوشته او را لسان الغیب نام کرده اند.»[/div] [div]در ترجمه مجالس النفایس هم سخن جامی در بهارستان تکرار شده است.[/div] [div]باری، در همین متنی که جلوتر موضوع بحث ما خواهد بود به تفأل به دیوان قاسم انوار و دیوان جامی نیز اشاره شده است.[/div] [div]با این حال چنان که اسناد و منابع کهن نشان می دهد بعد از حافظ رفته رفته تفأل به دیوان شعرای دیگر کاهش یافته و همگی جای خود را به دیوان حافظ داده اند.[/div] [div]اگر نمونه هایی از تفأل به دیوان های شاعران بعد هم در دست باشد بسیار اندک است و آن نیز با گذر ایام محو شده است. البته به تازگی [url=http://www.taroot-rangi.com/fale-ruzane.php rel=follow][b]فال روزانه[/b][/url] در حال پر کردن جای دیوان شاعران دیگر است.[/div] [div]تفأل به دیوان حافظ یا فال حافظ[/div] [div]خوانش تفسیری و تأویلی از دیوان حافظ در کنار روی کرد زندگی نامه ای، گزینش و انتخاب، استشهادات، و تقلید و اقتباس از اصلی ترین روی کردهای منابع به حافظ و شعر اوست.[/div] [div]تفسیر به منظور دریافت دشواری های ابیات دیوان حافظ، بخصوص بر سر ابیاتی که دشواری های نحوی و لغوی دارند، از همان آغاز رواج داشته است.[/div] [div]تفسیر، توضیح و کشف معانی مطابق با قواعد و اصول نحو و لغت و نظام دلالت زبان و سنت ادبی و مصطلحات ادبا است که با تأویل تفاوت دارد.[/div] [div]مفسر آزادی چندانی در بیان مطلب خود ندارد و تنها می تواند ابهامات را با بهره گیری از دانش زبانی و ادبی خویش بگشاید. [/div] [div]نخستین شرح بدین روش، شرح چند بیت حافظ است در جواهر الاسرار آذری طوسی بیان شده است.[/div] [div]با این حال، گرایش قدما معمولا بیشتر به تأویل بوده است تا تفسير و ایشان هر نوع ابهامی را با تأویلی مطابق با مشرب فکری خود می زدوده اند.[/div] [div]این تأويلات غالبا انگیزه های ایدئولوژیک دارد.[/div] [div]فال حافظ را نیز باید در شمار همین روی کرد اخیر و در جهت تقدیس متن محسوب کرد.[/div] [div]هرچه از روزگار حیات حافظ فاصله ای بیشتر می گیریم در منابع بیشتر شاهد قدسی شدن شعر و شخصیت او خواهیم بود. " [/div]