لاله جدیدی در لاله‌زار

در لاله‌زاری که پیاده‌روهایش جولانگاه دست‌فروشان و دوره‌گردان است و سال‌هاست فاتحه سینما و تئاترهایش خوانده شده و «گراند» هتلش در قبضه فروشندگان لوازم الکتریکی و برقی است و عمارت معروفش، خانه «دایی جان ناپلئون» روزهای مبهمی را پشت‌سر می‌گذارد برگ تاریخی دیگری پیدا شده و آن آشکار شدن خانه «معین‌التجار بوشهری» یا به‌عبارت دیگر خانه پدر خلیج‌فارس در یکی از کوچه‌هایش است. تاریخ این مرز و بوم معین‌التجار را ضامن برافراشته شدن پرچم ملی ایران در نقاط جنوبی کشور و ثبت‌کننده نام خلیج‌فارس و مالکیتش بر کشور ایران می‌داند. قصه شناسایی خانه از اینجا شروع شد که چندی بعد از روز«خلیج‌فارس» در تقویم رسمی کشور در اردیبهشت‌ماه گذشته، کمیته پیگیری خانه‌های تاریخی، عمارت معین‌التجار را که در آستانه ویرانی و تخریب قرار دارد در لاله‌زار جنوبی، کوچه بوشهری شناسایی کرد. کارشناسان اداره کل میراث فرهنگی استان تهران قصد دارند این خانه را به ثبت آثار ملی برسانند تا از منهدم شدن آن جلوگیری کنند. ● عمارتی با قابلیت موزه «حاج محمد آقا بوشهری» ملقب به معین‌التجار نزدیک به ۳۰‌هزار متر مربع از باغ لاله‌زار را زمانی که ناصرالدین‌شاه تصمیم داشت باغ را به خیابان «شانزه لیزه» تهران تبدیل کند از شخص شاه خریداری کرد. وی در اراضی‌ای که در محدوده لاله‌زار جنوبی و سعدی جنوبی خریده بود، چندین عمارت باشکوه ساخت و کلیه اثاثیه و لوازم آن را از اروپا وارد کرد و هر کدام از بناها را به فرزندان خود بخشید اما تنها یکی از آن عمارت‌های بی‌نظیر از دوران ناصری تا به امروز پابرجا مانده که از مجلل‌ترین خانه‌های اعیانی محسوب می‌شد به‌طوری‌که در تهران هیچ بنایی به شکوه و زیبایی عمارت‌های بوشهری وجود نداشته است. آنچه این خانه نیمه‌ویران را از سایر دیگر عمارت‌های قدیمی متمایز می‌کند، تابلوهای نقاشی خریداری شده از اروپا و نقاشی روی دیواره‌های گچی خانه است که با توجه به اینکه چیزی جز چند دیوار و پنجره از این خانه باقی نمانده اما آثار نقاشی بر سر جایشان مانده‌اند. کارشناسان معتقدند این عمارت به دلیل تابلوهای نقاشی‌اش قابلیت تبدیل شدن به موزه بین‌المللی نقاشی و نقاشی روی گچ را دارد و حتی به دلیل آنکه معین‌التجار از شخصیت‌های پرآوازه تجاری و احیا‌کننده موقعیت ایرانیان در خلیج همیشه پارس بوده، می‌توان خانه مذکور را به موزه بین‌المللی دریانوردی یا خلیج‌فارس تغییر کاربری داد. ● نقش معین‌التجاردر تاریخ تجارت و سیاست ایران حاج محمد آقا بوشهری ملقب به معین‌التجار در سال ۱۲۳۸ خورشیدی در بوشهر تولد یافت و پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در حجره پدرش مشغول کار بازرگانی شد که ناگهان ورشکست شدند و کلیه دارایی‌شان به دست طلبکاران افتاد و پدر و پسر جلای وطن کردند و در بغداد سکنی گزیدند. بعد از مدتی عمه معین‌التجار درگذشت و به علت نداشتن فرزند، تمام دارایی‌اش به برادرزاده‌اش رسید. محمد بوشهری پس از کسب خبر به بوشهر رفت و سهم‌الارث خود را که ۴۰۰‌هزار روپیه بود، دریافت کرد و پس از آن در اروپا به مطالعه امور تجارت پرداخت و در باب صادرات و واردات، کار تجاری خود را در بوشهر رونق داد و در جنوب ایران به تاجری سرشناس معروف شد. در این دوران به تهران آمد و بخشی از باغ لاله‌زار را خریداری کرد و در تهران ساکن شد و با امین‌السلطان صدراعظم ناصرالدین‌شاه طرح دوستی ریخت و امتیاز خاک سرخ جزیره هرمز را به دست آورد و هر روز بر ثروتش افزوده شد. در سفر اول مظفرالدین‌شاه تا قسمتی از راه در خدمت شاه بود و با تقدیم قسمتی از خرج سفر وی، دوباره توانست امتیاز خاک سرخ هرمز را تجدید کند. وی در همین سفر منصب سرتیپی و سالانه هزار‌تومان حقوق دریافت کرد. معین‌التجار تا انقلاب مشروطیت در تهران به شغل بازرگانی اشتغال داشت و از آنجا که موافق مشروطه بود، در بازار تهران در این زمینه مشغول به فعالیت شد. پس از صدور فرمان مشروطیت و تشکیل مجلس شورای ملی به نمایندگی از طرف تجار تهران وارد مجلس شد و با امین‌الضرب یکی دیگر از تاجران معروف دوران قاجار تصمیم گرفتند با سرمایه ایرانی، «بانک ملی» تاسیس کنند اما تشکیل بانک سرانجامی نگرفت. او را پدر حمایت از کار و سرمایه ایرانی می‌دانند. در سال ۱۲۹۸ زمانی که وثوق‌الدوله قرارداد معروف خود را با انگلیسی‌ها منعقد کرد، حاج معین‌التجار بوشهری در جبهه ضد قرارداد بود و به این دلیل مدتی را در تبعید گذراند. در زمان کودتای ۱۲۹۹ که عده‌ای به بند توقیف درآمدند، قرار بر این بود که معین‌التجار هم دستگیر شود ولی چون در منزل نبود به جای او یکی از فرزندانش زندانی شد و بوشهری در حکومت صدروزه در خفا زیست. معین‌التجار در زمان حیات خود ساختمان بزرگ و آبرومندی در بوشهر برای گمرک بنا نهاد. وی همچنین در طول زندگی پربارش با نوشتن کتابی در مورد خلیج‌فارس، باعث احیاشدن مالکیت ایران بر خلیج فارس شد. وی سرانجام در سال ۱۳۱۲ در تهران فوت کرد.