سفری از امید و ناامیدی

محدوده فیلم‌های وینترباتم از صحنه‌ای موزیکال در منچستر تا زندانی در گوانتانامو را در بر می‌گیرد. او در این میان در فواصل زمانی معین رمان‌هایی از توماس هاردی را در سه قاره از جهان به تصویر درآورده است. در ابتدای دوران حرفه‌ای‌اش در سال ۱۹۹۶ اقتباسی از رمان «جود گمنام» را با وفاداری به داستان و زمان آن در عصر ویکتوریا ساخت. کریستوفر اشلتون نقش یک سنگ‌تراش بدشگون و کیت وینسلت نقش همسر دوم و دیوانه‌اش را بازی می‌کرد. در سال ۲۰۰۰ او «شهردار کستر بریج» را به دوران تب طلا در کالیفرنیای دهه ۱۸۶۰ در فیلم «دعوی» منتقل کرد. مایکل هنچارد مزرعه‌دار در رمان اصلی، در فیلم تبدیل به معدن‌یابی ایرلندی به نام دنیل دیلن (پیتر مولان) می‌شود، که زن و دخترش را برای حق مالکیت یک معدن مشکوک که می‌تواند ثروتمندش کند معاوضه می‌کند. ناستازیا کینسکی نقش همسر دیلن را بازی کرد؛ همان بازیگری که نقش یک قهرمان زن استثمار شده در وست کانتری انگلستان را در اقتباس خوب رومن پولانسکی در «تس از اوبرویل» بر عهده داشت. وینترباتم فیلم جدیدش «تریشنا» را به همان خوبی ساخته است. وینترباتم در چهارمین اثری که در شبه‌قاره‌ هند ساخته، تس را به تریشنا (فریدا پینتو)، دختر جوان روستایی باهوش در هند امروز تبدیل کرده است. این فیلم موجز و بسیار لذت‌بخش سیر کتاب را دنبال می‌کند و «دختر پاکدامن» (توضیح هاردی برای تس) را به سفری از امید و ناامیدی می‌برد. داستان از روستایی در راجستان شروع می‌شود و به کار او در هتل‌های شیک که به جهانگردان غربی خدماتی چون سفر‌های جالب در هند را ارایه می‌دهد، در آخر به بمبئی می‌رسد؛ جایی که او برای مدت کوتاهی سعی می‌کند تا وارد صنعت فیلمسازی بالیوود شود که رویاهای مردم را می‌سازد. سرانجام تریشنا از روی استیصال کاری انجام می‌دهد که منجر به پایانی غم‌انگیز می‌شود. وینترباتم هند را یک جامعه در حال تغییر و تحول می‌بیند که به وضع انگلستان در زمانی که هاردی شاهد آن بود، شباهت دارد. او به شیوه هاردی، تریشنا را در این دنیای پرتلاطم جای می‌دهد. این جامعه همچنین معیاری دوگانه برای رفتار مرد و زن دارد که شبیه دوران ویکتوریا است و وینترباتم تریشنا را قربانی منفعل-مهاجم این شرایط می‌کند. وینترباتم داستان پیچیده هاردی را به شدت ساده کرده است. او همچنین تقریبا همه مسایل مربوط به مذهب را حذف کرده است؛ همان کاری که در «جود گمنام» کرده بود. اولین قدم جسورانه‌اش ترکیب دو نقش مرد اصلی در رمان هاردی به یک نفر بود: انجل کلیر، پسر مغرور یک روحانی والامقام و الک اوبرویل، وارث تازه به دوران رسیده تنبل و بی‌اخلاق. این دو شخصیت در جی سینگ (ریز احمد) جمع می‌شوند. پسر تحصیلکرده و وارث یک هندی ثروتمند (روشان ست) که ثروتش را از طریق ساخت‌وساز در انگلیس به دست آورده است و قصد ساختن هتل‌های زنجیره‌ای در قصرهای قدیمی برای تعطیلات و خوش‌گذرانی غربی‌ها را دارد. جی دوچهره یک مرد است، هم عشق زندگی تس و هم اغواگر خودسر. هر دو به طرق مختلفی استثمارگران بی‌رحمی هستند. از طریق این تحول دراماتیک، مردی که در ابتدا به تریشنا پیشنهاد می‌دهد که او را اعتلا ببخشد هدف خشم کشنده او قرار می‌گیرد. این بازنویسی نقاط ضعف و قوت خودش را دارد. از یک طرف بافت پیچیده متن اصلی به شدت تضعیف شده است، اما از طرف دیگر ساختار روایی طولانی داستان به یک قصه تر و تمیز تبدیل می‌شود. قدم جسورانه بعدی تغییر پیامدهای فریفته شدن قهرمان داستان است که نکات تکان‌دهنده‌ای را درمورد ارزش‌های اخلاقی مطرح می‌کند و همچنین اطلاعاتی درباره وضعیت اقتصادی و ریاکاری در زندگی هندی به دست می‌دهد. بازی زیبای فریدا پینتو، کسی که از زمان حضورش در فیلم «میلیونر زاغه‌نشین» تبدیل به یک ستاره جهانی شده، بر فیلم سایه انداخته است و همین طور ریز احمد خوش‌چهره که در فیلم «جاده‌ای به گوانتانامو» وینترباتم فرصتی برای بازی پیدا کرد. هر دو بازیگر با حضور قدرتمندشان نقش کسانی را بازی می‌کنند که از هویت‌شان نامطمئن، از موقعیت‌شان ناراضی و درباره نقش خود در هند متغیر و در حال تحول سرشار از تردید هستند. جی احساس بی‌ریشگی می‌کند و در میان هند و انگلیس سرگردان است. تریشنا هر وقت احساس مشکل می‌کند به سوی سنت‌های مطمئن روستای دورافتاده‌اش می‌رود ولی به‌زودی حتی در آنجا هم احساس راحتی نمی‌کند. سه دنیا با سه موسیقی مختلف معرفی ‌شده‌اند؛ موسیقی سنتی و مردمی برای روستا، یک قطعه والس عاشقانه از قرن نوزدهم برای هتل‌های بزرگی که در آن کار می‌کرد و موسیقی تجاری رقص بالیوود برای مومبای. آوازی پر احساس از فیلم‌های هندی تکرار می‌شود تا بر تلخی سرنوشت محتوم او در صحنه پایان تاکید کند. «تریشنا» بازیگر جالب سومی هم دارد؛ بازی کوتاه ولی پر احساس روشان ست بزرگ در نقش پدر جی که یک هتلدار میلیاردر خشک و طعنه‌زن است. این نسخه دیگری از نقش پدر عاقل، دنیادیده و دور از وطنی است که او حدود ۲۵ سال پیش در فیلم «لباسشویی زیبای من» بازی کرده بود.