سفره‌ها کوچک‌تر شده‌اند؟

هر فرد بالغ روزانه به ۲-۱ لیوان شیر نیاز دارد تا کلسیم موردنیاز بدنش را تامین کند. علاوه بر آن، برای آنکه تغذیه‌اش سالم باشد باید هر روز از همه گروه‌های غذایی به میزان لازم مصرف کند... حال یک خانواده چهارنفری را تصور کنید؛ اگر قرار باشد هر کدامشان روزی یک لیوان شیر بنوشند، باید در روز یک بطری‌شیر با قیمت تقریبا ۲ هزار تومان بخرند، این یعنی در هفته ۱۴ هزارتومان و در ماه ۵۶ هزارتومان فقط باید برای مصرف شیر موردنیازشان هزینه کنند. اگر سایر موادغذایی موردنیاز را نیز به آن اضافه کنیم، هزینه خانوار بالاتر می‌رود، بنابراین برخی از خانواده‌ها ترجیح می‌دهند، از مصرف موادغذایی ضروری بکاهند یا موادغذایی دیگری را جایگزین کنند. حال این سوال مطرح می‌شود که چگونه موادغذایی را جایگزین کنیم تا مواد موردنیاز بدنمان تامین شود؟ دکتر مجید حاجی‌فرجی، رییس انستیتو تحقیقات تغذیه در این‌باره توضیح می‌دهد. ▪ آقای دکتر! با توجه به اجرای قانون هدفمندشدن یارانه‌ها و افزایش قیمت موادغذایی،‌ نگرانی اصلی شما کمبود کدام یک از ریزمغذی‌هاست؟ نگرانی اصلی ما، کمبود گروه مینرال یعنی آهن،‌ روی، کلسیم و ویتامین D است که با کاهش مصرف لبنیات و پروتئین‌های ضروری ارتباط مستقیمی دارد. ▪ با توجه به افزایش قیمت لبنیات، انتظار می‌رود که مصرف آن کمتر از قبل شده باشد، آیا آمارها نیز این قضیه را تایید می‌کند؟ بله درست است. بعد از اجرای قانون هدفمند‌شدن یارانه‌ها هم تولید لبنیات و هم مصرف آن کاهش یافته است. همان‌طور که می‌دانید مردم فقط به اندازه یک‌سوم نیاز روزانه‌شان لبنیات مصرف می‌کنند و در حال حاضر ۱۵ درصد مصرف لبنیات کاهش یافته یعنی خانوارها کمتر از یک‌سوم نیاز روزانه‌شان لبنیات می‌خورند. از سوی دیگر طبق آمارهایی که تولیدکنندگان محصولات لبنی بیان می‌کنند، تولید‌ لبنیات نیز ۱۵ درصد کاهش‌یافته است. ▪ با این اوصاف شما چه جایگزین مناسبی برای لبنیات به‌خصوص شیر، معرفی می‌کنید تا بتواند کمبود آن را جبران کند؟ در حقیقت نمی‌توانیم بگوییم که مصرف شیر کاهش یافته است، چون افزایش قیمت بر مصرف ماست هم تاثیر گذاشته است. برخی شیرسویا را جایگزین شیر می‌کنند، در حالی که قیمت شیرسویا هم بالاتر است و هم موادمغذی موجود در شیر ساده را ندارد بنابراین نمی‌تواند جایگزین مناسبی باشد. بهترین جایگزین برای شیر، ماست است، چون کلسیم و پروتئین?اش تقریبا معادل شیر است و حتی برای افرادی که نمی‌توانند شیر را به دلیل عدم‌تحمل لاکتوز مصرف کنند، جایگزین مناسبی است. تنها نگرانی‌ای که در مورد ماست وجود دارد، چربی آن است. ماست پرچرب در بازار بیشتر است و به دلیل طعم و مزه و قوامش مردم بیشتر تمایل به مصرف ماست پرچرب دارند ولی مصرف لبنیات پرچرب می‌تواند باعث افزایش اضافه‌وزن، چاقی و بیماری‌های مرتبط با آن شود. ▪ آیا مصرف سایر موادغذایی مانند غلات و حبوبات نیز کاهش‌یافته است؟ در آن صورت چه موادغذایی‌ای را باید جایگزین کرد؟ نان و برنج قوت غالب ایرانی‌هاست و می‌توانیم بگوییم بخش اعظم غذاهای ایرانی از برنج و نان تشکیل شده است، بنابراین مصرف آن کمتر نشده، اما اگر بخواهیم جایگزینی برای برنج یا نان معرفی کنیم، سیب‌زمینی بهترین گزینه است. البته نوع پخت سیب‌زمینی اهمیت زیادی دارد. چون اگر به صورت سرخ‌شده مصرف شود، اضافه‌وزن را در پی خواهد داشت. از سوی دیگر ممکن است مردم به دلیل صرفه‌جویی نانی را مصرف کنند که کیفیت پایین‌تری دارد، بنابراین حتما نانی را انتخاب کنید که کیفیت مطلوبی داشته باشد. ▪ آیا پروتئین گیاهی مانند حبوبات می‌تواند جایگزین خوبی برای گوشت قرمز باشد؟ حبوبات نمایه گلایسمی پایینی دارند یعنی در تغییرات قندخون کمتر تاثیرگذارند و غنی از فیبر، ویتامین‌ها و کربوهیدرات هستند. علاوه بر این، حبوبات پروتئین نیز دارند و در کنار غلات می‌توانند جایگزین گوشت قرمز باشند، ولی نباید فراموش کنیم آهن گوشت‌قرمز از حبوبات بیشتر است و احتمال کمبود این ماده معدنی در اثر مصرف‌نکردن گوشت زیاد است. ماهی نیز با وجود آنکه کمتر از گوشت قرمز آهن دارد، به‌دلیل داشتن پروتئین و اسیدهای چرب ضروری می‌تواند جایگزین گوشت باشد و توصیه می‌شود در هفته دو بار مصرف شود. ▪ دکتر حاجی‌فرجی! همان‌طور که می‌دانید روغن‌ها یکی از ۵ گروه اصلی موادغذایی مورد نیاز بدن هستند. با اجرای قانون هدفمندشدن یارانه‌ها و گران‌شدن قیمت موادغذایی ممکن است مصرف روغن‌هایی که کیفیت پایین‌تری دارند، افزایش پیدا کند. در این زمینه چه اقدام‌هایی می‌توان انجام داد؟ این نگرانی وجود دارد که مصرف موادغذایی‌ای با کیفیت پایین‌تر جایگزین موادغذایی مفید و موردنیاز بدن شود. این نگرانی در مورد روغن پررنگ‌تر است، چون ممکن است زمانی که مادر خانواده برای خرید روغن به سوپرمارکت می‌رود، برای صرفه‌جویی روغنی را انتخاب کند که قیمت پایین‌تری داشته باشد و به کیفیت آن توجه نکند. بنابراین پیشنهاد کردیم روغن با ترانس پایین‌ تک‌قیمتی باشد یا یارانه به آن تعلق بگیرد و نوعی روغن با کیفیت تولید شود که همه گروه‌ها بتوانند از آن استفاده کنند. البته صنایع غذایی باید همکاری کنند. ▪ در این شرایط انتخاب موادغذایی اهمیت زیادی دارد، یک خانوار چگونه موادغذایی مورد نیازش را تهیه‌ کند که هم از لحاظ اقتصادی به صرفه باشد و هم مفید؟ مردم زمانی که برای خرید موادغذایی به فروشگاه‌ می‌روند، باید حتما روی برچسب موادغذایی را بخوانند تا از مواد موجود در آن، آگاه شوند. اگر می‌خواهید موادغذایی را جایگزین کنید، حتما به هرم غذایی توجه و بعد موادغذایی را انتخاب کنید. علاوه بر آن، در انتخاب موادغذایی فقط به فکر سیرکردن شکم خود نباشید، بلکه به خاصیت آنها توجه و سعی کنید مصرف موادغذایی مضر مانند چیپس، پفک و نوشابه را محدود کنید و هدف اصلی‌تان تهیه موادغذایی مغذی و غنی‌شده باشد.