رژیم بازرسی پیمان منع جامع آزمایش های هسته ای

معاهده منع جامع آزمایش های هسته ای (C.T.B.T)، پیچیده ترین معاهده ای است که حاصل ۵۵ سال تجربه در کنترل تسلیحات، جاسوسی و ضد جاسوسی است. این معاهده مکمل معاهده منع تکثیر سلاح های هسته ای (N.P.T) است که جهان را به طبقه داراها و ندارها تقسیم می نماید. این معاهده در سال ۱۹۹۶، در معرض امضاء کشورها قرار گرفت. شرط نافذ شدن این معاهده، امضاء و تصویب پارلمانی آن توسط۴۴ کشور دارای توان هسته ای می باشد. از سال ۱۹۹۶ تا کنون تنها ۳۳ کشور آن را امضاء نموده اند که برخی از دستگاه دیپلماسی ایران در همان زمان، شتابان اقدام به امضای معاهده نمودند. در نوشتار حاضر در صدد آنیم تا رژیم بازرسی را مطابق آنچه سازمان پیمان منع جامع آزمایش های هسته ای تدارک دیده است، مطالعه نماییم. مطالب ذیل از سایت اینترنتی این سازمان اقتباس شده است. ● مقدمه: رژیم بازرسیِ «پیمان منع جامع آزمایش هسته ای» (CTBT)، برای شناسایی هرگونه انفجار هسته ای انجام شده بر روی زمین، در زیر زمین، زیر آب یا در اتمسفر طراحی شده است. هدف رژیم بازرسی نظارت کردن بر کشورهای پذیرنده «پیمان منع جامع آزمایش هسته ای» (CTBT) است که همه انفجارهای هسته ای در سیاره را منع می کند. ماموریت اصلی کمیسیون مقدماتی «سازمان پیمان منع جامع آزمایش هسته ای» (CTBTO) علاوه بر ترویج (CTBT)، ساختن و مراقبت کردن این رژیم است که این امر از طریق معاهده لازم الاجرا است. رژیم بازرسی مرکب است از مولفه های ذیل: • سیستم نظارت بین المللی (IMS) • مرکز داده های بین المللی (IDC) • زیرساخت ارتباطات جهانی (GCI) • مشورت و توضیح • بازرسی در محل (OSI) • اقدامات اعتماد سازی [بر این اساس در ذیل به] بررسی اجمالی از رژیم بازرسی [می پردازیم]. ● سیستم نظارت بین المللی(IMS): سیستم نظارت بین المللی (IMS) مرکب است از ۳۲۱ ایستگاه نظارتی و ۱۶ آزمایشگاه ساخته شده در سرتاسر جهان. این ۳۳۷ تاسیسات، سیاره را برای هر نشانی از انفجار هسته ای نظارت و دیده بانی می کنند. ● چهار تکنولوژی بازرسی: سیستم نظارت بین المللی چهار روش اثبات تکمیلی را در بهره برداری از اغلب تکنولوژی های مدرن موجود به کار می گیرد. زلزله نگاری، هیدروآکوستیک، پایگاه های نظارت فرو صوتی به ترتیب زیرزمینی، اقیانوس های بزرگ و اتمسفر. ایستگاه های رادیواتمی یابنده خرده آثار رادیواکتیو [پرتو زا] از انفجارهای جوی یا نفوذ شده بوسیله انفجارهای هسته ای زیرزمینی یا زیر آبی هستند. آزمایشگاه های رادیواتمی به ایستگاه های رادیواتمی در تشخیص این مواد رادیواکتیو کمک می کنند. تاسیسات سیستم نظارت بین المللی ایستگاه ها و آزمایشگاه های نظارتِ سیستم نظارت بین المللی در ۸۹ کشور در سرتاسر جهان به کار گرفته خواهند شد. تاسیس آنها چالش های طراحی بی سابقه ای را در تاریخ کنترل تسلیحات مطرح می کنند. ایستگاه های زیادی در مناطق دوردست و ارتباط ناپذیر جهان مستقر شده اند. همه نیازهای تکنیکی، ایستگاه های نظارتی و آزمایشگاه های رادیو اتمی بوسیله نهادهای محلی، تحت پیمان هایی با سازمان منع جامع آزمایش های هسته ای (CTBTO) راه اندازی و مجاز شد. هزینه های ساختمان و اداره کردن تاسیسات (بجز برای ایستگاه های لرزه نگاری ضروری) توسط سازمان منع جامع آزمایش های هسته ای (CTBTO) پرداخت می شود. خلاصه ای خوب از همه تاسیسات و مکان هایی که آنها در سرتاسر کره زمین قرار داده شده اند در شکل زیر دیده می شود. ● مرکز داده های بین المللی (IDC) سیستم نظارت بین المللی بوسیله یک مرکز داده های بین المللی (IDC)، مستقر در اداره مرکزی سازمان منع جامع آزمایش های هسته ای (CTBTO) در وین اتریش پشتیبانی می شود. مرکز داده های بین المللی (IDC) فرآیندها و داده های ثبت شده در ایستگاه های نظارتی را تحلیل می نماید، و داده های تولید شده به دولت های عضو برای ارزیابی و قضاوت هایشان اعلان و ارائه می شود. مرکز داده های بین المللی (IDC) به دولت های عضو در به عهده گرفتن وظایف بازرسیشان از طریق فراهم کردن و برپاسازی ظرفیت سرویس های لازم برای نظارت جهانی موثر کمک می کند. ● پردازش داده ها: داده های وارد شده برای ثبت، مکان یابی کردن و تحلیل وقایع، با تاکید بر کشف انفجارهای هسته ای به کار گرفته می شوند. داده ها به سرعت پردازش می شوند، با اولین تحلیل اتوماتیک –به سرعت- آنچه که به بولتن داده ها نامیده می شود، ظرف ۲ ساعت منتشر می شود. بولتن داده ها شامل لیستی خودکار از تحلیل های لرزه نگاری صوتی وقایع و رادیو اتم های کشف شده بوسیله ایستگاه های نظارت می باشد. در تحلیل ها متعاقباً این لیست ها را بازبینی می کنند. این بازبینی برای آماده کردن کیفیت بولتن های آماده شده برای دولت های عضو پیمان می باشد. ● مخابره کردن داده ها به دولت های عضو: مرکز داده های بین المللی (IDC) دسترسی سیستم نظارت بین المللی (IMS) را بر داده های خام امکان پذیر می کند و مرکز داده های بین المللی (IDC) بولتن داده ها را به دولت های عضو در دسترس قرار می دهد. این فرآیند از ۲۱ فوریه ۲۰۰۰ آغاز گردیده است. [همچنین] دفاتر امنی تاسیس شده اند برای اجازه دادن به دولت های عضو برای دسترسی به این داده ها و تولیدات. همچنین از کاربران معین شده توسط دولت های عضو حمایت گسترده ای می شود. این حمایت از طریق فراهم سازی یک بسته نرم افزاری استاندارد، دوره های کارآموزی و کمک های فنی صورت می پذیرد. ● زیرساخت ارتباطات جهانی (GCI) زیرساخت ارتباطات جهانی (GCI) داده های ضبط شده در سیستم نظارت بین المللی (IMS) را به مرکز داده های بین المللی (IDC) ارسال می کند. همچنین داده های خام و داده های بولتن ها را از مرکز داده های بین المللی (IDC) به دولت های عضو ارسال می کند. زیرساخت ارتباطات جهانی (GCI) پوشش جهانی را تضمین می کند. داده های رسیده و از طریق یک شبکه ۶ ماهواره ای توزیع می شود. ماهواره ها مخابره ها را به سه مقر فعالیت بر روی زمین تعیین مسیر می کنند، و سپس داده ها به مرکز داده های بین المللی (IDC) بوسیله اتصالات زمینی ارسال می شوند. ● مشورت و توضیح اگر یکی از دولت های عضو احساس کند که داده های قطعی ای را دال بر یک انفجار هسته ای جمع آوری کرده است، فرآیند مشورت و توضیح می تواند به حل کردن و روشن کردن قضیه کمک کند. این فرآیند، که برای دولت های عضو بعد از ورود به پیمان الزام آور است، امکان پذیر می باشد، یک دولت اجازه دارد درخواست توضیح مستقیم از دولت دیگر یا از طریق کمیته اجرایی بنماید. دولت های عضو همچنین می توانند از مدیر کل سازمان منع جامع آزمایش های هسته ای (CTBTO) درخواست اطلاعات نمایند. یک دولت که درخواستش رسیده است، ظرف ۴۸ ساعت اتفاقی که پرس و جو کرده روشن می شود. ● بازرسی در محل (OSI) دولت ها حق دارند بازرسی در محل (OSI) را قطع نظر از نتایج فرآیند مشورت و توضیح درخواست نمایند. اینچنین بازرسی ها برای ثابت کردن اینکه آیا یک انفجار هسته ای در تخطی از پیمان رخ داده است، انجام خواهد شد. آنها همچنین از حقایقی که جمع آوری کرده اند استفاده استفاده کنند که [این حقایق] ممکن است در تشخیص احتمالی نقض پیمان به کار برده شود. بازرسی در محل (OSI) تحت نظر آخرین مقررات بازرسی متعلق به پیمان انجام می شود و فقط می تواند به استناد به آن لازم الاجرا شود. ● اقدامات اعتماد سازی بر اساس اختیار، دبیرخانه فنی سازمان منع جامع آزمایش های هسته ای (CTBTO) در مورد هر انفجار هسته ای با به کارگیری ۳۰۰ تن تی ان تی (T.N.T) یا معادل انفجار بیش از این میزان تی ان تی (T.N.T) منفجر شده را در سرزمین دولت های عضو به اطلاع‌شان می رساند. این آگاه سازی به دو دلیل مفید است. اول برای همه، آنها برای تشخیص هر گونه سوء تعبیر احتمالی در داده های بازرسی همکاری می کنند در شرایطی که برای مثال یک انفجار مین گذاری بزرگ اندیشه مقدماتی برای یک انفجار اتمی بودن نیست. ثانیاً، آنها در آزمایش و میزان سازی دقیق شبکه سیستم نظارت بین الملل (IMS) مساعدت می کنند. [در پایان گفتنی است که] دکتر دالمن رئیس گروه متخصصان دانشمند بود که جزئیات رژیم بازرسی را قبل و طی مذاکرات پیمان منع جامع آزمایش های هسته ای (CTBT) بوجود آورد، و رئیس کارگروه بازرسی سازمان پیمان منع جامع آزمایش های هسته ای (CTBTO) از ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۶ بود.