روزی برای محمدعلی کلی و همدردانش

محمد‌علی کلی بدترین تصویر از یک نوع بیماری است که امروز ۱۱ آوریل مصادف با روز جهانی آن است. این بوکسور بزرگ که در مقابل مشت‌های رقبای بزرگی چون جورج فورمن زانو نزده بود در مقابل ضربات این بیماری کاملا بی‌دفاع ماند. بیماری پارکینسون برای اولین بار توسط دانشمند بریتانیایی دکتر جیمز پارکینسون (James Parkinson) در سال ۱۸۱۷ میلادی توصیف شد و بنابراین نام این بیماری به او تعلق گرفت. این بیماری همان لرزش در وضعیت استراحت است که شیوع آن بیشتر در سنین پیری است اما در جوانان هم دیده می‌شود شیوع آن در تمام مناطق دنیا یکسان است یعنی درصد شیوع بیماری با تغییر در منطقه خیلی فرق نمی‌کند به طور کلی این بیماری بر اثر از بین رفتن سلول‌های ترشح کننده ماده‌ای به نام دوپامین (که یک انتقال‌دهنده عصبی) است رخ می‌دهد. افزایش نسبت استیل کولین به دوپامین در عقده‌های قاعده‌ای مغز موجب علائم ترمور، ریجیدیتی عضلات وکندی حرکات می‌شود. علائم پارکینسون پارکینسون بر اساس دو علامت یا بیشتر از چهار علامت اصلی بیماری مشخص می‌شود. ارتعاش و لرزش دست و پا در حالت استراحت، کندی حرکات، سختی و خشک شدن دست و پا و بدن و نداشتن تعادل این چهار علامت اصلی را تشکیل می‌دهند. در مراحل اولیه بیماری، ارتعاش اندام ملایم و معمولا در یک طرف بدن وجود دارد و احتیاجی نیز به درمان ندارد اما با پیشرفت بیماری فردی که دست لرزان خود را در جیب یا پشت خود پنهان می‌کند یا چیزی را برای کنترل ارتعاش مدام در دست می‌گیرد، دیگر قادر به پنهان کردن لرزش‌های شدید اندام به ویژه به هنگامی‌که می‌خواهد تمرکز بیشتری به خود دهد نیست. چهار علامت شایع بیماری ارتعاش دست و پا در حالت استراحت (لرزش بیمار همزمان با ارتعاش دست و پا در حالت استراحت) آرام شدن حرکت (برادیکینسیا ) Bradykinesia سختی حرکت (و خشک شدن) دست و پا یا بدن تعادل بد (تعادل ضعیف) در حالی که دو یا بیشتر از این علایم در بیمار دیده شود، مخصوصاً وقتی که در یک سمت بیشتر از سمت دیگر پدیدار شود، تشخیص پارکینسن داده می‌شود مگر اینکه علایم دیگری همزمان وجود داشته باشد که بیماری دیگری را نمایان کند. بیمار ممکن است در اوایل، بیماری را با لرزش دست و پا یا با ضعیف شدن حرکت احساس کند و دریابد که انجام هر کاری بیشتر از حد معمول طول می‌کشد و یا اینکه سختی و خشک شدن حرکت دست و ضعف تعادل را تجربه می‌کند. اولین نشانی‌های پارکینسون مجموعه‌ای متفاوت از ارتعاش، برادیکنسیا، سفت شدن عضلات و تعادل ضعیف هستند. معمولاً علایم پارکینسون ابتدا در یک سمت بدن پدیدار می‌شوند و با گذشت زمان به سمت دیگر هم راه پیدا می‌کنند.این بیماری در صورت پیشرفت حتی ممکن است باعث شود بیمار به دلیل شدت انقباضات عضلات بلع نتواند غذا بخورد و از بین برود درمان این بیماری درمان قطعی ندارد اما داروهایی مثلاً لوودوپا (levodopa) آمانتادین، بی‌پریدن و سلژیلین در درمان آن تجویز می‌شود. گاه از جراحی نیز استفاده می‌شود. البته نقش کاردرمانی و فیزیوتراپی در این زمینه بسیار زیاد است زیرا مانع پیشرفت بیماری و محدودیت عملکرد می‌شود. تحقیقات جدید نشان داد خوردن مواد غذایی حاوی نیکوتین مانند فلفل و گوجه فرنگی به کاهش پارکینسون منجر می‌شود. محققان آمریکایی دریافتند: خوردن موادغذایی حاوی حتی یک کمی‌نیکوتین، مانند فلفل و گوجه فرنگی ممکن است خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را کاهش می‌دهد.هم اکنون یک مرکز پیشرفته درمان پارکینسون به نام محمد علی کلی در آمریکا مسئول درمان و اکتشاف راههای تازه برای مبارزه با این بیماری است. پیشرفت درمان پارکینسون در ایران پژوهشگران کشور با استفاده از سلول‌های بنیادی جنینی و تمایز آنها با ماده موثره «کندر» روشی را برای درمان بیماری پارکینسون در مرحله آزمایشگاهی ارائه کردند. مژگان عباسی - مجری طرح در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر بیماری پارکینسون را یک اختلال تحلیل رونده عصبی توصیف کرد و افزود: در این بیماری سلول‌های دوپامین ساز از بین می‌رود. وی در خصوص دوپامین توضیح داد: دوپامین سیگنال‌ها را میان سلول‌های عصبی جا به جا می‌کنند و در صورت از بین رفتن سلولهای دوپامین ساز، ماده دوپامینی در بدن وجود ندارد تا این سیگنال‌ها را میان سلول‌های عصبی رد و بدل کند از این رو بیماری پارکینسون ایجاد می‌شود. مجری طرح به زمینه‌های دارو درمانی این بیماری اشاره کرد و یادآور شد: در گذشته از داروهایی از قبیل استفاده «لودوپا» (Levodopa) به عنوان پیش ساز دوپامین استفاده می‌شد این دارو هر چند می‌تواند تا حدودی عوارض این بیماری را کاهش دهد اما علاوه بر آنکه اثرات این دارو کوتاه مدت است، در بیماران عوارض جانبی چون تسریع در ایجاد حرکات غیر‌ارادی (لرزش دست و پا) را به دنبال دارد. عباسی از ارائه روش سلول درمانی برای درمان بیماری پارکینسون خبر داد و خاطر نشان کرد: در این تحقیقات سلول درمانی به عنوان یک راه درمانی به جای شیمی‌درمانی مطرح شده است. وی به جزئیات این طرح اشاره کرد و ادامه داد: در این طرح از سلول‌های بنیادی جنینی موشی استفاده شد و با استفاده از یکسری از فاکتورها این سلول‌ها را تبدیل به سلول‌های تولید‌کننده دوپامین کردیم در ادامه تحقیقات سلول‌های تولید‌کننده دوپامین به بیمار پیوند زده می‌شود و بیماران پارکینسونی با استفاده از این روش درمان می‌شوند. این پژوهشگر با بیان اینکه برای تمایز سول‌های بنیادی به سلول‌های دوپامین‌ساز از ماده موثر «کندر» استفاده شد، اضافه کرد: در این تحقیقات بر‌اساس یک روش ابتکاری برای تمایز سلول‌های بنیادی به سلول‌های عصبی از ماده موثره کندر به نام BBA که قبلا اثر آکسون زایی آن به اثبات رسیده بود به کار برده شد. عباسی دراین باره توضیح داد: برای تغییر سلول‌های بنیادی به سلول‌های عصبی و تولید‌کننده سلول‌های دوپامین، تحقیقاتی انجام و مشاهده شد که ماده موثره کندر باعث می‌شود که طول آکسون‌ها و دندریت‌های سلول‌های عصبی افزایش یابد. بنابراین احتمال دادیم که این ماده می‌تواند در تمایز سلول‌های بنیادی به سلول‌های عصبی نقش داشته باشد. به گفته وی بر این اساس آزمایش‌های مختلفی در این زمینه انجام شد و نتایج اثبات کرد که راندمان کار چندین برابر افزایش می‌یابد. عباسی با تاکید بر اینکه این طرح در مرحله آزمایشگاهی است، ادامه داد: فاز آزمایشگاهی این تحقیقات به پایان رسیده است و باید سلول‌هایی که به دست آمده را در موش‌هایی که مدل پارکینسونی هستند تزریق کنیم. در صورت کسب نتایج مورد نظر وارد فاز بالینی می‌شویم و سلول را از بیمار جدا و تبدیل به سلول‌های تولید‌کننده دوپامین می‌کنیم. برآورد می‌شود شیوع پارکینسون در ایران، ۱۵۰ مورد در یکصد هزار نفر جمعیت کشور (یعنی ۱۵ مورد در ده هزار نفر) باشد. در حال حاضر حدود ۳ هزار بیمار شناخته شده مبتلا به پارکینسون در کشور وجود دارد. حدود ۱۵ درصد مبتلایان به پارکینسون پیش‌از ۵۰ سالگی تشخیص داده می‌شوند. شیوع این بیماری با افزایش سن، زیاد می‌شود. علت این بیماری ناشناخته است و در حال حاضر درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما تعدادی از روش‌های دارو درمانی و جراحی برای بهبود علائم وجود دارند. امروزه در جهان پیش‌بینی می‌شود چیزی حدود ۷ میلیون نفر با این بیماری دست وپنجه نرم می‌کنند تنها در آمریکا ۶۰۰۰۰ هزار مورد شناخته شده ازمبتلایان به این بیماری زندگی می‌کنند. درسال ۲۰۰۵ تعداد مبتلایان به این بیماری ۵/۴ میلیون نفر بود و پیش بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ این تعداد به ۹.۵ الی ۱۰ میلیون نفر افزایش یابد. جدول زیر نشاندهنده کشورهایی است که بیشترین مرگ‌ومیر در هر صد هزار نفر جمعیت از مبتلایان به این بیماری را دارند. این جدول بر‌اساس آخرین آمار سازمان بهداشت جهانی است.نبودن عراق که در تصویر قبلی دارای یکی از بیشترین کشورهای دارای پارکینسون بود در لیست آخر سازمان بهداشت به دلیل عدم گزارش مستند است.