یادش بخیر زمانی که بچه بودیم. وقت ناهار و شام که می رسید همه باید حاضر می شدیم، فرق نمی کرد کجا هستیم، باید سریع خودمان را به منزل می رساندیم و سرسفره غذا حاضر می شدیم، حتی اگر گرسنه هم نبودیم وقتی سفره پهن می شد، باید به غذا خوردن تن می دادیم. در واقع پهن بودن سفره روی زمین برای خود حرمت و قداستی داشت که همه را سر یک ساعت مشخص بر سر سفره جمع می کرد.
وقتی هم غذا خوردن تمام می شد باید بلافاصله دست به کار می شدیم و سفره را جمع می کردیم. تا سفره به طور کامل از روی زمین جمع نمی شد، کسی سراغ کار دیگری نمی رفت. هیچ کس حق نداشت کنار سفره و در حالی که سفره هنوز روی زمین پهن بود، دراز بکشد یا مشغول کار دیگری شود. بالای سفره همیشه جای بزرگ ترها بود. پدر، مادر، پدربزرگ و مادربزرگ. فرقی نمی کرد، تا بزرگ تر بود کوچکترها بالای سفره نمی نشستند.
اندازه و سایز سفره ها معمولا با تعداد افراد خانواده هماهنگی داشت. سفره هایی که برای مهمان ها پهن می شد اغلب متفاوت بود. مادر خانه هرچند وقت یک بار برای تنوع هم که شده بود سفره را عوض می کرد و یک سفره نو می خرید که تا چند وقتی بوی نویی سفره همراه با غذا استشمام می شد.
اما در زندگی های امروزه به هر دلیلی سفره انداختن و سفره چیدن گویی از مد افتاده است و سفره های تاشده مدت هاست از کشوی کابینت بیرون نمی آید و حتی خرید سفره از سبد خریدهای خانه نیز خارج شده است. امروز در بیشتر خانه ها حتی اگر خیلی کوچک باشد، یک میز ناهارخوری پیدا می شود؛ میزهایی که حتی اگر ظرف های غذا چند ساعتی هم روی آن بماند، دیگر کسی نگران بی حرمتی به آن نیست.
مادر شاغل معمولا میز صبحانه را می چیند و سراغ کار خود می رود. هر یک از اعضای خانواده هم صبحانه خود را می خورند و می روند. ناهار و شام هم به همین ترتیب.
مهم تر از همه این که دیگر نشستن افراد در جای مشخص مطرح نیست. مثل سفره لزوما بالای میز جای پدر یا مادر و بزرگ ترها نیست. هرچند در برخی خانواده ها برای این که خیلی سنت و پیشینه خود را فراموش نکنند و یادی هم از گذشته کرده باشند، روزهای جمعه که اغلب اعضای خانواده دور هم جمع هستند و غذای این روز هم آبگوشت یا چلوکباب است، سفره ای پهن می شود و همه دور هم ناهار را صرف می کنند. در این روز، زمان غذا خوردن نیز طولانی تر از روزهای دیگر است.
زهرا مومن پور ۳۵ ساله شاغلی است که ۲ فرزند دارد.
او می گوید: از زمانی که مجبور است هر روز قبل از همه از خانه خارج شود، میز صبحانه را آماده می کند و عصر که از سر کار برمی گردد، جمع می کند. تنها زمانی که او و خانواده اش دور هم غذا می خورند روزهای تعطیل است که آن زمان هم ترجیح می دهند سر میز غذا بخورند.
منیژه خانم ۶۰ ساله هم که با همسرش زندگی می کند، می گوید: قدیم ها وقتی سفره را روی زمین پهن می کردیم همه دور تا دور آن می نشستیم و صبر می کردیم تا پدر خانواده قبل از همه غذا خوردن را شروع کند، معمولا بعد از غذا، چند دقیقه ای همه در مورد مسائل روزانه با همدیگر صحبت می کردند و بعد با هم سفره را جمع می کردند. به همین خاطر کنار سفره بسیاری از مسائل فرزندان و والدین مطرح و حتی حل می شد. در آن زمان سرنوشت فرزندان خانواده را صحبت هایی که کنار سفره بین والدین و بچه ها رد و بدل می شد، تعیین می کرد؛ البته رضا که یک فرزند ۴ ساله دارد نظری متفاوت داشته و می گوید: زمانی که در منزل پدر و مادرش زندگی می کرد، موقع ناهار و شام دور سفره غذا کسی حق حرف زدن نداشت، همه باید در سکوت غذا می خوردیم و پس از این که غذای پدرمان نیز تمام می شد، وظیفه داشتیم سفره را جمع کنیم.
بسیاری بر این عقیده اند که مهم نیست دور میز غذا خورده شود یا کنار سفره؛ بلکه مهم نوع روابط خانوادگی و دور هم بودن است.
صبا دختر ۲۰ ساله ای است که اغلب اوقات تنها در خانه پشت میز تحریرش غذا می خورد، چراکه می گوید همیشه وقتی دور هم جمع می شوند، دعوا می شود.
او می افزاید: پدر و مادرم هیچگاه باهم تفاهم ندارند. این در حالی است که به توصیه روان شناسان خانواده ها بهتر است زمان باهم غذا خوردن را طولانی تر کنند تا بتوانند زمان بیشتری در کنار هم باشند. مطالعات نشان داده است بچه هایی که کنار خانواده شان غذا می خورند، در مدرسه موفق ترند، کمتر به سمت دخانیات و مواد مخدر می روند و کمتر از بقیه بچه ها شرارت نشان می دهند و دعوا می کنند.
● مشغله زندگی های امروزی
البته برخی از روانشناسان بر این عقیده اند که این روزها زندگی پرمشغله و پدر و مادرهای شاغل و بچه هایی که مدام از این کلاس به کلاس دیگر می روند، کمتر اجازه می دهد خانواده وعده های غذایی را دور هم صرف کنند، به همین دلیل آنها به خانواده ها توصیه می کنند خیلی در این زمینه سخت نگیرند. زیرا گرچه غذا خوردن در کنار خانواده، مطمئن ترین و بهترین روش داشتن یک تغذیه سالم است، اما به نظر دکتر دیوید لودویگ ـ استاد بخش اطفال دانشگاه هاروارد ـ یک غذای خانوادگی لزوما به معنی این نیست که همیشه پدر و مادر و بچه ها راس یک ساعت معین در تمام روزهای هفته دور میز کنار هم بنشینند و غذا بخورند.
● مهم باهم بودن است
این روزها گفته می شود صرف غذا در مقابل تلویزیون می تواند مضراتی مانند پرخوری را به دنبال داشته باشد، ولی تحقیقات نشان داده است بچه هایی که در خانه و حتی جلوی تلویزیون غذا خورده اند، از بچه هایی که در تنهایی غذا خورده اند زندگی سالم تری داشته اند. وقتی خانواده در کنار هم غذا می خورند و وقتی احساس غذا خوردن در کنار یک جمع به کودک دست می دهد، بچه بهتر و سالم تر غذا می خورد، حتی اگر غذای صرف شده از غذاهای آماده مثل پیتزا باشد، اثر کاملا متفاوتی از خوردن یک پیتزا در تنهایی دارد.
به عقیده کارشناسان وقتی با هم غذا می خورید، غذا خوردن بیشتر طول می کشد و زمان در کنار هم بودن خانواده بیشتر است. خوردن غذا با کودک موجب می شود تا در مشکلات او هم شریک شوید. آنها پیشنهاد می کنند پس از غذا خوردن یا حتی در حین آن، با فرزندتان راجع به اتفاقات روزانه صحبت کنید، چرا که توجه به غذا خوردن موجب می شود فرزندتان با آرامش بیشتر و بدون خجالت راجع به مسائلش با شما صحبت کند.
روان شناسان همچنین توصیه می کنند پس از تمام شدن غذا زود از سر سفره یا میز بلند نشوید و سعی کنید زمانی را برای حرف زدن اختصاص بدهید. آنها می گویند حتی اگر فرزندتان گرسنه نیست از او بخواهید تا در کنار شما بنشیند و اگر او اصرار دارد که حتما جلوی تلویزیون غذا بخورد، شما هم در کنار او قرار بگیرید تا بتدریج توجهش از تلویزیون به طرف شما جلب شود.
شاید به همین دلیل است که دور هم بودن مهم تر از دور میز یا سر سفره غذا خوردن است.
تحقیقات روان شناسان در مورد اهمیت دور هم غذا خوردن بیانگر اصطلاح «سر سفره خانواده بزرگ شدن» خودمان است که نشانه ویژگی های مثبت در مورد کسی است که با خانواده و در کنار خانواده بزرگ شده است.
به هر حال با جایگزین شدن زندگی تجملی به جای زندگی ساده و بدون دغدغه گذشته نه تنها غذا خوردن دور میز نوعی کلاس و شخصیت محسوب می شود، بلکه ظاهرشدن تبعات زندگی ماشینی به نوعی اغلب خانواده ها را به سمت استفاده از میز سوق داده و بروز انواع کمر درد و بیماری های زانو سبب توصیه پزشکان به استفاده از میز و صندلی شده است به عنوان نمونه افراد بالای ۵۰ سال که علائم آرتروز یا ساییدگی در مفاصل شان شروع شده، هنگام نشستن باید مسائلی را رعایت کنند تا ناراحتی شان تشدید نشود. توصیه پزشکان به این افراد این است که در منزل پشت میز و روی صندلی بنشینند.
● بهداشت سفره و میز
صبحانه، ناهار، شام. بیشتر ما روزی ۳ وعده غذا میخوریم و در هر وعده به ارزش غذایی که می خوریم و روش پخت غذاهایمان توجه داریم، اما نکته دیگری که معمولا از آن غفلت می کنیم، اهمیت سفره و سطحی است که روی آن غذا می خوریم؛ در حالی که این موضوع به طور مستقیم با سلامت ما ارتباط دارد. در گذشته بیشتر از سفرههای حصیری و پارچهای استفاده میشد، اما این روزها بیشتر از سفرههای پلاستیکی استفاه میشود. استفاده از این سفرهها به دلیل این که راحتتر تمیز میشوند و رطوبت و چربی غذا را به سطوح زیرین انتقال نمیدهند و همچنین تنوع بیشتری در طرح و رنگ دارند، رایجتر است. در مورد سفره لازم است به این نکات بهداشتی توجه کنید:
بهتر است اندازه سفره غذا با تعداد نفرات و تعداد افراد خانواده تناسب داشته باشد تا شستن، پهن کردن و جمع کردن آن راحتتر باشد.
سفرههایی انتخاب کنید که پشت و روی شان معلوم است تا راحت بتوانید همیشه از سطح رویی سفره استفاده کنید.
سفرههای پشت کرکدار گرد و خاک و آلودگی بیشتری به خودشان میگیرند.
همچنین سفرههایی که سطح صاف دارند نسبت به سفرههایی که طرحهای برجسته دارند بهتر و راحتتر تمیز میشوند.
هنگام چیدن ظروف یا توزیع غذا، روی سفره راه نروید. تکههای غذا مانند استخوانهای خورش، هسته آلو و... را در سفره نیندازید، برای این کار از ظرف مخصوصی که برای این کار در سفره قرار میدهید، استفاده کنید.
باقی ماندن ذرات ریز غذا در سفره موجب رشد میکروبها و آلودگیها میشود. بعد از غذا خوردن سفره را با یک دستمال نخی نم دار و سپس با یک دستمال خشک تمیز کنید و بعد از ازبین رفتن رطوبت آن را تا کنید.
در صورت ریختن غذا در سفره حتما آن را به طور کامل با آب گرم و مایع شوینده بشویید و زیر نور خورشید قرار دهید.
هنگام جمع کردن سفره، ابتدا ۲ سر سفره را روی هم قرار دهید و سپس آن را به دفعات لازم تا کنید. با این کار قسمت زیر سفره که روی زمین بوده است با سطح داخلی آن که محل قرار دادن غذاست، تماس پیدا نمیکند.
باقیمانده نان را از سفره بردارید. ماندن نان در سفره موجب کپک زدن نان میشود. نان را در پارچهای نخی بپیچید سپس در کیسه پلاستیکی قرار داده و در یخچال نگهداری کنید.
هر دو هفته یکبار سفره غذاخوری را با آب گرم و مایع شوینده بشویید و زیر نور شفابخش خورشید قرار دهید تا خشک شود.
تمیز کردن سفره بعد از غذاخوردن، آن هم سفره بزرگی که تعداد زیادی مهمان در آن غذا خوردهاند، کار آسانی نیست. به همین خاطر بعضیها ترجیح میدهند از سفرههای یکبار مصرف پلاستیکی استفاده کنند و جمع کردن و دور انداختن کل سفره با باقیمانده غذاها و آشغالهای داخل آن را خیلی لذتبخش میدانند، غافل از این که این کار به محیط زیست آسیب میرساند. بنابراین بهتر است برای حفظ زمین پاک و سلامت آیندگانمان هم که شده، زحمت تمیز کردن و شستن سفره را بپذیریم.
● نکاتی برای دور میز نشستن
از میز برای قرار دادن اشیا و لوازم هم استفاده میشود. گاهی ممکن است جاکلیدی، کیف پول و پلاستیک میوه که همگی حاوی آلودگیهای زیادی هستند، روی میز بگذارید. گاهی هم ممکن است هنگام آشپزی از میز استفاده کنید و سطح میز با مواد خام مانند تخممرغ، گوشت، مرغ و ماهی یا گل و لای سبزی آلوده شود. بنابراین اگر روی میز غذا میخورید باز هم بهتر است هنگام غذا خوردن روی میز سفره بیندازید.
بهتر است از یک سفره یا رومیزی پارچهای که به راحتی بتوانید آن را با آب گرم و مواد شوینده بشویید، استفاده کنید. بعد از صرف غذا سفره را در سینک ظرفشویی بتکانید و هر چند وقت یکبار آن را با آب گرم و صابون بشویید و بگذارید زیر نور خورشید خشک شود.
بهتر است سطح روی میز غذاخوری شیشهای باشد. تمیز کردن میزهای چوبی یا ترکیب شیشه و چوب مشکل است. چوب را نمیشود با محلولهای شوینده آمونیاکی، سرکه یا محلولهای شیشه پاککن تمیز کرد.
بهتر است، میز کنار پنجره یا زیر لامپ باشد تا آلودگیها و کثیفیها زود دیده و برطرف شوند. در صورت وجود ترک، رویه میز را تعویض کنید. ترکها محل مناسبی برای رشد میکروبها هستند و در یک ترک بسیار باریک تعداد بسیار زیادی میکروب جای میگیرد. سطح میز را حداقل دو بار در هفته تمیز کنید.
برای این کار از دستمال نخی تمیز و آب گرم و مایع شوینده استفاده کنید. علاوه بر سطح رویی لبههای میز را هم تمیز کنید. در صورتی که سطح میز خیلی آلوده است یک فنجان آب گرم، یک فنجان الکل و یک قاشق غذاخوری سرکه را با هم مخلوط کرده و روی میز اسپری کنید. بعد با دستمال تمیز آن را خشک کنید. در صورت لزوم برای از بین بردن لکهها از فرچه استفاده کنید، سپس روی میز را با دستمال تمیز نم دار پاک کنید و اجازه دهید تا خشک شود.
