رنگ دندان یکی از اساسیترین موارد زیبایی لبخند است در حدی که اگر همه عوامل مربوط به زیبایی یک لبخند وجود داشته باشد اما دندانها بد رنگ باشند آن لبخند جلوه خود را از دست خواهد داد. یکی از راههایی که در علم دندانپزشکی برای بهبود رنگ دندانها وجود دارد، بلیچینگ (سفید کردن) دندانهاست؛ درمانی که امروزه طرفداران بسیاری در ایران پیدا کرده و روزانه افراد بسیاری برای سفید کردن دندانهای خود به مطبهای دندانپزشکی مراجعه میکنند. برای آشنایی هرچه بیشتر با این درمان رایج، گفتوگویی انجام دادیم با دکتر بانوا، متخصص دندانپزشکی ترمیمی، زیبایی و مدیر گروه مواد دندانی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه آزاد تهران. (تصاویر درمانی از دکتر بانوا)
● رنگ دندان از کجا میآید
یک دندان از بیرون به داخل تشکیل شده از: مینا، عاج و پالپ که پالپ یا مغز دندان محل اعصاب، عروق و بافتهای نرم مرکز دندان است. این ۳ ساختار در مجموع، رنگ دندان را تعیین میکنند. مینا سختترین بافت و غیرزنده بدن است و بهخودی خود شفاف و رنگی خاکستری مایل به آبی دارد. معمولا در افراد جوان لبه دندانهای پیش فک بالا فقط از مینا تشکیل شده و عاج ندارد. اما عاج برخلاف مینا بافتی است زنده که زیر مینا قرار میگیرد و رنگش تقریبا زرد است. پالپ دندان هم تقریبا صورتی رنگ است و ضخامت مینا و عاج زیرین، رنگ دندان را ایجاد میکند. دندانهای جلویی معمولا روشنتر و سفیدتر از دندانهای عقبی هستند.
● معیارهای طبیعی بودن رنگ دندان
همه دوست دارند دندانهای سفید رنگ و درخشان داشته باشند اما باید توجه کرد که رنگ دندان بهخودی خود تعیین نمیشود بلکه عوامل دیگری وجود دارند که به واسطه آنها میتوان گفت رنگ یک دندان طبیعی و خوب است یا نه. این عوامل رنگ پوست، رنگ مو، رنگ چشم، نژاد و فرهنگ اجتماعی است که هر فرد در آن زندگی میکند. مثلا در نژاد اسلاو(شرق اروپا) که رنگ پوست و مو بسیار روشن است دندانها هم به همان نسبت باید سفید باشند وگرنه رنگ دندانها درذوق خواهد زد. در کشور ما که اغلب مردم پوستی گندمگون دارند اگر رنگ دندان بیش از حد سفید باشد مصنوعی جلوه خواهد کرد.
● مد سینمایی
متاسفانه بسیاری از مردم تصور میکنند، دندان باید مثل یک ورق کاغذ سفید باشد تا زیبا جلوه کند. معیار این نظر آنها هم اغلب دندانهای ستارگان سینماست اما باید گفت این تصور کاملا اشتباه است. اگر رنگ دندان از حد طبیعی (برمبنای رنگ پوست و نژاد)سفیدتر باشد، دندانها مصنوعی و غیرطبیعی بهنظر میرسند. در مورد رنگ دندان بازیگران سینما باید گفت دندانهای آنها جدا از درمانهای زیبایی مانند لامینتهای سرامیکی یا روکشهای تمام سرامیکی به واسطه تکنیکهای سینمایی هم سفیدتر از حد عادی بهنظر میرسد.
● دندانی که بد رنگ است
جدا از بحث مد، دندانهایی هم وجود دارند که اصطلاحا بد رنگ هستند. این رنگ بد میتواند در اثر عوامل خارجی روی سطح دندان ایجاد شده باشد یا دندانها بهطور مادرزادی رنگ مناسبی نداشته باشند. بر حسب اینکه عامل ایجاد این بدرنگی چهچیز باشد، درمان آن متفاوت خواهد بود. اگر بد رنگی به واسطه جرم یا رسوب رنگ دانههای سیگار، قهوه و چای ایجاد شده باشد و نسج دندان سالم باشد و پوسیدگی یا ترمیم قدیمی معیوب نداشته باشد با یک جرمگیری و برساژ دقیق میتوان این مشکل را به راحتی برطرف کرد. اگر دندانی بهدلیل پوسیدگی یا ترمیمهای معیوب دچار بد رنگی شده باشد با برداشتن پوسیدگی و تعویض پرکردگی میتوان زیبایی دندانها را مجددا تامین کرد.
● موارد تجویز درمان بلیچینگ
بلیچینگ یکی از درمانهایی است که برای تصحیح بد رنگی دندانها به کار میرود و در میان درمانهایی که برای این منظور استفاده میشود درمانی است که حداقل تغییر و دستکاری را در ساختار دندان اعمال میکند. بلیچینگ در مواردی استفاده میشود که فرم و ساختار دندان مناسب و سالم است و فقط رنگ آن باید تغییر کند یعنی مثلا دندانی که پوسیدگی دارد یا پر از ترمیمهای معیوب و بد رنگ است مورد مناسبی برای بلیچینگ نیست و باید ابتدا این مشکلات دندان برطرف شود. چه بسا بیمارانی که تصور میکنند دندانهایشان نیاز به بلیچینگ دارد اما با یک جرمگیری یا ترمیم مناسب، بد رنگی دندانها برطرف میشود. بنابراین هر دندانی را نباید با بلیچینگ درمان کرد. بیمارانی که دندانهایشان بهدلیل افزایش سن، خوردن غذاهای رنگی، درمانهای قدیمی یا ناقص ریشه، مصرف تتراسیکلین در کودکی یا مصرف دخانیات دچار بدرنگی شده میتوانند با بلیچینگ درمان شوند.
● بلیچینگ چگونه انجام میشود
در بلیچینگ دندان با یک ماده اکسیدان سفید میشود. ماده بلیچینگ از خلل و فرج میکروسکوپی سطح دندان جذب شده و با یک سری تغییرات شیمیایی رنگ دندان را سفید میکند. این ماده اکسیدان معمولا (پراکسید هیدروژن) (آب اکسیژنه) است که قدمت استفاده از آن به اوایل قرن بیستم بازمیگردد. ماده دیگر (کارباماید پراکساید) است که شکل ضعیفتری از همان پراکسید هیدروژن است و موقع واکنش به همان ماده شکسته میشود. برای تاثیرگذاری بیشتر، از عامل گرما یا نور استفاده میشود. بلیچینگ به ۲ صورت در مطب و در منزل قابل انجام است. معمولا توصیه میشود، در کنار بلیچینگ در مطب این کار در منزل هم طبق دستور دندانپزشک انجام شود تا نتیجه بهتری حاصل شود. بلیچینگ ۲ نوع دارد: بلیچینگ دندانهای زنده و بلیچینگ دندانهای غیرزنده (یا دندانهایی که درمان ریشه شدهاند.)
● بلیچینگ دندانهای زنده
در این حالت پس از تمیز کردن(پالیشینگ) سطح دندانها، ماده بلیچینگ روی دندان مالیده شده و این ماده با شکستن مواد رنگی موجود در دندان شروع به سفید کردن میکند. اینکه عوامل فعالکننده همچون نور و گرما تا چه اندازه در روند سفید کردن موثر است هنوز مورد بررسی است. ولی مسلم است که کاربرد ماده سفیدکننده خود به تنهایی در سفید کردن دندان موثر است و لزوما نیاز به کاربرد نور لیزر و.... نیست. معمولا در هر بار بلیچینگ این عمل چند بار روی دندانها انجام میشود. بسته به رنگ اصلی دندان و شدت بدرنگی این کار باید چند جلسه تکرار شود. معمولا این کار روی ۶ دندان بالا و پایین جلوی فک انجام میشود. گاهی دندانپزشک ابتدا دندانهای یک فک بیمار را سفید میکند تا تفاوت رنگ با دندانهای پایین مشخص شود.
● بلیچینگ دندانهای غیرزنده
موارد بسیاری پیش میآید که دندانی بهدلیل ضربه دچار تغییر رنگ میشود. گاهی هم پیش میآید که دندانی که تحت درمان ریشه (عصبکشی) قرار گرفته دچار تغییر رنگ میشود. رنگ این دندانها معمولا از حد طبیعی تیرهتر میشوند. اگر دندان تحت درمان ریشه قرار نگرفته ابتدا باید این درمان انجام شود. معمولا بعد از درمان ریشه مناسب، رنگ تیره دندان کمی روشنتر میشود. سپس دندان بلیچ میشود. در دندانی که درمان ریشه شده ماده بلیچینگ از پشت دندان داخل حفره پالپ(محل عصب تاج دندان) قرار گرفته و روی آن پانسمان میشود. سپس زمانی درنظر گرفته میشود(معمولا یک هفته) تا تغییر رنگ مورد نظر اتفاق افتد. درصورتی که بعد از این زمان رنگ دندان مطلوب نبود این کار تکرار میشود تا دندان به رنگ مطلوب برسد. البته گاهی پیش میآید که لازم است همزمان با بلیچینگ غیرزنده یک یا چند دندان، دندانهای اطراف هم بلیچ شوند تا مشکل عدمتطابق رنگ دندانها پیش نیاید.
● بلیچینگ با لیزر
الان شاهد تبلیغات متعددی هستیم که به بلیچینگ با لیزر اشاره میکنند. باید توجه داشت که لیزر یکی از نورهایی است که باعث فعال شدن ماده سفیدکننده میشود نه اینکه خودش باعث سفید شدن دندان شود. در واقع خود لیزر دندان را سفید نمیکند و استفاده از آن یا هر نور دیگری تاثیر خاصی در تغییر رنگ دندان ندارد. البته تحقیقات در مورد اثر لیزر در این زمینه کماکان ادامه دارد.
● بلیچینگ در منزل
گاهی برای رسیدن به نتیجه بهتر و سریعتر همزمان با بلیچینگ در مطب، بلیچینگ در منزل هم تجویز میشود. در این حالت یک قالب پلاستیکی توسط دندانپزشک برای بیمار ساخته میشود و بیمار باید طبق دستورالعمل مقداری از ماده بلیچینگ را داخل این قالب ریخته و آن را برای مدت مشخصی داخل دهان بگذارد. نکته مهم اینکه به هیچوجه نباید مقدار ماده را بیشتر کرد یا مدت زمانی بیش از آنچه تجویز شده آن را داخل دهان نگه داشت چون ممکن است باعث حساسیت دندان شود.
● کیتهای بلیچینگ داروخانهای
اغلب این کیتها توسط هیچکدام از انجمنهای دندانپزشکی در سراسر دنیا تایید نشده و بهتر است مردم از آنها استفاده نکنند. بلیچینگ باید تحت نظارت دندانپزشک و با کیتهای حرفهای انجام شود. در خیلی از موارد مشکل بیمار اصلا با بلیچینگ حل نمیشود چون بد رنگی بهدلیل جرم، پوسیدگی یا ترمیم معیوب ایجاد شده که گاهی موارد هم تغییر رنگ در لایههای سطحی مینا رخ داده و ممکن است بلیچینگ به تنهایی به نتیجه مطلوبی منتهی نشودکه در این موارد از درمانهای دیگری استفاده میشود. جدا از کیت، مواد بلیچینگ دیگری بهصورت آدامس، ژل و خمیردندانهای سفیدکننده هم در دسترس هستند که همان مشکلات را دارند.
● مراقبتهای لازم و دوام درمان
کسی که درمان بلیچینگ انجام میدهد باید بهداشت خوبی داشته باشد؛ این یک اصل است. در ضمن انجام برخی کارها دوام بلیچینگ را کاهش میدهد. مثلا کسی که سیگار میکشد اگر بلیچینگ انجام دهد ولی بازهم سیگار بکشد دندانهایش دوباره خیلی سریع رنگ میگیرند.
کسانی هم که مدام چای یا قهوه میخورند باید مقدار مصرف این نوشیدنیها را کم کنند یا پس از مصرف آنها دهان را شستوشو دهند یا آب بنوشند تا احتمال رنگ گرفتن کاهش یابد. در غیراین صورت رنگ دندانها بهسرعت به رنگ قبلی برمیگردد و حتی ممکن است تیرهتر هم بشوند. در مجموع باید گفت، دوام بلیچینگ دائمی نیست و بسته به رنگ قبلی خود دندان و الگوی تغذیهای بهداشتی و زندگی بیمار ۶ ماه تا یک سال دوام دارد. اگر بیماری الگوی زندگی مناسبی داشته باشد، بهداشت خود را به درستی رعایت کند و غذاهای رنگی کمتر مصرف کند دوام درمان بیشتر خواهد بود. در مواردی که بلیچینگ داخل مطب و منزل با هم انجام شوند و بیمار هم رعایت کند دوام بلیچینگ تا ۲ سال افزایش مییابد.
● عوارض بلیچینگ
بلیچینگ یکی از کمعارضهترین درمانهای زیبایی است و آسیب خاصی به دندان وارد نمیکند. با این حال انجام بیش از حد آن میتواند سبب بروز حساسیت، افزایش تخلخل و ناصافی در سطح دندان شود که خود نیازمند درمانهای بعدی توسط دندانپزشک خواهد بود.
حساسیت پس از بلیچینگ اغلب گذرا بوده و با ارائه مواد جدید بلیچینگ که ترکیبات ضدحساسیت دارند احتمال ناصافی در سطح دندان در حد میکروسکوپی رخ میدهد ولی در طولانی مدت و در مواردی که بیمار خود متقاضی چندین بار بلیچینگ باشد، بیشتر بروز میکند.
● افراط در درمان زیبایی
در انتها باید یادآور شد افراط در انجام هر نوع درمان زیبایی میتواند عواقب بیشتری به همراه داشته باشد. هر درمان دندانپزشکی باید در شرایط خاص و در صورت لزوم با تشخیص دندانپزشک و نه سر خود انجام شود. رعایت بهداشت دهان و دندان، تغذیه مناسب، کاربرد دهانشویه، آدامس دارای زایلیتول ( که به افزایش جریان بزاق و حذف سریعتر مواد رنگی کمک میکند) از جمله مواردی هستند که به شستوشوی بیشتر دندانها توسط بزاق کمک میکنند.
