● این توصیهها را جدی بگیرید
باید بدانید تنها شما نیستید که مبتلا به آرتریت روماتوئید هستید. در هر حال باید زندگیکردن با آرتریت روماتوئید را یاد بگیرید. اگر شما بیماری را قبول کردید با رعایت موارد زیر میتوانید بهرغم داشتن آرتریت روماتوئید، فعال باقی بمانید و زندگی بهتری داشته باشید:
- یک پزشک متخصص را انتخاب و دستورات او را دنبال کنید. بدانید تشخیص سریع بیماری راه اصلی موفقیت روشهای درمانی است.
- از فشارآوردن بیش از حد بر مفاصل مبتلا اجتناب کنید.
- به اندازه کافی برنامه خواب و استراحت داشته باشید.
- التهاب مفاصل ناشی از بیماری با درمان مناسب، در بسیاری از موارد قابل کنترل است.
- داروهای تجویز شده را با مقادیر تعیین شده دقیقا مصرف کنید و به هیچ عنوان خودسرانه مقادیر داروها را تغییر ندهید.
- بیش از پیش راجع به بیماری خود اطلاعات کسب کنید.
نکته مهم کنترل دقیق بیماری است که آینده درازمدت بیماری را رقم میزند و بیش از انتظار قطع و خاتمه درمان باید با رعایت دقیق دستورات پزشکی، سعی در کنترل بیماری داشت.
● خانمها بیشتر مبتلا میشوند
بیماری آرتریت روماتوئید یک بیماری روماتیسمی مزمن نسبتا شایع است. شیوع این بیماری در جوامع مختلف متفاوت و از ۵/۰ تا ۲ درصد متغیر بوده که در ایران شیوع آن حدود یک درصد کل جمعیت است. در این بیماری بافت پوشاننده مفصل دچار التهاب شده که منجر به خشکی، تورم، درد و محدودیت در حرکت مفصل مبتلا میشود. در اغلب موارد و درصورت درمان نشدن، این التهاب ممکن است باعث تخریب بافتهای مفصلی شده و منجر به ناتوانی بیمار شود. ابتلای زنان ۲ تا ۳ برابر بیشتر از مردان است ولی با بالا رفتن سن، تفاوت ابتلای زنان و مردان کم میشود و این بیماری ممکن است نوجوانان و جوانان را نیز مبتلا کند اما بیشترین سن ابتلا در بالغان بین ۳۵ تا ۵۵ سالگی است. تاکنون علت قطعی بهعنوان عامل شروع بیماری مشخص نشده است و در مجموع بررسیهای صورت گرفته، مشخص شده به دلایل نامعلومی (باکتری، ویروس و... ) سیستم ایمنی بدن دچار اختلال شده و این سیستم که نقش محافظت از بدن را علیه عوامل بیگانه دارد، علیه بافتهای خودی بهخصوص بافت پوشاننده مفصل عمل کرده و ایجاد آسیب میکند. براساس تحقیقات انجام شده، عوامل زمینه ساز متعددی از جمله علل ژنتیک و محیطی هم در ایجاد بیماری موثر هستند.
● با آرتریت روماتوئید کنار بیایید
حتما خانمهای بسیاری را دیدهاید که هنگام بالا رفتن از پلهها مدام از درد زانو ناله میکنند یا بهدلیل ورم دست و پا نمیتوانند فعالیتهای روزانهشان را انجام دهند. بیماریهای مفصلی در اثر تخریب مفاصل گوناگون ایجاد میشوند. آرتروز و روماتیسم مفصلی شایعترین آنها هستند که بیشتر در زنان دیده میشوند. در این مطلب دکتر غلامحسین شیری، متخصص روماتولوژی برای آگاهی بیشتر شما، اطلاعات جامعی در مورد روشهای درمان و پیشگیری از ناراحتیهای مفصلی ارائه میدهد.
● درد وقتی که استراحت میکنید
مشکل اصلی بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی درد، احساس خشکی، تورم در مفاصل (آرتریت) دستها، آرنج، مفاصل پا، مچ پا و زانوهاست. بیماری آرتریت روماتوئید معمولا باعث ابتلای مفاصل هر دو طرف بدن در یک زمان میشود. البته این گرفتاری ممکن است، شروع تدریجی داشته باشد و معمولا از مفاصل دستها شروع شده و سپس سایر مفاصل را درگیر کند. این بیماری گاهی قبل از ابتلای واضح مفصلی، بهصورت بیسر و صدا بوده و ابتدا با خستگی، بیاشتهایی، ضعف عمومی و نشانههای مبهم عضلانی اسکلتی آغاز میشود. این مرحله مقدماتی ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد و بیماران بدون تشخیص، مراجعات متعدد پزشکی داشته باشند. شدت درد مفصلی در این بیماران بیشتر در زمان استراحت است، بهنحوی که حتی شبها بیماران را از خواب بیدار میکند. این درد برخلاف درد بیماران مبتلا به آرتروز یا آسیب دیسک است که با حرکت و فعالیت دردشان بیشتر میشود. احساس خشکی در مفاصل بهدنبال استراحت ممکن است در بعضی از بیماریها دیده شود مثلا در بیماری آرتروز پیشرفته در مفاصل مبتلا، خشکی بهدنبال استراحت وجود دارد و معمولا طی کمتر از نیمساعت برطرف میشود. در بیماری آرتریت روماتوئید بهدنبال استراحت یا نشستن طولانی، بیمار ممکن است حداقل بهمدت یک ساعت یا گاهی ساعتها احساس خشکی در مفاصل مبتلا داشته باشد، بهطوری که برای انجام کار ناچار به حرکت دادن مفصل یا گرم کردن مفصل با هوای گرم یا آب گرم میشود.
● دستتان مثل گردن قو میشود
این بیماری معمولا شروعی تدریجی دارد. سیر پیشرفت بیماری حدود ۶۵ درصد بیماران آهسته بوده و ممکن است هفتهها یا ماهها طول بکشد. در ۱۵- ۸ درصد موارد شکایات بیماران ممکن است سریع بوده و طی روزها به حداکثر برسد. در این بیماری تمامی مفاصل بدن ممکن است مبتلا شوند، با این حال دست و مچها، شایعترین محل ابتلای مفصل در بیماری آرتریت رومائید هستند. درصورت تشخیص ندادن و درمان نکردن به موقع با تخریب غضروف مفصل و آسیب در بافت مجاور مفصل ممکن است ظاهر دستها بد شکل و دچار کجی مفاصل شده و شکل گردن قو شده و باعث جابهجایی مفاصل در انگشتان دست شود.
● باور غلط
این باور غلط که کشیدن مایع مفصل باعث تخریب مفصل میشود، بر مبنای شنیدههای غیرمعتبر است، زیرا مقدار مایع مفصل طبیعی آنقدر کم است که نمیتوان آنرا با سرنگ خارج کرد. زمانی که مقدار مایع داخل مفصل به حدی برسد که بتوان آنرا با سرنگ خارج کرد، معنی آن این است که مایع بهطور غیرطبیعی زیاد شده و در اثر بیماری در مفصل جمع شده است، بنابراین باقی ماندن آن در مفصل آسیب میرساند. امروزه بررسیهای علمی براین باورند که در تورم مفصلی حاد چنانچه مایع مفصلی خارج نشود و درمان مناسب در اسرع وقت صورت نگیرد میتواند باعث آسیب جدی در مفصل درگیر شود. به همین دلیل متخصصان توصیه میکنند، در اینگونه موارد، پزشک با تجربه مایع مفصلی را خارج کرده و آن را برای آزمایشهای لازم به آزمایشگاه ارسال کند. این اقدام هم برای تشخیص و هم برای درمان اهمیت دارد.
● جایی برای پاسخ دادن به سوالات شما
این بیماری در اوایل سیر خود ممکن است به سختی تشخیص داده شود یا حتی تشخیص داده نشود. میانگین مدت زمان تاخیری که از شروع بیماری تا تشخیص آن وجود دارد، ۹ ماه است. این امر، غالبا مربوط به علائم غیراختصاصی آن در شروع بیماری است و از طرفی هیچ آزمایش خاصی به تنهایی نمیتواند نشاندهنده این بیماری باشد. بنابراین پزشک معالج معمولا براساس مجموعهای از یافتههای شرح حال، معاینه جسمانی بیمار و آزمایشهای مختلف و نیز تصویربرداری از مفاصل مبتلا به تشخیص و شدت بیماری پی برده و بهترین شیوه درمانی را انتخاب میکند. برای تشخیص و درمان این بیماری، همکاری بین انواع متخصصان، پزشکان و خانواده بیمار ضرورت دارد. اغلب این بیماران به روماتولوژیستها ارجاع داده میشوند. روماتولوژیست پزشکی است که درمان بیماریهای مفاصل، استخوان و عضلات را در سطح فوق تخصصی بر عهده دارد. سایر دستاندرکاران درمان بیماران شامل پرستاران، پزشکان عمومی، متخصص داخلی، متخصص کاردرمانی و فیزیوتراپی، جراحان ارتوپد، روانشناسان و مددکاران اجتماعی نیز برحسب نیاز در برنامه درمانی این بیماران مشارکت میکنند. به علاوه گروهی از پزشکان متخصص با همکاری در سایت تخصصی کلینیک آنلاین روماتولوژی (www. rheumoc. com) بهصورت شبانهروزی پاسخگوی تمامی سوالات بیماران روماتیسمی هستند.
● سیگار ممنوع
بهدلیل اینکه هیچ علت قطعی در ایجاد بیماری آرتریت روماتوئید شناخته نشده، تاکنون هیچ روش مشخصی برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری وجود ندارد. اگرچه این نگرانی در هرکس، بهخصوص در اقوام نزدیک بیمار برای ابتلا به بیماری وجود دارد، ولیکن تاکنون تاثیر هیچ دارو یا اصلاح روش زندگی (مانند پرهیز از قرارگیری مفاصل در معرض سرما و رطوبت و... ) یا استفاده از موادغذایی خاصی برای اقدام پیشگیرانه به اثبات نرسیده است. حتی بعضی از ویروسها و باکتریها بهطور احتمالی بهعنوان عامل شروع اختلال سیستم ایمنی مطرح هستند اما نشان داده شده که تماس با این عوامل نمیتواند به تنهایی باعث ایجاد خطر جدی ابتلای به بیماری باشد. تنها عامل مطرح شده که میتواند باعث شروع بیماری شود و ارتباط روشن و اثبات شدهای با ایجاد بیماری دارد، مصرف سیگار است که مطمئنا توصیه به ترک آن میشود.
● انواع ورزشهای مفید برای روماتیسمیها را بشناسید
بهطور خلاصه ۳دسته برنامه ورزشی وجود دارد که براساس شرایط هر بیمار میتواند یک نوع یا ترکیبی از چند نوع ورزش برای او مفید باشد. ورزشهای حفظکننده دامنه حرکات مفصلی برای مفاصل بدون درد مفید بوده و باعث حفظ دامنه حرکات، بدون ایجاد درد در مفاصل شده و مانع خشکی و سفت شدن آنها نیز میشوند. زمانی که مفاصل تورم و التهاب دارند یا اینکه مفصل دچار آرتروز و آسیب شده است، در این حالت ورزشهای افزایشدهنده دامنه حرکت یا ورزشهایی با تحمل فشار وزن بدن باعث تشدید درد میشوند؛ نرمشهای انقباضی عضلات (چنانچه مکرر) انجام شوند، مفید هستند. با انجام ورزشهای استقامتی، احساس خوب بودن و نشاط در فرد ایجاد میشود. چنانچه فرد آسیب در مفاصل اندام تحتانی (زانو، مچ و…) نداشته باشد پیادهروی و دویدن آرام هم برای تقویت عضلات و نیز برای جلوگیری از پوکی استخوان مفید است. چنانچه بیمار در مفاصل اندام تحتانی آسیب داشته باشد، قدم زدن در داخل آب، شناکردن و انجام سایر ورزشها داخل استخرهای آب ولرم بسیار مفید هستند.
● به پزشک خود اعتماد کنید
بیماری آرتریت روماتوئید از نظر ماهیت یک بیماری مرموز و پیشرونده است که درصورت نبود درمان سریع و مناسب میتواند باعث تخریب مفاصل و محدودیت جدی در فعالیتهای روزمره فرد مبتلا شده و به ندرت سبب زمینگیر شدن فرد شود. این سیر پیشرونده ممکن است طی چند سال ایجاد شود یا در بعضی مواقع سیر بیماری سریعتر باشد. بهطور معمول درمان مناسب میتواند باعث آهسته شدن یا حتی توقف سیر پیشرفت بیماری شود. براساس تجارب علمی فراوان، این باور در پزشکان فوقتخصص حاذق در این رشته (روماتولوژیستها) وجود دارد که در ابتلای به این بیماری با شروع درمانهای متعدد، مناسب و بهموقع میتوان از ایجاد تخریب مفاصل و سایر عوارض خارج مفصلی جلوگیری کرد. با توجه به تمامی پیشرفتهای علمی صورت گرفته، همانطور که اشاره شد، میتوان با درمان، سیر بیماری را کُند کرده و حتی متوقف کرد. باید توجه داشت چون آرتریت روماتوئید بیماری طولانیمدتی است بنابراین مانند بسیاری از بیماریها مثل دیابت، فشار خون، بیماری قلبی و... نیاز به درمان طولانیمدت برای کنترل بیماری و عوارض آن دارد، پس ضروری است به جای انتظار قطع دارو، به امید کنترل بیماری بود و یقین داشت که پزشک معالج، تلاش خود را برای به حداقل رساندن میزان دارو معرفی انجام خواهد داد. اگرچه در تعداد بسیار کمی از بیماران، بیماری دچار خاموشی کامل میشود اما درباره بخش عمده بیماران، پاسخ منفی است و باید درمان با مقدار مورد نیاز و بهطور مداوم دارو مورد استفاده قرار گیرد.
● خوددرمانی نکنید
درصورت درمان نکردن مناسب و به موقع، طی ۲سال پس از شروع بیماری، حدود ۶۰ درصد بیماران دچار آسیب غضروف در مفاصل شده و احساس درد مزمن کرده که این باعث ناتوانی طولانیمدت میشود، بنابراین امروزه توصیه میشود در نخستین فرصت تا حداکثر ۳ ماه پس از شروع بیماری آرتریت روماتوئید به پزشک متخصص در بیماریهای مفاصل (روماتولوژیست) مراجعه کنید. اگر در مراحل اولیه، بیماری شناسایی شده و درمان شروع شود، میتوان از آسیب جدی مفاصل و ناتوانی جسمی جلوگیری کرد. مراجعه به متخصصان غیرمربوط یا شکستهبندها و دریافت داروهای ضدالتهاب یا استروئید بدون یک روال منطقی، ترک داروها بهعلت ترس از ایجاد پوکی استخوان یا تحمل درد و ناتوانی بهعنوان داشتن تحمل بالای بیماری از جمله اشتباهات رایج بیماران آرتریت روماتوئیدی است.
● روشهای درمانی
درمانهای دارویی شامل طیف وسیعی از داروها هستند که باعث کنترل پایهای بیماری و کاهش التهاب میشوند. به علاوه انتخاب دارو و میزان آن باید توسط پزشک معالج مشخص شود. کنترل مداوم و مراقبتهای روزانه از بدن که توسط بیمار انجام شده و درصورت وجود اتفاق غیرمعمول یا مداوم باید مورد بررسی قرار گیرد و درمانهای جراحی، با توجه به میزان و شدت آسیب در مفصل توسط پزشک معالج توصیه میشود. اصلاح شیوه زندگی، شامل تعدیل فعالیتهای روزمره جسمی و آرامش فکری بیمار است که بهطور جدی میتواند در سیر درمان تاثیرگذار باشد.
● از اینها پرهیز کنید
بیماری آرتریت روماتوئید خودبهخود باعث میشود بدن احساس خستگی کند بهطوری که انجام فعالیت در بیماری که درد مفصل و محدودیت حرکت در مفصل دارد باعث خستگی بیشتر او میشود. میزان استراحت باید با توجه به میزان شکایات جسمی بیمار تنظیم شود.
بیمارانی که شکایات جسمی زیاد دارند ممکن است نیاز به استراحت بیشتر داشته باشند؛ این بیماران باید در طول فعالیت روزانه، با توجه به شرایط بیماری و شدت فعالیت خود چند نوبت (هر بار حدود ۱۵-۱۰ دقیقه) استراحت کنند و نیازمند یک تعادل مناسب بین استراحت و فعالیتهای روزمره خود هستند. از طرف دیگر این افراد باید توجه کنند که استراحت بیشازحد و حرکت ندادن مفصل، باعث تشدید میزان خشکی در مفصل مبتلا شده که باعث ضعیف شدن عضلات مرتبط با آن مفصل میشود. بیماران باید عواملی را که سبب تشدید سیر بیماری میشود مانند اختلال خواب، خستگی، تنشهای فکری و فعالیت بدنی بیشازحد و تغذیه نامناسب را اصلاح کنند.
● عسل و فیبر بخورید
بعضی از بیماران بیان میکنند که با مصرف بعضی از غذاها، بهطور مثال مصرف غذاهای ترش احساس ناخوشایندی در مفاصل دارند. این مسئله از موضوعات جالب و در عین حال بحثبرانگیز در علم تغذیه است. در علم نوین امروزی در رابطه با این مسئله تجربه زیادی وجود ندارد اما در طب سنتی ما و نیز در کشورهای شرق آسیا بهطور تجربی به این مسئله بسیار پرداخته شده است. برای مثال، بیماران با دردهای مفصلی از تشدید درد بعد از مصرف غذاهایی مانند گوشت گاو، گوساله یا بعضی از میوهها و مصرف میوههای ترش یا بادنجان و گوجهفرنگی شکایت دارند یا اینکه با مصرف بعضی از مواد خوراکی مانند گوشت گوسفند و شتر یا مصرف عسل و انواع سبزیها از جمله زنجبیل و سنجد دردهای مفصلی کاهش مییابد. به هرحال توصیه میشود، هر فردی میتواند بهطور تجربی با توجه به شرایط جسمی خود در حد متعادل از انواع غذاهای بهداشتی استفاده کند و از مصرف موادغذایی که سبب تشدید علائم میشود، پرهیز کند. توصیه کلی از نظر تغذیه در بیماران آرتریت روماتوئیدی، استفاده از رژیم غذایی متعادل با چربی اشباع شده پایین و کلسترول کم و مقدار کم نمک است. از طرفی مصرف غذاهای با فیبر بالا و حاوی کربوهیدراتهای فراوان مانند میوهها و سبزیها بسیار مفید هستند، همچنین استفاده از موادغذایی حاوی کلسیم بالا و ویتامین D برای جلوگیری از پوکی استخوان، باید در دستور غذایی روزمره قرار گیرد. در زمینه تاثیر روغن ماهی (اُمگا-۳) و تاثیرات متوسط آن بر کاهش التهاب مفاصل مطالعات زیادی شده و مفید بودن آن اثبات شده است. در نهایت یک اصل کلی در مصرف انواع غذاها، تامین نیاز بدن به انواع مواد تغذیهای و جلوگیری از چاقی یا فقر غذایی وجود دارد. مصرف سیر، گرچه در بعضی بیماران سبب کاهش علائم شده است اما نمیتواند جایگزین داروهای ضدروماتیسمی شود.
