بانکداری الکترونیک و فرصتی بزرگ

● پلان اول تاریخچه بانکداری الکترونیک (e-banking) یا بانکداری از طریق ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات را باید به دهه هشتاد میلادی مرتبط دانست که چهار بانک بزرگ آمریکا، خدمات بانکداری از طریق ویدئو تکست (videotext) را برای مشتریان خود فراهم کردند. دهه نود میلادی را باید دهه انفجار بزرگ در حوزه اینترنت و به طبعان، بانکداری الکترونیک و تجارت الکترونیک نامید. در این دهه، به دلیل گسترش و نفوذ اینترنت در اقصی نقاط جهان، سیستم های عرضه و ارائه خدمات بانکی از طریق ابزارهای دیجیتالی مانند اینترنت، موبایل و دستگاه های الکترونیکی مانند خودپردازها در دنیا فراگیر شد. با توسعه بانکداری الکترونیک، عرضه و فروش سرویس و کالا نیز در وب افزایش یافت به گونه ای که سالانه صدها میلیارد دلار، درامد تراکنش های حاصله از تجارت الکترونیک (ecommerce)در اینترنت است. خرده فروشی هایی مانند amazon، ebay و... سالانه میلیاردها دلار درآمد از طریق تجارت الکترونیک به جیب می زنند، آن هم با حداقل منابع و حداکثر بهره وری. بانکداری الکترونیک منجر به توسعه کسب و کار در دنیا نیز شده است. به واسطه بانکداری الکترونیک و سرویس های متنوعی که شبکه بانکی در اختیار صاحبان سایت های اینترنت می گذارد، توسعه کسب و کارهای مبتنی بر آی تی افزایش یافته است. مفاهیمی مانند کارآفرینی دیجیتالی (Digital Entrepreneurship) و توسعه نوآوری های مبتنی بر وب (ICT enabled innovation) را باید تا حدی مدیون پتانسیل بانکداری الکترونیک دانست. ● فرصت بزرگ بنابراین از بانکداری الکترونیک باید به عنوان فرصت بزرگ (Big opportunity) در گسترش زیرساخت های توسعه و اشتغال یاد کرد. فرصتی که ماهیت آن مدافع محیط زیست و عاملی برای کاهش تخریب محیط زیست و توسعه پایدار (Sustainable Development) است. بر این اساس و با توجه به رویکرد مشتری مداری بانکداری الکترونیک می توان آن را یک کانال ارتباطی میان بانک، به عنوان شخصیتی حقوقی و مشتری به عنوان شخصیتی حقیقی و حقوقی تلقی کرد که فضای وب و اینترنت، تلفن های همراه و پیامک، تلفن های ثابت سنتی (تلفنبانک)، کیوسک های بانکی، فکس، دستگاه های خودپرداز (ATM)، دستگاه های پایانه فروش (POS) و کارت های هوشمند عمده ترین ابزارها و امکانات فعلی برای ایجاد آن (کانال ارتباطی) است که با اشاعه این امکانات به عنوان ابزارهای دریافت و پرداخت، وابستگی به مبادلات روزانه پول نقد و چک و در نتیجه هزینه های مربوط به چاپ، نگهداری و حمل اسکناس از یک طرف و عبور و مرور مشتریان از طرف دیگر کاهش می یابد. شبکه شتاب در ایران را باید سرفصلی جدید در تحولات عرصه بانکداری یکپارچه الکترونیک در کشور دانست. شبکه تبادل اطلاعات بانکی یا مرکز شتاب به دنبال تصویب مقررات حاکم بر مرکز شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی در اول تیرماه سال ۱۳۸۱ باهدف بسترسازی برای بانکداری الکترونیکی به صورت یک اداره یا مرکز در بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، آغاز به کارکرد. ایجاد، راه اندازی و راهبری سوئیچ ملی به عنوان گام های اساسی در جهت تحقق اتصال شبکه پرداخت بانک ها به یکدیگر و در نهایت انجام مبادلات بین بانکی به صورت الکترونیکی از بستر و زیرساخت هایی بود که بانک مرکزی با تاسیس مرکز شتاب به دنبال نیل به آن ها بود. هم اکنون که در آغاز دهه نود شمسی هستیم، رشد بانکداری الکترونیک در ایران روند صعودی به خود گرفته و شمار سایت های ارائه دهنده خدمات بر مبنای بانکداری الکترونیک در حال افزایش است. متعهد شدن بانک ها به ارائه سرویس به روز و مستمر و آن لاین به جامعه مشتریان، پدیده ای است که نشان از عزم بانک مرکزی، توجه بانک ها به مشتری مداری آی تی محور و ارزش آفرینی از طریق مؤلفه های بانکداری الکترونیکی را نوید می دهد. هم اکنون در دنیایی زندگی می کنیم که قریب به یک میلیارد نفر به اینترنت دسترسی دارند. جمعیت اینترنت باز دنیا در حالی که زمانی برابر با جمعیت یک کشور کوچک اروپایی بود، امروزه به اندازه جمعیت کشور چین است، اما به وسعتی به اندازه وسعت کره زمین. این موضوع نشان دهنده پتانسیلی است که بانکداری الکترونیک برای خود مجسم می کند و فرصتی که پیش روی ماست. بانکداری الکترونیک در ایران، اگر چه همان شتابی را درک نکرده که در کشورهای پیشرو تجربه شده، اما رشد قابل توجهی در یک دهه گذشته داشته است. توسعه و نصب سیستم های خودپرداز و رویکرد و اهتمام اثربخش مجموعه بانکی کشور در بخش دولتی و خصوصی به ارتقای سطح اطلاع رسانی و ارائه خدمات مبتنی بر اینترنت، امروزه ایران را در جایگاه قابل قبولی در میان کشورهای در حال توسعه قرار داده است. معاون اقتصادی بانک مرکزی به تازگی رتبه ایران را از نظر دسترسی مردم به خودپردازها از میان ۱۱۸ کشور ۷۲ اعلام کرد. تقریبا تمام بانک های دولتی و خصوصی کشور دارای دستگاه های خودپرداز، سیستم موبایل بانکینگ (mobile banking) و اینترنت بانکینگ (internet banking) هستند و بیشتر فرایندهای بانکی از طریق اینترنت قابل پیگیری است. ● بانکداری الکترونیک و گذر از تحریم این مزیتی است که هم اکنون در کشور وجود دارد. با وجود تحریم های بین المللی علیه ایران، وضعیت بانکداری الکترونیکی در کشور به سمت و سوی تدوین سیستم های جدید و بومی سازی فرآیندها استوار شده است. استفاده از شرکت های خصوصی داخلی از دیگر رویکردهای بانکداری الکترونیک در ایران بوده است. شرکت هایی مانند ایران ارقام با تجربه ممتاز در ارائه راه حل های مبتنی بر فناوری اطلاعات روز و استفاده از تیم های گسترده متخصصان، افق هایی از بی تاثیر بودن تحریم های اقتصادی در عرصه بانکداری الکترونیک در ایران را متبلور می کند. این شرکت توانسته است در ارائه دستگاه های پیشرفته در حوزه بانکداری الکترونیک، دست به بومی سازی و طراحی و تولید ابزارهای تخصصی این صنعت پرداخته و در راه صرفه جویی ارزی و بومی سازی صنعت، تلاش گسترده ای را در دستور کار قرار دهد. به نظر می رسد در چارچوب سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی و در سالی که نام جهاد اقتصادی بر آن مشهود است، دولت و مجلس باید در چارچوب تدوین راهبردهای نظام برای کاهش اثرگذاری تحریم ها بر کشور، از چنین پتانسیل های موجود در بخش خصوصی به ویِژه در عرصه استراتژیک بانکداری الکترونیک، حمایت جدی کنند. راه اندازی دوره های تخصصی بانکداری الکترونیک در دانشگاه های کشور و تبادل دانش با متخصصان ایرانی خارج از کشور بهترین راه حل برای توسعه نظام ارزش آفرین (Value creation) و فرصت سازی (Opportunistic Approach) بانکداری الکترونیک در ایران است. ● بانکداری الکترونیک و توسعه پایدار نباید فراموش کرد که توسعه بانکداری الکترونیک، منجر به کاهش مصرف کاغذ، کاهش سفرهای زائد درون شهری، کاهش میزان مصرف آلاینده ها و کاهش سطح تنش و آلودگی در شهر را به همراه دارد. مواردی که کشور از آن ها رنج می برد. از بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور انتظار می رود، در راستای حمایت از محیط زیست و توسعه پایدار، بیانیه مسؤولیت اجتماعی (Corporate Social Responsibility) خود را در قبال این موضوعات هر ساله در اختیار مشتریان خود قرار دهند. این بیانیه، گزارشی است از مجموعه فعالیت های یک بانک در کاهش آلودگی محیط زیست، اکرام ارباب رجوع، توجه به ذی نفعان و تکریم جامعه از نظرهای مختلف اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی. بحث دیگری که باید به آن اشاره کرد، توجه نظام بانکداری الکترونیکی در ایران به مقوله نوآوری در سیستم بانکداری الکترونیکی است. شبکه بانکی کشور باید دارای معاونت توسعه و نوآوری باشد تا بتواند همگام با پیشرفت های دنیا در عرصه های نوین بانکداری، خدمات بهتر و بیش تری را برای مخاطبان ایجاد کند و جامعه مشتریان خود را در دنیای رقابتی امروز گسترش دهد. نوآوری های الکترونیک در عرصه بانکداری و ارزش آفرینی با اتکا بر ابزارهای آی تی موضوعاتی هستند که توجه شایانی را طلب می کند. موبایل بانکینگ و خدمات بیش تر در عرصه اینترنت بانکینگ مقولاتی هستند که می تواند درآمد زیادی را برای فعالان این عرصه کسب کند. مواردی چون: ● تهیه و انتشار تبلیغات الکترونیکی روی ATM - ارائه پکیج های خدماتی قابل ارائه از طریق SMS Banking - ارائه سرویس های متنوع فرعی بر روی Portal های بانک ها - ارائه نوآوری های اطلاع رسانی با استفاده از Bluetooth در شعب - فراهم کردن سامانه های الکترونیکی مدیریت ارتباط با مشتریان (CRM) - ارائه سیستم هوشمند شناسایی و اعلام نقص در خودپردازها - ارائه سیستم های اطلاع رسانی بانکداری اینترنتی به معلولان از جمله موضوعاتی است که می تواند نظام بانکداری الکترونیکی در کشور را بیش از قبل توسعه دهد.