اتفاقی برای یک اتفاق

«جان کیج» نام آشنایی برای هنرمندان معاصر و علاقه‌مندان به موسیقی مدرن است. شخصیتی چند بعدی که با نگاه به فلسفه ذن بودیسم دست به طراحی شگفت‌آوری در زمینه هنر به معنای عام و موسیقی به معنای خاص زد. ذهن کیج را چند بعدی می‌نامیم چون به همان اندازه که در ابداع روش‌های آهنگسازی خلاقانه و شجاعانه عمل می‌کرد در حوزه پرفورمنس یا همان هنر اجرایی نیز نقطه نظراتی تاثیر‌گذار داشت. رابطه کیج و همکاری‌هایش با مرس کاننیگهام هنرمند بزرگ طراحی حرکات موزون باعث شد تا ذهن کیج درگیر مفهوم بدن و ارتباطش با محیط و موسیقی شود. از طرف دیگر آشنایی کیج با پروفسور تیتارو سوزوکی مبنا و انگیزه‌ای شد برای تلفیق نظرگاه کیج با ذن ژاپنی. مذهبی که با نگاه به سادگی زندگی روزمره زبانی شاعرانه و خالص را برای ارتباط با جهان و انسان به وجود آورده است و اینچنین شد که جان کیج از مرزهای موسیقی عبور کرد و وارد دنیای انتزاعی شعر و نوشتار شد. حال با هنرمند و اندیشمندی روبه‌رو بودیم که هم به حرکت می‌اندیشید، هم به موسیقی و هم به شعر. رویداد، اتفاقات، حضور ناخواسته پدیده‌ها، غیرقابل کنترل بود. حوادث پس از این دوره وارد آثار کیج شد و در نهایت کار را به واریاسیون‌هایی رساند که تماما بر مبنای «پیش‌آمد» و کنش‌های محیط و طبیعت بود. راه و روش کیج توسط تعدادی از دوستان و همکارانش از جمله کریستین ولف، دیوید تودور و از همه مهم‌تر مورتون فیلمن ادامه یافت. سادگی و در عین حال پیچیدگی آثار و ایده‌های کیج باعث شد تا گروهی مختلف آوانگارد در سراسر دنیا حداقل یک‌بار به تجربه کردنش بپردازند. این روزها در ایران نام جان کیج به دلیل نزدیک شدن به صد سالگی وی در شهریور ماه، زیاد شنیده می‌شود. در اقدامی جالب‌توجه گالری «ایست» برنامه و پروژه‌ای را در این زمینه ترتیب داده است. «جان کیج پیش می‌آید» نام پروژه‌ای است که با طراحی و مدیریت امیر راد و پویا احصایی تا اواخر تیر ماه سال‌جاری ادامه خواهد داشت. «امیر راد» در زمینه نحوه آغاز و چگونگی مدیریت پروژه می‌گوید: «ایده این پروژه توسط پویا احصایی به من پیشنهاد شد. ما حدود یک سال روی جزییات آن کار کردیم و به یک جمع‌بندی منسجم رسیدیم.» وی در زمینه اجرای پرفورمنس در برنامه‌ای برای بزرگداشت کیج می‌گوید: «جان کیج نقشی کلیدی و چهره مهمی در هنر پرفورمنس محسوب می‌شود. در ایران همگان کیج را به عنوان موسیقیدان می‌شناسند اما وی ایده‌های بسیار مهمی در زمینه هنرهای اجرایی دارد. به همین دلیل تصمیم گرفتیم که متنی از جان کیج را به عنوان محور کار انتخاب کنیم که بیشتر برای حرکت، موسیقی و صدا نوشته شده به نام کتاب آوازها.» وی در زمینه نحوه گزینش هنرمندان برای این پروژه افزود: «پس از فراخوان، ۴۶ طرح را دریافت کردیم و بعد از بررسی طرح‌ها دست به گزینش بهترین‌ها زدیم. کتاب جان کیج بسیار دیرفهم و پیچیده و سرشار از فرمول‌های ریاضی و الگوریتم‌هاست؛ همین امر باعث شد تا تصمیم بگیریم که اگر طرح‌های پیشنهادی به ایده کلی مورد نظر کیج نزدیک باشد پذیرفته شوند. یعنی درک ایده کیج در این کتاب مبنای گزینش ما بود. به این ترتیب ۱۲ طرح برای این پروژه برگزیده شد که مجموعا ۱۸ هنرمند به اجرای آنها می‌پردازند.» به گفته راد استقبال مخاطبان از این پروژه بسیار مطلوب و گاه غیرقابل پیش‌بینی بوده است. این پروژه توانسته است نظر بنیاد جان کیج (کیج تراست) را نیز به خود جلب کند و به این ترتیب نام گالری ایست و پروژه «کیج پیش می‌آید» در فهرست رویدادهای بنیاد مذکور ثبت شده است. در برنامه‌های چندین روزه گالری ایست سخنرانی نادر مشایخی آهنگساز مدرن ایرانی جلب توجه می‌کند و بر اعتبار چنین برنامه‌ای خواهد افزود. از نکته‌های جالب‌توجه این پروژه حضور یک هنرجوی جوان ۱۹ساله است. علاقه‌مندان برای دیدن این پروژه که هر روز از ساعت ۱۸:۳۰ تا ۲۰ برقرار است، می‌توانند به آدرس: میدان ونک، خیابان شهید خدامی، پلاک ۴۰ مراجعه کنند. این برنامه تا ۳۰ تیر ماه ادامه خواهد داشت.