اتحادهای منطقه ای بدون افتادن در دام دشمن پروری

مقامات کشورهای خاورمیانه باید برای هر نوع اتحادی به دانش و آینده نگری ای بیش از آنچه اینک دارند، مجهز شوند. بدون آن نه تنها اتحادهای منطقه ای با صرف هزینه زیاد وقت و سرمایه به سودشان نخواهد بود، بلکه چه بسا آنان به راهی غلط بکشاند که تنها بر تنش ها و حتی درگیری های منطقه ای بیافزاید و مهمتر از همه با خسران مردم شان توأم باشد. این دقیقاً چیزی است که اینک برخی از سران عرب متوجه آن نیستند. نخستین سردرگمی در تشکیل دوباره اتحادیه ای است که قبلاً وجود دارد. شورای همکاری خلیج فارس با کارآیی مناسب و بدور از هزینه های مختلفی که یک اتحاد می تواند به همراه داشته باشد، از جمله حفظ استقلال ملی و تصمیمات و برنامه های متنوع هر کشور پیش می رود. همین تکرار دوباره یک اتحاد با اعضای سابق نشان از چند حقیقت دارد: ۱- مقامات این کشورها متوجه نیستند که هدف اصلی از تشکیل چنین اتحادیه هایی چیست. ۲- تشکیل اتحادیه باید با اجتناب از هزینه های سنگین صورت گیرد و حاکمیت های ملی و جوامع مدنی نوپایشان را تضعیف نکند و گرنه تشکیل اتحادیه های جدید تنها مضر خواهد بود که باز رهبران اتحادیه عرب متوجه آن نیستند. ۳- هر اتحادیه ای باید به فراخور شرایط تاریخی از یک سوی و شرایط منطقه ای صورت گیرد که کشورها و جوامع مختلف در آن نقش ایفاء می کنند، که باز متأسفانه مقامات عرب اصلاً متوجه آن نیستند! این مورد اخیر بزرگترین اشتباه کشورهای حاشیه خلیج فارس است. متوجه نیستند که شما نمی توانید با یک تصمیم حکومتی چند شبه در کشورهای عربی، ناگهان به جوامعی مترقی همچون کشورهای اروپایی، به اتحادیه ای تبدیل شوید که از طریق همپرسی های مداوم مردمی مدت هاست که به سوی اتحادیه ای که اینک می بینید پیش می روند. نمی توانید ناگهان با یک اقدام سیاسی به اتحادیه ای برسید که جوامعی با قرن ها تکوین تاریخی پیش از شما حالا بدان رسیده اند. مهمتر از آن، حتی اگر چنین امری ممکن نیز باشد، به نفع مردم و کشورتان نیست. چون اتحادیه اروپا بدین سبب قابل فرو کاستن به امپراطوری و دیکتاتوری های فرامنطقه ای نیست که سیری را طی کرده که حقوق انسانی و آزادی های فردی و شهروندی در آن رعایت می شود. سده هاست که جامعه مدنی پیشرو دارد که در بخش بزرگی از اداره جامعه و چگونگی اداره اش بیش از دولتمردان نقش ایفاء می کنند. جوامعی که با تبلور سرمایه گذاری ها و توسعه های بومی و منطقه ای و حرکت موازی هویت های محلی به سوی هویت های فراملی شکل گرفته است. کشورهای حاشیه خلیج فارس هنوز در شروع برخی اصلاحات اجتماعی وامانده اند، چه رسد در نظر گرفتن حقوق فردی و انسانی و احترام به ادیان و اقوام و عدم دخالت حکومت در حوزه حقوق خصوصی افراد، اگر چنین اتحادیه ای تشکیل هم شود تنها یک دیکتاتوری وسیع تر خواهد شد که بیشتر همه حقوق های قید شده مردم شان را زیر فشار قرار می دهد. آن هم در کشوری مثل بحرین که برای فرار حاکمیت اش از گردن نهادن به خواست های اکثریت، دست به اتحادیه بزند! عربستان می تواند در حال حاضر نخست با اصلاحاتی نه صوری که ملموس و عملی و ارتقاء حقوق شهروندی، به خصوص حقوق زنان اول در کشور خودش اصلاحات را پیش برد و سپس با همکاری های اقتصادی با کشورهای دیگر منطقه، نقشی موثر و مفید بازی کند. مقامات عربستان خوب دقت کنند که اگر اصلاحات را در کشورشان جدی نگیرند، چیزی نمی گذرد که به کشوری عقب افتاده در خاورمیانه بدل خواهند شد. کشورهای شورای خلیج فارس اینک همین اتحادیه ای که دارند، برای کارهای بسیاری کفایت می کند که باید از ظرفیت های بالقوه آن استفاده کنند و سرمایه گذاری های شان را بر روی آن متمرکز کنند و طرح هایی را برای اصلاحاتی در تمامی کشورهای حاشیه خلیج در دستور کار بررسی، گفتگو، تصویب و اجرا بگذارند. کشورهایی که اینک در خاورمیانه برای پیشرفت با مشکل روبرو هستند، کشورهایی اند که فقر و سطح نازل بودجه های دولت هایشان کفاف سرمایه گذاری برای برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را نمی دهد و مشخصاً همین سطح پایین آموزش های مربوطه موجب رشد خواسته های تجزیه طلبانه، خشونت و ناامنی و رشد اسلام گرایی افراطی و تروریستی شده است. عربستان در میان این کشورها می تواند اتحادیه ای جدید بیابد که با کمک ترکیه نقشی موثر در فرآیند پیشرفت شان برعهده گیرند، بدون اینکه نیاز باشد تا این اتحاد بر علیه کسی یا کشوری باشد و بر تنش های رو به تزاید خاورمیانه بیافزاید. یمن نخستین مورد از این کشورهاست که فقر بالا و فقدان توانایی رژیم آن کشور در ارائه و اجرای طرح های موفق و موثر اصلاحات موجب رشد انواعی از خواسته های اسلام گرایان افراطی و هویت های بومی قربانی شده که تنها راه را در دوری هر چه بیشتر از حاکمیت مرکزی و تجزیه کشور ببینند، گشته است. عربستان با اتحادیه ای با محور اقتصاد که یمن نیز یکی از اعضای اش باشد، می تواند نقشی موثر در آن کشور ایفاء کند و به جای کمک به خاندان های یمنی نزدیک به عربستان که خرج اشرافیت افراطی حاکمان یمن شود، در قالب طرح هایی ریخته شود که اصلاحات و توسعه اقتصادی را در کنار هم دنبال کنند. کشور بعدی سومالی است که این فقدان فقر و نبود سواد و حداقل های لازمه در همه زمینه ها موجب بحرانی تر شدن اوضاع شده است و هر تأثیری که اتحادیه تان بتواند روی تغییر وضعیت سومالی بگذارد، در آینده بیشتر شما را در مقابل مشکل اسلام گرایان تروریست بیمه می کند. اردن گزینه دیگر است که می تواند با پیوستن به این اتحادیه، هم از حاشیه خارج شود و هم اصلاحاتی عملی و ریشه ای–نه صوری و روبنایی- را موازی با کشورهای دیگر دنبال کند و از طرح ها و کمک های اقتصادی لازم بهره مند شود. سوریه بسیار آینده ناروشنی دارد و پس از سقوط حکومت فعلی با توجه به عدم توسعه یافتگی و تشدید آن با ویرانی های جنگ و تمایلات ضد قومی و مذهبی معارض می تواند به افغانستان دیگری بدل شود و نیازمند کمک های فوری اقتصادی و سازندگی کشورهای عربستان و ترکیه و کشورهای دیگر – مثل قطر، کویت و سایرین- است. در این اتحادیه ترکیه از طریق بخش خصوصی و عربستان با کمک های دولتی می تواند به اقتصادشان کمک کنند و مهمتر آن که این موارد باید با برنامه ریزی و سرمایه گذاری در قالب طرح های سودآور و توسعه ای صورت گیرد و نه کمک های زودگذر و توزیع صدقه. خلاصه مهمتر از همه، اگر عربستان خیال تأثیگذاری با کشورهای منطقه را بر اساس منطق سابق اش، یعنی کمک به گروه های سلفی و تندروی اسلامی صورت دهد، همان بهتر که نه کمکی کند و نه اتحادی تشکیل دهد، چون آن گاه نقش مخرب اش بیشتر و ماندگارتر خواهد بود. این پیام روشن را نیز برای دیگر متحدشان، نظامیان پاکستانی برسانند که در مسیری غلط هستند و دیگر نخواهند توانست با منطق دوران جنگ سرد با تهییج نیروهای افراطی مذهبی به قدرتی منطقه ای تبدیل شوند و وضع شان از این هم بدتر خواهد شد و مشخصاً کشورشان به سوی تجزیه می رود. بستن تمامی کلاس های مذهبی گروه های تندرو و تعطیلی آموزش به سبک سنتی و حوزوی، و جایگزینی آموزش به صورت نوین از ریشه ای ترین کارهایی است که باید صورت دهند و این شامل عربستان و دیگر کشورهای خاورمیانه نیز که با اسلام گرایان افراطی و تروریستی دست و پنجه نرم می کند، می شود.