آیا نظریه ‌پردازی بومی امکان دارد؟!

از جمله چالش‌ های اساسی فراروی نظام علمی کشور، ضرورت نظریه ‌پردازی است. نظریه پردازی علاوه بر آنکه موجب تقویت و بیداری قوای خلاقیت و نیروی ابتکار در کالبد محفل علمی کشو‌ر می گردد، موجب تحقق پیشرفت علمی و تحول در عرصه دانش و علم‌ آموزی می‌گردد. پیشرفت‌ علمی، توسعه‌ عرصه ‌های مختلف یک جامعه چون نوآوری‌ های فنی و رشد اقتصادی و انسانی در سایه نظریه ‌پردازی محقق می‌شود. در جامعه ‌ای که نظریات و رویکردهای نو و متناسب با مقتضیات زمانی و مکانی مطرح می‌شود، بسترهای استقلال علمی و خوداتکایی دانش بومی فراهم می‌شود. هر گاه سرزمینی بخواهد از لحاظ سیاسی، ‌اقتصادی و نظامی به دیگر جوامع وابستگی و تعلق نداشته باشد، می‌باید زمینه‌ های استقلال علمی جامعه خود را فراهم سازد. در واقع نظریه‌ پردازی نیز یکی از راه‌های خوداتکایی علمی و در نتیجه استقلال در تمامی ابعاد است. نظریه‌ پردازی نیز به نوبه‌ خود از علوم انسانی و اجتماعی شروع گشته و بومی گشتن این علوم به دیگر رشته‌ های دانش، چون علوم طبیعی، تجربی و فنی انتقال می یابد. با هر نظریه‌ علمی که در یک اجتماع مطرح می‌شود، راه‌ها و درهای تازه‌ ای به سوی تحول و رشد علمی باز می‌شود. اما سئوال عمده در حوزه نظریه ‌پردازی این است که با توجه به شرایط کنونی جهانی و وضعیت داخلی امکان نظریه ‌پردازی در حال حاضر وجود دارد یا نه؟! بی‌تردید پاسخ به این سئوال با توجه به مؤلفه ‌های فراوانی که در ساختار علم و ادب و نیز فرهنگ این مرز و بوم وجود دارد، مثبت است. جامعه ما متشکل از مردمانی است که از لحاظ ضریب هوشی، نبوغ و خلاقیت زبانزد عام و خاص بوده و شهره آفاق است. علم‌ آموزی در نزد ایرانیان دارای ارزش و جایگاه والایی است تا بدان حد که در حدیث نبوی آمده است که اگر دانش در ثریّا باشد، مردمانی از سرزمین فارس بدان دست خواهند یافت. آموزه ‌های دینی و احادیث و روایاتی که در باب علم آموزی وجود دارد چون «ز گهواره تا گور دانش بجوی» در طول تاریخ باعث گشته تا مردم در یادگیری دانش و علوم انسانی و طبیعی و معارف الهی تلاش وافری از خود نشان دهند. این مسئله باعث بالا رفتن سطح سواد عمومی مردم و گسترش دانش شده است، به نحوی که کتب، رسالات و آثار ارزنده و شایسته‌ای از دانشمندان علوم اسلامی و نظریه ‌پردازان و ایران زمین به جا مانده که اندیشه و نظریات در خور توجهی در خود جای داده‌اند. در فرهنگ اسلامی- ایرانی علم ‌آموزی به صورتی یک عبادت تلقی می‌گردد. و دانشمند و عالمی که در راه توسعه دانش و علوم سرزمین خود تلاش می‌نماید، همانند انسان عابدی است که سراسر عمر خود به عبادت و تسبیح خداوند مشغول است. بنابراین با توجه به پیش زمینه‌ های فرهنگی، اخلاقی و مذهبی که در جامعه ما وجود دارد و آموزه‌های دینی و عرفی که در طول تاریخ باعث رشد معارف و علوم در رشته‌های مختلف شده است، امکان نظریه‌ پردازی و بسط و طرح رویکردهای جدید علمی – بومی همواره پیش روی اندیشمندان و نظریه‌ پردازان سرزمین ما وجود داشته است. در حال حاضر نیز می‌توان با اتخاذ سیاست ‌ها و تدابیر خاصی، زمینه‌ شکوفایی و رشد اندیشه ‌های جوانان و طرح نظریه ‌های نوین را فراهم ساخت. سیاست‌ های کنونی جامعه ما نیز بر لزوم تحول در زمینه علوم و بومی ‌سازی علوم بر لزوم نظریه ‌پردازی تأکید نموده و بسترهای فراوانی را برای تحقق آن فراهم و مهیا نموده است. تدوین طرح جامع علمی کشور و تشکیل کرسی ‌های آزاد اندیشی از جمله این تدابیر و پیش‌ زمینه‌های لازم جهت نظریه‌ پردازی محسوب می‌گردند. در وضعیت کنونی جامعه ما، جریان نظریه‌ پردازی به صورت یک فرایند سازمان یافته و منسجم که دارای حمایت‌ها و مجاری قانونی می‌باشد، مبدل گشته که از یک رهیافت فردی و خود جوش به یک رویکرد فعالانه، گروهی و سامان یافته هدایت شود.