آثار افزایش نرخ سود سپرده های بانکی بر بورس

نرخ سود بیانگر نرخی است که یک فرد می تواند به وسیله آن قدرت خرید امروز خود را با قدرت خرید آینده، مبادله کند، در حقیقت نرخ سود به مردم می گوید که هزینه اجاره پول به چه میزان می باشد. نرخ سود در واقع سازوکاری است که جامعه را در تصمیم گیری به چگونگی تخصیص درآمد در بازارهای مختلف مالی رهنمون می سازد. این شاخص جایگاهی کلیدی در اقتصاد داشته و نظریه پردازان، ارتباط قوی میان نرخ سود و تولید ملی (درآمد ملی) را کاملا محرز می دانند. از نقطه نظر «کینز» نرخ بهره با تقاضای پول رابطه دارد به گونه ای که با افزایش نرخ بهره، تقاضای پول کاهش یافته و با کاهش نرخ بهره، تقاضای پول افزایش می یابد. در دنیای واقعی نیز افراد نسبت به نرخ سود بانکی حساس می باشند به گونه ای که افزایش آن مانده های واقعی پول را کاهش داده و از این رو منابع بانک ها رو به فزونی می گذارند. نرخ بهره در واقع به عنوان جبران هزینه های تورم در یک اقتصاد به شمار می آید. از این رو سرمایه گذاران باید به تفاوت نرخ بهره اسمی و واقعی توجه کنند. طبق نظریه «فیشر»، نرخ بهره واقعی از تفاضل نرخ بهره اسمی و نرخ تورم به دست می آید. حال باید دید که آیا نرخ سود اعلامی از سوی بانک ها جبران هزینه های تورمی را می کند یا خیر؟ باید توجه داشت حداقل نرخ سود بانکی اعلام شده ۲۱ درصد و نرخ تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی نیز، ۶/۲۰ درصد می باشد و از طرف دیگر طبق مصوبه جدید بانک ها در تعیین نرخ سپرده ها مختار بوده که این مسئله امکان رقابت میان بانک ها را افزایش می دهد. لازم به ذکر است که رقابت میان بانک ها در تعیین نرخ سود بانکی و افزایش آن، هزینه های بانک ها را افزایش می دهد. با توجه به اعلام بانک ها، بیش ترین نرخ سود اعلامی ۲۰ درصد است که نرخ تورم ۶/۲۰ درصدی را نیز پوشش نمی دهد، حال باید دید که این افزایش در مقابل نرخ بازدهی سرمایه در بازار به چه صورت است؟ در شرایط تعادلی اقتصاد، افزایش نرخ سود بانکی، موجب سرازیر شدن نقدینگی از بازار سرمایه به بخش بانکی که دارای سود تضمین شده برای سرمایه گذار است، می شود و این به معنای کاهش تقاضا و افزایش عرضه در بازار سهام بوده که افت نسبی شاخص را به دنبال خواهد داشت. از طرف دیگر افزایش سود بانکی، موجب افزایش نرخ تنزیل جریان های آینده خواهد شد و در نتیجه ارزش فعلی این جریان ها را کاهش خواهد داد و این به معنای کاهش ارزش سهم ها در بازار سهام خواهد بود. اما نکته ای که در این باره باید مورد توجه قرار بگیرد این است که اقتصاد ایران هم اکنون در شرایط تعادلی نیست. طی ماه های گذشته با افزایش بی سابقه نرخ ارز و سکه (طلا)، بخش اعظمی از نقدینگی به سمت بازار طلا و ارز حرکت کرده است که آثار تورم زایی و کاهش ارزش ملی پول و بی ثباتی اقتصادی در آن مشهود است. از آن جا که بازارهای مالی از بی ثباتی در بخش های مختلف استقبال نمی کنند، افزایش سود بانکی موجب هدایت نقدینگی به سمت نظام بانکی شده و بی ثباتی حاصله از افزایش نرخ ارز و طلا و اثرات تورم زایی آن را می کاهد. در اقتصادهای کنونی، به طور معمول مهار نرخ تورم با افزایش نرخ سود صورت می گیرد. در حال حاضر با توجه به نقدینگی بالا در جامعه، جهت کنترل تورم به نظر می رسد که افزایش نرخ سود بتواند تا حدودی تورم راکنترل کرده اما این مسئله که آیا زمان ابلاغ مصوبه در شرایط فعلی مناسب بوده و یا این که ابلاغ آن در هفته های گذشته به نظر مفیدتر می آمد، جای بحث دارد. طی دو سال اخیر دولت اقدام به کاهش نرخ سود بانک ها کرده که عواقب آن ورود حجم نقدینگی بالا به سایر بازارها از جمله بازار سکه و ارز و بازار سرمایه بوده است. اما در طی ماه های اخیر دولت موفق به کنترل نرخ ارز و طلا نشده و نتوانسته است نقدینگی بالای جامعه را به بازار موازی یعنی بازار سرمایه هدایت کند. از این رو شاهد کاهش بی سابقه ارزش پول ملی طی ۳۳ سال پس از پیروزی انقلاب در ماه های اخیر بوده است. حال با توجه به این شرایط به نظر نمی رسد که با افزایش نرخ سود سپرده های بانکی، بتوان تورم را کنترل کرد؛ زیرا به دنبال آن، شاهد افزایش هزینه های بانک ها و هم چنین هزینه های تولید در صنایع خواهیم بود. با توجه به این مسئله که صنعت بانکداری ۲۰ درصد از ارزش بورس تهران را به خود اختصاص داده به نظر می رسید که با ابلاغ مصوبه افزایش سود بانکی، سهام بانکی ها در بازار سرمایه با اقبال مواجه شود و شاخص بورس تهران حداقل در میان مدت مثبت باشد، اما شاهد آن بودیم که دو روز ابتدایی بازار به علت جو موجود در بازار سهام، بانکی ها با صف های خرید مواجه شدند و شاخص کل بازار سهام مثبت گردید و از روز دوشنبه، صف های خرید شکسته شد. اما از آنجا که بانک مرکزی نتوانست به گفته خود جهت کنترل نرخ ارز عمل کند باز هم شاهد افزایش نرخ ارز و رشد مجدد سکه پس از کاهش روزهای اخیر بودیم که این مسئله موجب سقوط بانکی ها طی روزهای اخیر شد. با توجه به این که بانک مرکزی اقدام به پیش فروش سکه نموده است، حال با کاهش ارزش سکه در بازار احتمال دارد که مردم اقدام به بازپس گیری مبلغ پیش پرداخت نمایند که این امر نیز موجب می شود بخشی از نقدینگی به سمت بازار سرمایه و بانک ها روانه شود. از طرف دیگر با توجه به اظهارنظر مقام های آمریکایی طی ماه های اخیر در خصوص عدم افزایش نرخ بهره در این کشور، ارزش دلار کاهش یافته و بهای مواد خام و طلا نیز افزایش یافته است که اقبال مردم در این کشور به این بازارها را بیش تر نموده است؛ از این رو کنترل نرخ ارز و سکه جهت جلوگیری از افزایش مجدد احتمالی سکه مفید به نظر می رسد و اقدامی حمایتی از بازار بورس است. همچنین ارزش فلزاتی چون مس، آلومینیوم، سرب و روی در بازارهای جهانی افزایش یافته که به دلیل افزایش قیمت سکه و نرخ ارز، توجه بسیار کمی طی این مدت به بازار سرمایه شده که نشان می دهد قیمت این فلزات، در بورس تهران در کف باشند، از این رو با افزایش سود بانکی، باز هم بازار بورس تهران توان صعود را دارد. از طرف دیگر با توجه به کوچک بودن بازار از نظر تعداد سهامداران، به نظر نمی رسد که افزایش سود سپرده های بانکی موجبات خروج از بازار را فراهم نماید، زیرا در حال حاضر بیش تر سهامدارانی که ریسک گریز بوده اند با توجه به شرایط اخیر از بازار سرمایه خارج شده اند. در هر حال به نظر می رسد در بلند مدت، افزایش سود بانکی به نفع اقتصاد خواهد بود زیرا با افزایش سپرده گذاری امکان اعطای تسهیلات به شرکت های تولیدی و تخصیص بهینه ی منابع افزایش یافته و در نتیجه به نفع بورس اوراق بهادار خواهد بود. اما از طرف دیگر افزایش سود بانکی هزینه های شرکت های تولیدی از جمله شرکت های فعال در بورس و بانک ها را افزایش خواهد داد. باید منتظر جزئیات مصوبه از سوی مراجع رسمی به بانک ها بود تا بتوان به طور دقیق آثار آن بر بازار سرمایه را در بلندمدت بررسی نمود.از طرف دیگر شرایطی که در حال حاضر با توجه به تحریم ها با آن مواجه هستیم، آینده ی بازار سرمایه را کمی مبهم تر می نماید. شاید در بلندمدت اثر غیرمستقیم سود بانکی به نفع اقتصاد باشد اما ممکن است شرایط تحریم روند حرکت را به طور کامل عوض نماید. همچنین توانایی کنترل نرخ ارز از طرف دولت نیز جای بحث دارد به گونه ای که فقط با اعلام تک نرخی شدن نرخ ارز نمی توان نقدینگی را کنترل نمود و در صورتی که دولت موفق به ثبات آن نشود، مجدد التهاب به بازار سکه و ارز بازگشته و اقتصاد بار دیگر شرایط ماه های اخیر را تجربه خواهد نمود. به نظر می رسد که اعلام افزایش نرخ سود بانکی به تنهایی نتواند افزایش نقدینگی موجود در جامعه و همچنین بازارهای سکه و ارز را کنترل نماید و همچنین نمی تواند یک جریان حمایتی قوی از بازار سرمایه به شمار آید، پس بنابراین دولت می بایست برای کنترل تورم و سرازیر کردن نقدینگی به بازار سرمایه و بانک ها، راهکارهای بیشتری ارایه نماید.