|
توجه به جلدسازى و هنر زيبا
ساختن کتاب در زمان شاهطهماسب
صفوى به اوج کمال رسيد. روى جلد را
بهطريق زرکوب، طلا پوشش مىدادند
و پشت جلد را معرق مىساختند و با گل
و بوته و درخت و باغ و صحرا و جانور و
سيمرغ و اژدها و پرندگان و آهو
هنرنمايى و رنگآميزى مىکردند.
| |
|
|
|
|
امروزه جلد را از مقوا
مىسازند، البته در مواردى روى
آنرا با کاغذ و يا پارچه و چرم
مىپوشانند. قدمت جلد و جلدسازى به
قدمت خود نوشتن است. حتى کتيبههاى
آشورى بر روى لوح گلى نياز به پوشش
حفاظتى داشت. اما قدمت جلد در شکل
متداول امروزى به اوايل مسيحيت
مىرسد.
|
|
|
|
| |
|
|
|
کار خطاط و تذهيب کار کتاب و
قرآن با عمل صحافى و جلدسازى تکميل
مىشود. در جلدسازى تزئين منحصر به
جلد خارجى و لبهٔ آن نيست. بلکه قسمت
داخلى آن نيز معمولاً نقاشى
مىشود.
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
قديمىترين جلد کتاب در دوره
اسلامى متعلق به مصر است که متعلق
به قرن دوم هجرى است. در دورهٔ
سلجوقيان هنر تجليد همراه با
تذهيب رونق گرفت و از کاغذ و مقوا در
جلدسازى استفاده شد.
| |
|
|
|
در دوره تيموريان هنر تجليد
رواج داشت و بهترين کارهاى صحافى و
تجليد کتاب متعلق به اين دوره است و
در هرات اين هنر بحد کمال رسيد. قسمت
خارجى جلد معمولاً داراى تزئينات
فشارى است و بخشهاى داخلي،
طرحهاى بريده شده روى زمينه آبى
قرار دارد و عناصر تزئينى به صورت
ترنج و گل و گياه است و حيواناتى چون
عنقاى چينى ديده مىشود. در اين
دوره بجاى نقوش هندسي، مناظر
طبيعى و حيوان و پرنده در نقش جلد با
کمال دقت ترسيم مىشود. غير از
هرات، مشهد، سمرقند، مرو، بلخ،
نيشابور، شيراز و تبريز نيز از
مراکز اين فن بودهاند.
| |
|
|
|
در دوره صفوى اين شيوه ادامه
يافت و براى نقش در تذهيب، از روش
ضربى (فشاري) و براى آستر جلد و چرم
جلد از کاغذ روغنى استفاده مىشد.
در اين دوره طلاکارى بيش از دوره
تيمورى بکار مىرفت. در دوره صفوى
از فشار دست براى تجليد و پرس
استفاده نمىشد، بلکه از قالبهاى
مسى و فولادى استفاده مىشد.
| |
|
|
|
در زمان شاهطهماسب جلد لاکى
معمول بود، که ابتدا روى مقوا يا
چوب نازک يک لايه نازک لاک
مىگرفتند. سپس لايهاى گچ که طرح
تزئينى با آب و رنگ روى اين زمينه
نقاشى مىشد و براى حفاظت نقاشي،
روى آن را با چند ورقه لاک
مىپوشاندند.
| |
|
|
|
تزئينات جلد کتاب به روش
لاکي، به همان سبک ادامه يافت. از
جمله نقشهاى معروفى که در دورهٔ
قاجاريه ديده مىشود. نقش گل و مرغ
است. از ديگر روشهاى تجليد در
دورهٔ قاجاريه، استفاده از مخمل و
مخمل طلاکوب است.
| |
|
|
|
|
براى تهيهٔ جلد در انواع
مختلف روشهاى متنوعى وجود دارد:
| |
|
|
|
۱. جلد ضربي: براى ساخت جلد
ضربي، ابتدا روى زمينه چرم
مىکشند، سپس با فلز منقوش روى چرم
مىکوبند تا چرم حالت نقش برجسته
بگيرد.
| |
|
|
|
۲. جلد سوخت: بعد از کشيدن چرم
روى زمينه، فلزى که حاوى نقش
دلخواه است، داغ مىکنند و با فشار
بر چرم جلد، نقش برجسته بدست
مىآيد.
| |
|
|
|
|
|
|
|
۳. جلد لاکى: روى زمينهٔ
مقوايي، يک لايه روغن شفاف زده،
سپس با رنگ و روغن روى جلد را نقاشى
کرده و نهايتاً روى آن لاک مىزنند.
(روش پاپيهماشه)
| |
|
|
|
۴. جلد موجى: در اين نوع جلد،
ترکيبى از قلع و سريشم را روى زمينه
زده و بعد از خشک شدن روى آن را با سنگ
صيقلى براق مىکنند.
| |
|
|
|
۵. جلد زرکوب: بعد از کشيدن چرم
روى زمينه، طرح يا نوشتهٔ موردنظر
را کليشه کرده و بهوسيلهٔ آن طرح
را با بکار بردن ورقههاى طلا روى
جلد پرس مىکنند.
| |
|
پشتیبانی 
خبرنامه
عضویت ویژه
اخبار داغ
راهنما
RSS
English
Locked
دریافت Toolbar آفتاب 
.jpg)
