۱- یكی از مهم‌ترین ویژگی‌های مهدی كروبی پایبندی جدی وی به قانون اساسی جمهوری اسلا‌می است. كروبی چه به هنگام حضور در قدرت و چه به هنگام دور بودن از سمت‌های حكومتی همواره بر ضرورت اجرای تمامی اصول قانون اساسی تأكید ورزیده و شجاعانه در مقابل قانون‌شكنان و متعدیان به حریم قانون به‌ویژه قانون اساسی ایستاده و بدون هیچ‌گونه مداهنه‌ای از حاكمیت قانون دفاع كرده است. ۲- كروبی معتقد است كه قانون اساسی جمهوری اسلا‌می از ظرفیت‌های بالا‌یی برای تأمین حقوق اقوام مختلف، پیروان ادیان و مذاهب گوناگون كشور و آحاد مردم برخوردار است و در صورت رعایت كلیت این قانون، حقوق همه مردم اعم از اقوام، ادیان، مذاهب و طیف‌های مختلف تأمین می‌شود. ‌

۳- كروبی معتقد است كه برای رسیدن به اهداف انقلا‌ب اسلا‌می، همانطوری كه در اصل دوم قانون اساسی آمده است، باید نظام جمهوری اسلا‌می در راستای نیل به كرامت و ارزش والا‌ی انسان، به نفی هرگونه ستمگری و ستم‌كشی و سلطه‌گری و سلطه‌پذیری بپردازد و بكوشد كه از طریق حاكمیت قسط و عدل، زمینه همبستگی ملی را فراهم آورد. ‌

۴- كروبی معتقد است كه برای نیل به آرمان‌های مذكور، دولت جمهوری اسلا‌می ایران بر اساس اصل سوم قانون اساسی موظف است كه برای رفع تبعیض‌های ناروا و ایجاد امكانات عادلا‌نه در تمام زمینه‌های مادی و معنوی برای همگان و تأمین حقوق همه‌جانبه‌افراد از زن و مرد و ایجاد امنیت قضایی عادلا‌نه برای همه و تساوی عموم در برابر قانون همه امكانات خود را بسیج كند و به منظور تأمین منافع ملی و توسعه‌همه‌جانبه‌كشور، با برقراری مناسبات عادلا‌نه، توسعه و تحكیم برادری اسلا‌می و تعاون عمومی بین همه مردم را وجهه‌همت خویش قرار دهد. ‌

۵- كروبی معتقد است كه برای برقراری عدالت، دولت جمهوری اسلا‌می موظف است كه زمینه‌ تحقق اصل ۱۲ قانون اساسی را فراهم آورد. در این اصل آمده است: <دین رسمی ایران، اسلا‌م و مذهب جعفری اثنی‌عشری است و این اصل الی‌الا‌بد غیرقابل تغییر است و مذاهب دیگر اسلا‌می اعم از حنفی، شافعی، مالكی، حنبلی و زیدی دارای احترام كامل هستند و پیروان این مذاهب در انجام مراسم مذهبی، طبق فقه خودشان آزادند و در تعلیم و تربیت دینی و احوال شخصیه (ازدواج، طلا‌ق، ارث و وصیت) و دعاوی مربوط به آن در دادگاه‌ها رسمیت دارند و در هر منطقه‌ای كه پیروان هر یك از این مذاهب اكثریت داشته باشند، مقررات محلی در حدود اختیارات شوراها بر طبق آن مذهب خواهد بود، با حفظ حقوق پیروان سایر مذاهب.> بر این اساس كروبی معتقد است كه دولت جمهوری اسلا‌می موظف است با هر آنچه كه به تضعیف وحدت بین مذاهب مختلف اسلا‌می منجر می‌شود، مقابله كند و مانع تضییع حقوق پیروان مذاهب مختلف شود.

۶- كروبی معتقد است كه حقوق اقلیت‌های دینی باید تأمین شود و همانطوری كه در اصل ۱۳ قانون اساسی آمده است: <ایرانیان زرتشتی، كلیمی و مسیحی تنها اقلیت‌های دینی شناخته می‌شوند كه در حدود قانون در انجام مراسم دینی خود آزادند و در احوال شخصیه و تعلیمات دینی بر طبق آیین خود عمل می‌كنند.> كروبی همچنین معتقد است كه بر اساس اصل ۱۴ قانون اساسی و به حكم آیه‌ شریفه‌ <لَایَنهَاكم اللَّه عَن الَّذینَ لَم یقَاتلوكم فی الدّین وَ لَم یخرجوكم من دیَاركم أَن تَبَرّوهم وَ تقسطوا الَیهم انَّ اللَّهَ یحبّ المقسطینَ؛ خدا شما را از كسانی كه در [كار] دین با شما نجنگیده و شما را از دیارتان بیرون نكرده‌اند بازنمی‌دارد كه با آنان نیكی كنید و با ایشان عدالت ورزید؛ زیرا خدا دادگران را دوست می‌دارد>، دولت جمهوری اسلا‌می ایران و مسلمانان موظفند نسبت به افراد غیرمسلمان با اخلا‌ق حسنه و قسط و عدل اسلا‌می عمل نمایند و حقوق انسانی آنان را رعایت كنند. ‌

۷- كروبی معتقد است كه بر اساس اصل ۱۵ قانون اساسی <زبان و خط رسمی و مشترك مردم ایران فارسی است. اسناد و مكاتبات و متون رسمی و كتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در كنار زبان فارسی آزاد است.> بر این اساس دولت جمهوری اسلا‌می موظف است كه موانع استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس را مرتفع سازد. ‌

۸- كروبی وجود اقوام مختلف را در ایران، فرصت می‌داند، نه تهدید و معتقد است كه بر اساس اصل ۱۹ قانون اساسی، <مردم ایران از هر قوم و قبیله كه باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود.> و بر این اساس دولت جمهوری اسلا‌می باید برای تأمین مساوات مطرح در این اصل برنامه‌عملی داشته باشد و با هر تفكر و رفتاری كه به این اصل بی‌اعتقاد یا بی‌تفاوت است، مقابله كند. ‌

۹- كروبی معتقد است كه بر اساس اصل ۴۸ قانون اساسی، <در بهره‌برداری از منابع طبیعی و استفاده از درآمدهای ملی در سطح استان‌ها و توزیع فعالیت‌های اقتصادی میان استان‌ها و مناطق مختلف كشور، باید تبعیض در كار نباشد، به‌طوری كه هر منطقه فراخور نیازها و استعداد رشد خود، سرمایه و امكانات لا‌زم در دسترس داشته باشد.>

۱۰- كروبی نه‌تنها در مقام نظر از این اصول دفاع كرده و با هرگونه تفكری كه در تقابل با این اصول بوده، به مقابله‌علمی و فكری و قلمی پرداخته، بلكه در مسوولیت‌های مختلفی كه از اوان پیروزی انقلا‌ب اسلا‌می بر عهده داشته، در مقام عمل نیز مقید به اجرای این اصول بوده است. رمز محبوبیت آقای كروبی در میان اقوام مختلف و پیروان ادیان و مذاهب گوناگون و... كشور نیز در همین نكته نهفته است كه كروبی را بیش از آنكه مرد شعار در این زمینه‌ها بدانند، مرد عمل یافته‌اند. البته دامنه‌حمایت آقای كروبی از حقوق آحاد مردم بسیار وسیع‌تر از آنچه كه مذكور افتاد، بوده است. ملت ایران هرگز حمایت‌های بی‌شائبه ‌و قاطع كروبی را از حقوق اندیشمندان، فعالا‌ن سیاسی و دانشجویان تحت فشار و رد صلا‌حیت‌شدگان در انتخابات‌های مختلف با هر گرایش فكری و... فراموش نمی‌كند. دفاع قاطع كروبی از لقمانیان، دراویش گنابادی و ‌مخالفت قاطع وی از برخورد با آقاجری و دفاع از حقوق شهروندی دكتر سروش و شیرین عبادی و... بر تارك پروند‌ه دولتمردان ایران می‌درخشد و تاكنون از جانب هیچ‌یك از مسوولا‌ن هم‌تراز وی سابقه نداشته است. از این رو در این دوران حساس، حضور وی در مسند ریاست دولت می‌تواند زمینه‌ساز عمل به قانون اساسی و تأمین حقوق اقوام، ادیان، مذاهب و آحاد مردم در بسیاری از زمینه‌ها باشد و موجبات ترمیم شكاف‌های ایجادشده بین دولت و ملت را فراهم آورد. ‌ ‌

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد زنجان

رحمت‌اله بیگدلی