مصطفی اسکویی (۱۳۸۴ - ۱۳۰۲)روز جمعه ۶ آبان ۱۳۸۴ مصطفی اسکویی در سن ۸۲ سالگی در گذشت. او حدود یک ماه پیش دچار سکته مغزی شد وحدود یک ماه در منزل و بیمارستان با کمک خانه تئاتر از او مراقبت می شد.مصطفی اسکویی درسوم اسفند ماه ۱۳۰۲ در تهران متولد شد و در سن ۱۷ سالگی در هنرستان هنرپیشگی زیر نظر اساتیدی چون عبدالحسین نوشین و سید علی نصر با الفبای بازیگری و تئاتر آشنا شد.هنرستان هنرپیشگی سبب آشنایی او با افرادی چون عطا اله زاهد، معزالدیوان فکری، صادق بهرامی ، هوشنگ سارنگ، عنایت اله شیبانی شد. پس از آن همراه با هم دوره ای های هنرستان هنرپیشگی به تماشاخانه های شرکت هنرپیشگان "هنر" و " گوهر" پیوست .در دوران اول بازیگری خود همراه با هم دوره ای هایش نمایشنامه های بینوایان، برادران کارامازوف، شبهای دجله، علی بابا، برای شرف، خنیاگر، یوسف و زلیخا و... را بر روی صحنه برد.دوران بعدی زندگی تئاتری مصطفی اسکویی با پیوستن به گروه عبدالحسین نوشین در تئاترهای فرهنگ و فردوسی آغازشد. در این دوران مصطفی اسکویی با لرتا ( همسر نوشین)، حسین خیرخواه، حسن خاشع، پرخیده، توران مهرزاد، صادق شباویز، مهین اسکویی و تفکری هم بازی شد.نمایش های ولپن نوشته بن جانسن، تاجر ونیزی، مستنطق، مردم، سرنوشت ( به کارگردانی نوشین) و بازرس، جزای روزگار، ناموس ( به کارگردانی استپانیان – قسطانیان و سروریان) حاصل دوران همکاری با نوشین است.او با مهین اسکویی ( مهین عباس طاقانی) ازدواج کرد و پس از این دوران و قبل از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ برای ادامه تحصیل به همراه همسرش به شوروی سابق رفت.در مسکو دوره شش ساله تخصصی کارگردانی تئاتر را زیر نظر مستقیم یوری زاوادسکی گذراند. از دیگر پرورش یافتگان تئاتر تحت نظر زاوادسکی، کارگردان صاحب سبک لهستانی یرژی گرتفسکی است.اسکویی پس از بازگشت از شوروی سابق در سال ۱۳۳۷ به همراه همسرش هنرکده آناهیتا را در یوسف آباد ( سینما گلریز فعلی) تأسیس کرد.در این هنرکده که به سینما - تئاتر آناهیتا معروف بود آثاری چون اتللو، طبقه ششم (آلفردژاری)، هیاهوی بسیار برای هیچ، تراموایی به نام هوس، سلمانی شهر سویل- عروسی فیگارو را بر روی صحنه رفتند. اجرای این نمایش ها با حضور هنرجویان هنرکده آناهیتا و بازیگران حرفه ای بود.سینما - تئاتر آناهیتا به علت هزینه سنگین نگهداری و دوری آن نسبت به دیگر مناطق شهر در آن زمان نتوانست به کار خود ادامه دهد. به همین خاطر به شخص دیگری واگذارشد و تبدیل به سینما گلدیس شد که بعد از انقلاب با نام سینما گلریز فعالیت می کند. اسکویی پس از متارکه با همسرش، نمایش رستم و سهراب را در سال ۱۳۵۰ بر روی صحنه آورد. در این دوران او به عنوان استاد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران فعالیت می کرد.هنرجویان بسیاری در هنرکده آناهیتا در دوره های آموختن بازیگری حضور پیدا کردند که می توان به کسانی چون مهدی فتحی، محمود دولت آبادی، پرویز بهرام، جعفروالی، محمدعلی کشاورز، مهین شهابی، برادران شیراندامی، رسول نجفیان، سعید سلطانپور، ناصر رحمانی نژاد- ایرج امامی، ابراهیم مکی، حمید طاعتی، سعید امیرسلیمانی، کاظم هژیرآزاد و سیروس ابراهیم زاده اشاره کرد.عزت اله انتظامی که از هم دوره های مصطفی اسکویی در گروه نوشین است نیز در سینما تئاتر آناهیتا حضور داشته است. از بازیگران میهمان در اجرای نمایش های تئاتر آناهیتا می توان از محمد تقی کهنمویی نام برد.محمدعلی فردین که از ستاره سینمای ایران هم یک دوره شش ماه بازیگری را در آناهیتا گذرانده بود.مصطفی اسکویی پس از انقلاب دو نمایش با عنوان های هائیتی و ابن سینا بر روی صحنه برد و پس از آن تنها به آموزش بازیگری اشتغال داشت. در اواخر دهه ۶۰ و اوائل دهه ۷۰ دوباره به مسکو مراجعت کرد و دوره های عالی تئاتر در آنجا گذراند.داشتن یک تئاتر خصوصی که آثار ارزشمند نمایشی را بر روی صحنه ببرد، آرمانی بود که مصطفی اسکویی در راه آن کوشش کرد، ولی عدم توجه به واقعیت و شرایط بیرونی این تلاش ها به شکست انجامید. با این وجود مصطفی اسکویی سرسختانه به دنبال آن بود و به خاطر همین موضوع با تشکیل اداره تئاتر مخالفت می ورزید تا جایی که سبب کدورتهایی بین او و سایر اهالی تئاتر شدچاپ کتابی درباره تاریخ تئاتر ایران این کدورتها را افزایش داد تا جایی که عباس جوانمرد کتابی در جواب آن منتشر کرد.اسکویی فیلمی به نام زن خون آشام نیز ساخت که توفیقی نداشت. او تا قبل از آنکه سکته مغزی او را به بستر بیماری بیاندازد، کماکان به تدریس بازیگری مشغول بود.