چرا آخرین سخنرانی انتقادی مرحوم حاج احمد آقا برجسته شد؟/سیدحسن خمینی پاسخ می دهد

آن چه در پی می آید، متن گفت و گوی حجت الاسلام والمسلمین سید حسن خمینی با سالنامه1393روزنامه شرق است.

 

فرزند شما یعنی احمد اقای خمینی بعد از فوت آقای صادق طباطبایی با این تعبیر از اسفند ماه یاد کردند : ((اسفند تلخ )) چرا اسفند برای شما تلخ است  ؟

دوستان چند روز پیش یک مطلبی را به عنوان شوخی می گفتند که مضمون آن چنین بود ، پیغمبر فرموده بودند هرکسی بشارت پایان ماه صفر را بدهد من هم بشارت بهشت را به او می دهم . تعبیر این ماه اسفند هم برای مایک چنین حکمی را دارد یعنی هم مرحوم ابوی ما و هم مرحوم اقای دکتر بروجردی و هم خانم امام در ماه اسفند رحلت کردند . البته مواردی هم بوده که در اسفند اتفاق نیفتاده است، به طوری که که همسر امام در حقیقت در اخرین لحظات اسفند و شاید در اغازین لحظات فروردین به رحمت خدا رفت . شاید اگر احمد چنین تعبیر داشته ، به این جهت بوده باشد .

شما هم همین حس را دارید ؟

بله البته اسفند هر سالی که از این دست اتفاق ها پیش می اید . ولی معمولا آقا یاسر (برادرم ) می گوید نشده یک دفعه شکوفه ها گل کنند و ما در پی رفتن به یک مراسم فاحته نباشیم . حالا ممکن است سالگرد باشد و الزاما خود فاتحه نباشد . البته همه به نوعی با چنین موضوعی مواجه شده اند و مورد ویژه ای نیست . بالاخره مردم معمولا شب های جمعه اخر سال بر مزار گذشتگان خود حاضر می شوند . فرقی هم نمی کند که این اتفاق چه تاریخی صورت پذیرد ، بالاخره این مسیری است که همه باید بروند ، حالا یا اسفند می شود یا فروردین . . .

البته سالگرد در گذشت پدر مرحوم شما هم در همین اسفند ماه است . اگر اشکالی نداشته باشد خیلی کوتاه به موضوع ایشان بپردازیم . پدر مرحوم شما قبل از فوتشان ، یک سخنرانی معروف انتقادی داشتند . اصلا چرا در ان سال ها ، نقد های ایشان پر رنگ شده بود ؟ در مجموع چه انتقاداتی را به روندطی شده در سال های بعد از پیروزی انقلاب داشتند .

به نظر من آن سخنرانی انتقادی ایشان الزاما تنها سخنرانی انتقادی نبود . ولی چون با رحلت ایشان مصادف شد ، یک مقداری پر رنگ جلوه کرد . من فکر می کنم انتقاد ایشان مورد خاصی نبود که حالا بگوییم در ان سال این نقد صورت گرفت یا مثلا سال قبل از ان چنین نبود . به طور کلی انسان همیشه باید به گذشته خود افتخار کند . به هر حال ما به گذشته مان افتخار می کنیم ، ولی انسان نسبت به وضع موجود همیشه باید به نوعی به دیده نقد بنگرد تا بتواند مشکلاتی را که وجود دارد اصلاح کند . بعضی وقت ها این مشکلات عمیق تر است و بعضی وقت ها مشکلات عمق کمتری دارد . ولی انتقاد به وضع موجود باعث می شود که شما نسبت به اینده امیدوار باشید . لذا قبلا هم عرض کرده بودم که ما به گذشته مان افتخار می کنیم ، نسبت به وضع موجودمان انتقاد داریم و نسبت به اینده مان هم امیدواریم و به نظر من در صحبت های ایشان (مرحوم پدر ) هم این مطلب بود . ما ضمن اینکه از کلیت نظام دفاع می کنیم، در عین حال معتقدیم که دفاع از نظام به این معنی است که ایرادات و اشکالاتی را هم که می بینیم طرح کنیم . فکر می کنم همه هم همین طور هستند . فکر می کنم ایشان هم تقریبا همین مساله در رفتار سیاسی شان مطرح بود ، ولی این صحبت چون مصادف شد با فوت ناگهانی ایشان ، مقداری درباره ان تحلیل شد .

از قبل سابقه بیماری داشتند ، یا به یکباره پیش امد ؟

ایشان البته کلا از جوانی دردی در معده داشت ، کمر درد داشت و این اواخر هم مقداری چشمانشان . . . ولی ، خیر . این بیماری که در حقیقت یک سکته قلبی بود ، سابقه ای در آن نداشتند . ولی دل دردهای ایشان کم و بیش از قبل ازدواجشان با ریشه های عصبی معده و اینها وجود داشت . دکترها اول گفته بودند که زخم معده است اما بعد گفته بودند خیر . چیز خاصی نبوده است .

به نظر می رسد که نقدهای شما نسبت به نقدهای مرحوم پدرتان کمتر است با اینکه سعی می کنید انتقادات را به شکل دیگری ابراز کنید . در کلام شما معمولا تلویح دیده می شود مخاطب با این تلویح متوجه می شود که احیانا شما به بخشی هایی انتقاد دارید . ایا این موضوع ناخوداگاه است یا اینکه خودتان می خواهید به این سبک پیش بروید ؟

به هر حال هرکسی یک سبکی دارد ، شاید هم موقعی سبکم عوض شود .

فکر می کنید چه زمانی ممکن است صراحت بیشتری داشته باشید ؟

هر وقت زمانش پیش بیاید . انسان تابع زمان و شرایط است . یعنی شرایط که عوض می شود سبک هم عوض می شود . انسان در صحنه معمولا مثل کشتی گیری است که در صحنه تصمیم می گیرد و الزاما ممکن است تصمیم درستی نگیرد . ولی تصمیمش را با توجه به شرایطی که صحنه تعیین می کند ، اتخاذ می کند .

در کنار این تلویح ، شما معمولا برخی مواقع هم سکوت کردید و شاید در آن شرایط ، انتظار بوده که بخواهید قاطعیت بیشتری نشان دهید ، دلیل این رفتار چیست ؟

مثال بزنید !

مثلا مراسم های سالگرد ارتحال امام در خرداد سال های 88 و 89 . اگرچه ان اقدامات و اخلال گری ها همان موقع در حرم با واکنش شما مواجه شد اما واکنش های بیرونی تند تر از واکنش شما نسبت به ان شرایط بود.

باز هم می گویم که باید در صحنه تصمیم گیری کرد . بعضی وقت ها جواب ندادن، خودش یک نوع جواب است . ضمن اینکه به هر حال بعضی وقت ها جامعه بی اخلاق می شود ، شاید سکوت شما کمک کند به اینکه مقداری اخلاق بیشتر در جامعه رعایت شود .

این سکوت هیچ تفسیر و تاویلی ندارد ؟

من هم خیلی درصدد اینکه شما تفسیر بگذارید ، نبودم .

درباره حضور شما در عرصه اجرایی و سیاسی ، چندین سال است که بحث و گمانی زنی می شود اما ظاهرا بیت امام خودشان علاقه ندارند که وارد این عرصه شوند . این موضوع هم درباره پدر مرحوم شما ، صادق است و هم درباره خودتان علت این موضوع چیست؟

ببینید ! به نظر من نه ورود و نه عدم ورود ، هیچ کدام اصالت ندارد باز هم می گویم در صحنه زندگی شرایط به شما معلوم می کند که شما تکلیف و وظیفه تان چیست حالا چه وظیفه دینی و چه وظیفه ملی و چه اساسا تشخیص درباره زندگی شخصی انسان ها . همه انسان ها در صحنه تصمیم می گیرند . زندگی آمیخته از مصالحی است که لحظات مختلف پدید می آورد . لذا نه بودن به نظر من اصالت دارد و نه نبودن بنابراین نه می توانیم بگوییم در آینده هستیم با آنکه نیستیم . آینده معلوم می کند که به هر حال ما چه تصمیمی می گیریم . مگر اینکه شرایط آن مهیا شود و ادم احساس کند که وظیفه دارد . چه در قبال خدا چه در قبال مردم و چه در قبال امام (که به هر حال بنده سرمایه ام انتساب به امام است ) و هم در مقابل شخص خودش ، نسبت به ان وجدانی که دارد اگر احساس کند که مسئولیتی هست . طبیعتا ادم اقدام می کند اگر هم نکند به تعبیری که ما طلبه ها داریم می گوییم (اصل عدم است ) یعنی اصل این است ادم که بالاخره جایی نمی رود یعنی جایی نیست که برود بنابراین بسته به اینکه شرایط چه تغییری می کند و چه چیزی پیش می اید ، تصمیم می گیرم . الان هیچ تصمیمی نمی گیرم .

یعنی در لحظه تصمیم می گیرید ؟

طبیعتا انسان در لحظه تصمیم می گیرد .

همزمان با روی کارامدن اقای روحانی ، قرائت رادیکالی از اندیشه امام هم وارد عرصه شد . این گروه چهره ای تندرو از امام را به تصویر می کشند هم در بحث سیاست خارجی و هم در امور داخلی . واقعیت کدام است .

برای ما این یک سرمایه ملی است که تمام گروه ها خودشان را به نوعی منتسب به امام می دانند . برای اینکه باعث می شود نقطه وفاقی در میان جناح های سیاسی کشور پیدا شود . ما هرچه سعی کنیم نقاط وفاق را بالا ببریم این سرمایه کشور است . بحث تمامیت ارضی ، استقلال، اصل دینداری جامعه، ساختن و پیشرفت کشور ، خدا و ائمه اطهار (ع) و حتی من می خواهم بالاتر بگویم که وجود مذهب تشیع در قطاع زیادی از جامعه ایرانی نقاط وفاق ملی ماست که حتی اهل سنت هم در این قسمت اخر نسبت به اهل بیت یک علاقه وافری دارند . این باعث می شود ما بتوانیم نقاط وفاق را زیاد کنیم . هرچه نقاط وفاق زیادتر شود ، بحث انسجام ملی بیشتر می شود . انسجام ملی هم در مواجهه با خطرات ، سرمایه یک ملت است . خطرات ممکن است هر لحظه ای پیش بیاید مثل زلزله و . . . که ان شاء الله هیچ حادثه ای پیش نیاید . ولی هیچ وقت کسی تضمین نکرده که خطر داخلی یا مشکلات خارجی برای یک کشوری پیش نیاید . در چنین شرایطی انسجام ملی یک سرمایه است هم برای حال است و هم برای اینده سرمایه بین نسلی هم هست یعنی شما می توانید بین نسل ها هم یک ارتباط برقرار کنید .

بحث ما در رابطه ما امام ، اینکه گروه های مختلف نسبت به امام ، هرچند با نگاه خودشان علاقه داشته باشند ، این علاقه را ابراز کنند و به نوعی زیر بیرق امام خودشان را تعریف کنند . این برای کشور ما یک سرمایه است ؛ سرمایه ای که در حقیقت باعث انسجام بیشتر جامعه می شود .

حتی اگر این تعریف ، یک تعریف رادیکال باشد ؟

از دید من تعریف رادیکال ، یک تعریف غلط است . ولی به نظر می رسد حق ندارم به او بگویم که شما از بیان ، قرائت و اندیشه خودت بدون دلیل دست بردار باید با او مباحثه کرد و دلیل اورد . قطعا از دید من جریان افراطی ، حالا نمی خواهم نظر به فرد خاصی داشته باشم . در هر بعدی چه افراط چپ ، چه راست باطل است . ولی اینکه همان ها هم به این نقطه انسجام ، اتکا و توجه داشته باشند بهتر است تا اینکه به یک جامعه متفرق بی نقطه اتکا داشته باشید .

با تکیه بر همین نوع قرائت است که در واقع انتقادهایی به دولت مطرح می شود به ویژه در بحث فرهنگی مثلا اوایل انقلاب یک سریالی پخش می شده که ظاهرا یکی از علما نقدی به این سریال داشتند ، پاسخ امام این بود که شما نفستان را تقویت کنید و نیازی نیست که پخش ان سریال قطع شود و امثال این موارد ، مثل فتوایی که در مورد شطرنج یا بحث موسیقی صادر کردند . منتقدان اما با قرائت رادیکالی که از اندیشه امام دارند ، در بعد فرهنگی خیلی به دولت انتقاد وارد می کنند ، مثل همین بحث موسیقی نظر شما در این مورد چیست ؟

به هر حال هر نظری از زاویه دید صاحب نظر است ولی الان اگر آن سال های اخر عمر امام را کسی بررسی کند و دولت بیشتر به ان اتکا کند ، می تواند از اندیشه امام راه های خیلی بزرگ را پیش روی خودش پیدا کند امام در اواخر عمرشان به بحث تحجر پرداختند و بسیار روی آن حساسیت به خرج دادند . باید بررسی شود که این اندیشه و این سخن خطاب به کیست ؟ امام در عین حال که سخن از مبارزه با اسلام امریکایی می کنند ان را در دو بعد جنگ فقرو غنا و مبارزه با متحجران معنی می کنند . این مقابله با تحجر، در عین حال دفاع از ارزش های راستین دینی نکته بسیار مهمی است .

1717

 

کد N762032

وبگردی