۱۱ فن روان درمانی

خیلی ها فکر می‌کنند روان‌درمانی فقط حرف‌زدن است، در حالی که به‌کارگیری تکنیک‌های بسیار گسترده و مختلف برای پیشگیری یا درمان مشکل‌های عصبی و روانی و پیشرفت سلامت روان و بهزیستی روانی در افراد است که در قالب بیان کلامی درمانگر و آموزش به مراجعان، با توجه به رویکرد خاص روان‌درمانی که از آن بهره گرفته شده، انجام می‌شود... برای آشنایی بیشتر شما به برخی از این فنون روان‌‏شناختی اشاره می‌کنم: ۱) آموزش قاطعیت این تکنیک که برای افزایش مهارت‏های بین فردی طراحی شده، عبارت است از آموزش چگونگی ابراز عقیده، احساس‌ و افکار به صورت مناسب. آموزش قاطعیت در پیوستار وسیعی از مشکل‌های مربوط به روابط بین‏شخصی مثل اختلاف‏های زناشویی، افسردگی، اختلالات جنسی، رفتارهای پرخاشگرانه و مورد سوءاستفاده قرار گرفتن، کاربرد دارد. ۲) تکنیک حل مساله حل مساله، یک تکنیک درمانی روان‌‏شناختی است که مراجعه‌‌کننده از طریق آن یاد می‏گیرد از مجموعه آگاهی‏ها، دانش و منابع موجودی که در اختیار دارد، برای حل مساله یا مشکلی که با آن مواجه است، استفاده‌کند. روان‌‏شناسان معتقدند نداشتن مهارت حل مساله می‏تواند ‏ اختلال‏های گوناگون روان‏شناختی (مثل افسردگی و اضطراب) یا مشکل‌هایی در ازدواج و تربیت فرزند ایجاد کند. ۳) آموزش خودآموزی مراجعان با آموختن این روش می‌توانند رفتارهای نادرست خود را بشناسند و با ترک آنها، رفتارهای مناسبی را جایگزین کنند. معمولا در این روش، درمانگر الگوی مراجعه‌کننده می‏شود و رفتارهای سالم را نمایش می‌دهد. ۴) تکنیک مدیریت استرس این تکنیک از مجموعه‏ای از شیوه‏های درمانی تشکیل شده که ریلکسیشین (تن آرامی) یکی از آنهاست. ابتدا مراجعه‌کننده در مورد اثر استرس بر رفتار و سلامت، آموزش می‏بیند و سپس با کمک درمانگر عوامل استرس‏زا را شناسایی می‏کند تا بتواند با روش‏هایی مثل ریلکسیشین یا انواع مراقبه‌ها، استرس‌های خود را مدیریت کند و به آرامش برسد. ۵) آموزش مهارت‏های اجتماعی مهارت‏های اجتماعی، شامل طیف وسیعی از رفتارها مانند گرمی و صمیمیت در روابط، سهولت در گفت‌وگو، ابراز همدلی، تماس چشمی و به‏طور کلی مهارت‏های کلامی و غیرکلامی برقراری ارتباط است. ۶) بازسازی شناختی این تکنیک مربوط به شیوه‏هایی است که به‌شکل مستقیم به‌دنبال تغییر باورهای مشکل‏زای افراد هستند و به مراجعان کمک می‏شود تفکرات ناسالم خود را بشناسند، به پیامدهای منفی آنها توجه و تفکرات سالم‏تر را جایگزین کنند. ۷) مدیریت خشم از این روش برای مهار خشم و پرخاشگری استفاده می‏شود. زود عصبانی شدن، از کوره دررفتن، دادزدن، پرتاب اشیاء یا شکستن آنها، در را محکم به‌هم‌کوبیدن و زدن خود و دیگران، نمونه‏هایی از خشم و پرخاشگری هستند. ۸) تغییر عادت‌ها به مراجعان آموزش داده می‏شود عادت‌های ناسالم خود را بشناسند و از عادت‌های سالم متضاد با آنها برای ترک عادت مشکل‏دار استفاده کنند. از این تکنیک در درمان اختلال‌هایی مثل انگشت مکیدن، پلک‌زدن شدید و کندن مو (تریکوتیلومانیا) استفاده می‏شود. ۹) فعال‏سازی رفتاری روش‏های افزایش فعالیت‏ها به مراجعان آموزش داده می‏شود. گاهی یک برنامه‏ مناسب با سبک زندگی مراجعه‌‌کننده که دربرگیرنده مواردی مانند میزان فعالیت‏های تفریحی، ورزشی، مطالعه‏ آزاد و معاشرت با دیگران است در کنار مسوولیت‏های شغلی یا وظایف تحصیلی با کمک درمانگر، برای مراجعه‌کننده تنظیم می‌شود و در اختیار وی قرار می‏گیرد. ۱۰) مواجهه مواجهه، روشی است که در آن شخص با هر محرکی که در او ایجاد رفتار یا هیجان نامطلوب می‏کند، روبرو می‏شود. در مواجهه، درمانگر براساس یک مقیاس درجه‏بندی شده، آنقدر مراجعه‌کننده را در معرض محرک‏هایی که از نظر او نامطلوب هستند، قرار می‌دهد تا هیجان یا رفتار ناسالم در او از بین برود. مثلا طبق یک مقیاس درجه‏بندی شده، کسی را که ترس شدید از ارتفاع دارد آنقدر در بلندی و ارتفاع قرار می‏دهند که به اصطلاح ترسش بریزد و بعد از این در مقابل این محرک (ارتفاع)، واکنش نامطلوب (ترس و فرار) نشان ندهد. ۱۱) پذیرش پذیرش به معنای شناسایی و قبول رویدادهای ناخوشایندی است که نمی‏توان کنترلی بر آنها داشت. در این تکنیک درمانگر با استفاده از روش‏هایی مثل انواع مراقبه‏ها به مراجعه‌کننده کمک می‏کند تا مسایل تغییرناپذیری که باعث ایجاد تنش یا احساس‌های دردناک می‏شوند، بپذیرد و خود را از فشار روانی برهاند.