یلدا ؛ شب امید ایرانی ها

«هر گاه عظمت دریا را می بینی به رودهایی که آن را پر می کنند بیاندیش وآنگاه دریای اندیشه ات را از افکار ناب دیگران لبریز کن» فلسفه زندگی نزد ایرانیان باستان بر یکتاپرستی و امید و شادی استوار بوده است.امید به آینده در جشن های ایرانی موج می زند.یکی از این جشن ها که برای ما هنوز هم زنده مانده جشن شب یلداست.شاید نزد ملت های دیگر شب نماد شادی ، طلب روزی و امید به آینده نباشد ولی ظرفیت فرهنگ ملی ما که پاره ای از سنت های پسندیده و مظاهر آن هم به نسل های حاضر منتقل نشده همانند مناسبت تاریخی شب یلدا بسیار ژرف و سرشار از تنوع و رنگارنگی، سرزندگی و نشاط ، آینده گرایی و جامع نگری است. ایرانیان نزدیک به چند هزار سال است که شب یلدا ؛ شب نخستین روز دی ماه یعنی آخرین شب پائیز، نخستین شب زمستان، پایان قوس، آغاز جدی که درازترین و تاریک ترین شب در طول سال است تا سپیده دم بیدار می مانند و در کنار یکدیگر این آیین باستانی را پاس می دارند و جشن می گیرند تا اندوه غیبت خورشید و تاریکی و سردی ،روحیه آنان را تضعیف نکند و با سپیده دم و روشنایی آن آرامش می یابند و استراحت می کنند. درباره یکتاپرستی ایرانیان نویسنده عقیده دارد که هویت ترکیبی ما با دو مولفه فرهنگ ایرانی و فرهنگ دینی و رابطه هریک با منافع ملی و نسبت هر کدام با دیگری برای این که کل واحدی را تشکیل دهند و جامع و مانع باشند به محاسبات دقیق و بازمهندسی فرهنگی نیاز دارد.آیات ۱۹۸ و ۱۹۹ سوره شعرا و سخن امام جعفر صادق(ع) درباره آن که روی آوری و ایمان ایرانیان به اسلام را نشانه فضیلت شان می داند ، می تواند موید این مطلب باشد که اسلام نشانه بالندگی جامعه ایرانی بوده است و نه عامل ترک هویت و فراموشی تمدن ایرانی.برقراری رابطه ای که این دو مولفه هویتی یعنی اسلامی بودن و ایرانی بودن را به اهداف جهانی هر کدام برساند از وظایف سیاستمداران و برنامه ریزان ارشد فرهنگی جامعه است.جهان گرایی اسلامی وعده خداوند است. ظرفیت های فرهنگ ملی به اندازه ای است که از بدو ورود اسلام به ایران با ارایه خدمات متقابل ، نه تنها برای جهان اسلام فواید بسیاری داشته بلکه فرهنگ اسلامی را هم به صورت بومی درآورده و امروزه ، شواهد این بومی سازی در فرهنگ شیعی ایرانیان فراوان است.با وجود تحولات فراوانی که در دهه های اخیر در عرصه های ملی و بین المللی شاهد آن بوده ایم و پدیده جهانی شدن که ملت ما را همانند همه ملت ها احاطه کرده است مردم ایران با همه اقوام ، قومیت ها و اقلیت های دینی و مذهبی شب یلدا را در تمامی نقاط کشور پاس می دارند و آن را سنتی نیکو می دانند که نویدبخش طلوع و آینده ای بهتر و فردا و فرداهایی روشن تر است. انقلاب اسلامی در ایران واقعیت انکارناپذیر تفکر احیاگرانه شیعی در جهان معاصر است ولی از همه مهم تر مقبولیت آن در نزد تمامی ایرانیان از اکثریت شیعی در بین اقوام ایرانی تا قومیت ها ، خرده فرهنگ ها و اقلیت های دینی و مذهبی متعدد در کشورمان است که همانند همه پدیده های اجتماعی به هم افزایی نیاز دارند.دربرگیرندگی و ماندگاری هویت ایرانی به بازمهندسی فرهنگی کشور برپایه سه مولفه ایرانیت ، اسلامیت و جهانگرایی فرهنگی و نسبت های دقیق آنها با یکدیگر وابسته است و ناگزیر در این راه ، توجه و نگاه جامع و راهبردی برنامه ریزان ارشد جامعه به تمامی وقایع و سنت های پسندیده ایرانی و مناسبت های ملی با رویکرد های پیش از اسلام ، پس از اسلام و در دوره معاصر با رویکرد های مشروطه خواهی و انقلاب اسلامی اجتناب ناپذیر بوده و راهگشای مسئله مهم هویت خواهد بود. متاسفانه باوجود سنت ها و وقایع آموزنده تاریخی و مناسبت هایی شبیه مناسبت شب یلدا ، تعداد بسیار کمی از مناسبت های تقویمی کشور چند هزار ساله ایران به دوره پیش از اسلام بازمی گردد.مناسبت های عید نوروز ، روز طبیعت ، روز قلم یا همان جشن تیرگان و شب یلدا تنها مناسبت هایی هستند که از این دوره تاریخی بسیار طولانی در تقویم رسمی سال ۱۳۸۹ دیده می شوند. پیشنهاد روزها و مناسبت های خاص از سوی اشخاص مختلف اعم از حقیقی و حقوقی و نحوه بررسی آن به طور مستقیم به تعریف ما از هویت ایرانی بستگی دارد.عدم رعایت تناسب و محاسبه دقیق در مولفه های دینی و میهنی هویت ملی باعث می شود که تصویری تک مولفه ای از ایران و ایرانی ارایه شود.نسبت چهار مناسبت ملی از دوره پیش از اسلام به کل مناسبت های تقویمی کشور اعم از مناسبت های جهانی ، بین المللی ، ملی ، اسلامی ، صنفی یا حقوقی در متن و ضمیمه تقویم که بیش از دویست و پنجاه مناسبت است این مطلب را تایید می کند. فرهنگ ایرانی و فرهنگ شیعی برای اکثریت مردم ما دو روی یک سکه اند و با یک درک تاریخی و جامع نگری ملی همه اقلیت ها نیز به آن احترام می گذارند.همانگونه که در شب یلدا ایرانیان شیعی با همه تنوع قومی و باوجود خرده فرهنگ ها و اقلیت های دینی و مذهبی این آیین ملی را پاس می دارند و به طلوعی دوباره و فردایی روشن می اندیشند و آن را جشن می گیرند ، فرهنگ شیعی هم به انتظار موعود عقیده دارد که می آید و جهان را روشن می کند.بلندای شب یلدا با انتظار طولانی ایرانی ها برای لحظه موعود و به فرهنگ انتظار در مهدویت شباهت دارد.شاید عناصر تاریکی و بلندی در شب یلدا که با امید وروشنایی صبح دم از بین می روند بتواند همه ما ایرانی ها را بیشتر به یاد تضاد و هم نشینی خیر و شر در نظام کائنات که سرانجام با غلبه خوبی ها و مهر پایان می یابد بیاندازد و به آینده و آینده های روشن تر امیدوارتر سازد.عاشقم بر لطف و بر قهرش به جد-ای عجب! من عاشق این هر دو ضد.