چگونه به کودک کمک کنیم بدنش را بشناسد؟

کودک همواره با شناخت بیشتر محیط، کنجکاو می‌شود حس لامسه و اندام‌های بدن خود را بشناسد. در این موارد والدین نقشی مهم و اساسی دارند زیرا می‌توانند با توجه به درک و فهم کودک، در هر سنی به او کمک کنند... این حس کنجکاوی در هر مرحله از زندگی با کودک همراه است و هر چه بزرگ‌تر می‌شود، بیشتر به تفاوت‌های بدن خود با بزرگسالان پی می‌برد و نیاز دارد که بدن خود را به خوبی بشناسد. ▪ خانم دکتر! کودکان از چه سنی قادر به تشخیص جنسیت خود هستند؟ - معمولا کودکان از سنین ۲ سالگی به بعد متوجه جنسیت خود و اینکه دختر هستند یا پسر، می‌شوند. بیشتر کودکان ۳ ساله می‌توانند این مساله – دختر یا پسر- را تشخیص دهند. به طور طبیعی والدین از حدود سن ۵/۲ و ۳ سالگی به بعد با کنجکاوی‌های جنسی کودکان مواجه می‌شوند. درحقیقت کودک با حس کنجکاوی به دنبال این است که اندام‌های بدن و دستگاه تناسلی خود و جنس مخالف را بشناسد و این طبیعی است در خانواده‌ای که فرزند دومی وجود دارد، کودک کنجکاو باشد تا هنگام عوض کردن پوشک، به تفاوت اندام خود با خواهر یا برادرش پی ببرد. ▪ کنجکاوی کودکان در این خصوص تا چه حد طبیعی است و مشکل‌ساز نیست؟ - دیدن موقت این مساله زمانی که کودک به طور ناگهانی و سرزده، حین عوض کردن پوشک نزد والدین می‌رود تا جنسیت خواهر یا برادر خود را ببیند، مساله‌ای طبیعی است و مشکلی ایجاد نمی‌کند. ▪ آیا در سنین مختلف کنجکاوی آنها نسبت به شناخت بدنشان متفاوت است؟ - بله. برخی از کودکان با شناخت اندام‌های بدن و دستگاه تناسلی خود -به خصوص پسران- ممکن است دست به تحریک خود بزنند و بخواهند با آلت تناسلی‌شان بازی کنند. در این مواقع بهتر است والدین حواس کودک را نسبت به این مساله پرت کنند. همچنین در سنین ۵، ۶ سالگی نیز کودکان حین بازی‌هایی چون دکتربازی، آمپول‌بازی و... با همسالان خود ممکن است بخواهند آلت?تناسلی‌شان را به یکدیگر نشان دهند. والدین باید هنگام این نوع بازی‌ها مراقب کودکان خود باشند و در صورت مشاهده چنین حرکتی با آنها برخورد کنند و به آنها تذکر دهند که نباید چنین کاری را انجام دهند. ▪ والدین چگونه می‌توانند به شناخت کودک از بدنش کمک کنند؟ - با توجه به اینکه والدین نقشی مهم در شناخت اندام بدن به کودک دارند، می‌توانند هنگام حمام رفتن به درک بیشتر کودک در این مساله کمک کنند. در این صورت بهتر است والدین با کودک همجنس خود -مادر با دختر، پدر با پسر - به حمام بروند. دیدن گهگاهی اندام والدین کمک می‌کند تا کودک تفاوت بدنی خود را با والدین ببیند که در مرحله کودکی اندام‌های بدن به چه صورت است و در بزرگسالی به چه صورتی درمی‌آید. باگذر زمان این شناخت کمک می‌کند تا کودک در مراحل مختلف شناخت بهتری از بدن خود و تغییرات آن در بزرگسالی داشته باشد اما بهتر است این دیدن‌ها به شکل ناگهانی و اتفاقی باشد و والدین سعی کنند موقع حمام کردن پوشش کافی داشته باشند. چنانچه برای کودک سوالی در این زمینه مطرح باشد والدین باید با توجه به سن کودک به او توضیحات لازم را بدهند. ▪ آیا تحریک حواس پنج‌گانه در شناخت کودک از بدنش تاثیرگذار است؟ - مرحله بعدی در شناخت بهتر کودک از اندام بدن خود ماساژ دادن است. در این‌ مورد کتاب‌هایی نوشته شده است که به والدین آموزش می‌دهد کودکان را چگونه ماساژ دهند. ماساژ کودک در تحریک حواس مختلف به خصوص حس لامسه و متعادل‌سازی آن بسیار موثر است. ماساژ کودک از قسمت بالا به پایین یعنی از سر به کف پا صورت می‌گیرد و هر کدام از این نواحی به روش خاص خود ماساژ داده می‌شود. البته میزان فشار هنگام ماساژ دادن بسیار مهم است و بهتر است در کودکانی که والدین احساس می‌کنند واکنش کمتری نسبت به محرک‌های حسی به خصوص حس درد دارند، این کار با کمی فشار بیشتر صورت بگیرد تا حس درد کودک بهتر شود و به حد تعادل خود برسد. البته والدین توجه داشته باشند که میزان فشار و نوع ماساژ در قسمت‌های مختلف بدن متفاوت است. حتی در کودکان سنین بالاتر که نسبت به?مارک شلوار یا لباس حساس هستند ماساژ دادن این نواحی می‌تواند حساسیت کودکان را در این نقاط کمتر کند. درخصوص تحریک حواس دیگر هم، استفاده از اسباب‌بازی‌های مختلف تاثیرگذار است. برای تحریک سایر حواس والدین می‌توانند در سال‌های اول و دوم از اسباب‌بازی‌هایی مانند جغجغه، موزیکال و اسباب‌بازی‌هایی با رنگ روشن و درخشان که به ترتیب باعث تحریک حس شنوایی و حس بینایی کودک می‌شود، استفاده کنند. این تحریکات به شناخت کودک از بدن خود کمک فراوانی می‌کند. ▪ صحبت کردن درباره اندام‌های بدن تا چه حدی به درک کودک از این مساله کمک می‌کند؟ - کنجکاوی کودکان برای شناخت بدنشان به شکلی است که آنها در سنین مختلف دوست دارند خودشان را در آینه بینند بنابراین حتما باید در اتاق آنها آینه نصب شود. گاهی ممکن است کودک خود را برهنه در آینه ببیند تا با اعضای مختلف بدنش آشنا شود. در صورتی که کنجکاوی کودک به شکلی است که به صورت مرتب روبروی آینه می‌ایستد و به قسمت‌های مختلف بدنش خیره می‌شود حتما والدین در این خصوص با او صحبت کنند و بدانند کنجکاوی وی در چه زمینه‌ای است. در این موارد صحبت کردن با آنها با توجه به سن و درکشان از این مساله بسیار تاثیرگذار است و باعث کاهش کنجکاوی آنها می‌شود. به عنوان مثال اگر کودکی جلوی آینه می‌ایستد و در مورد آلت تناسلی خود یا قسمت‌های مختلف بدن از والدین سوال می‌کند، بهتر است که متناسب با سن کودک به وی پاسخ داده شود به او درخصوص نقش این اندام و عملکرد آن که مربوط به خروج ادرار است، توضیح بدهید. ● تـوصـیـه هـای عـمـلـی ۱) ماساژ اولین قدم است: اکثر والدین به ویژه آن عده‌ای که تازه بچه‌دار شده‌اند رغبتی به ماساژ دادن بدن نوزادشان ندارند. در حقیقت به دلیل ضعیف و سست بودن اندام‌ها از این کار ترس دارند اما به مرور اعتمادبه‌نفس پیدا می‌کنند و با آموزش‌های لازمی که به آنها داده می‌شود آموزش می‌بینند در هر سن چگونه بدن فرزندشان را ماساژ دهند. برای ماساژ دادن بدن نوزادان می‌توانید از روغن زیتون استفاده کنید زیرا کاملا طبیعی است و به هیچ عنوان آلرژی‌زا نیست و حتی اگر فرزند شما دستش را به دهان ببرد بی‌ضرر است. ماساژ بدن نوزاد را می‌توانید از هر جایی غیر از سر و صورت آغاز کنید زیرا نوزادان به این نقاط حساس هستند و ممکن است احساس ناآرامی کنند. با حرکات چرخشی و دورانی و حتی کششی، بدن کودک را ماساژ دهید اما ابتدا هر حرکت را روی خودتان امتحان کنید تا میزان دلپذیری آن را بسنجید. گوش به زنگ باشید و به محض اینکه متوجه شدید فرزندتان احساس نارضایتی می‌کند، ماساژ را تمام کنید اما اگر فرزندتان تمایل دارد، این کار را ادامه دهید تمام نقاط بدن کودک حتی باسن او را ماساژ دهید اما به آلت تناسلی او دست نزنید. در نهایت نیز گردن و ریشه موها را ماساژ دهید. مراقب باشید زیرا احتمال اینکه در پایان کار کودک ادرار داشته باشد کم نیست. در حقیقت حس آرامش باعث این عکس‌العمل می‌شود. ۲) پنج حس را به او بشناسانید: شناختن اندام‌ها و حس‌ها از جمله مهم‌ترین مراحل آموزش کودکان است. والدین می‌توانند به کمک برخی بازی‌ها حس‌ها و اندام‌های مرتبط به آن را به کودکشان بیاموزند. مثلا برای شناساندن چشم و حس بینایی از کودک بخواهند با چشمانش اشکال هندسی رسم کند. برای شناساندن گوش و حس شنوایی از او بخواهند چشمانش را ببندد و به صدای محیط اطراف گوش دهد بعد بگوید که صدا مربوط به چه چیزی است؟ برای حس لامسه نیز کافی است بعد از بستن چشم‌ها، اشیایی را در اختیار کودک قرار دهید و از او بخواهید حدس بزند که شی چیست یا بعد از لمس کردن آن را سر جای خودش قرار دهید تا او آن را پیدا کند. ۳) درون اتاقش آینه نصب کنید: کودکان همیشه چیزهای خاصی در آینه می‌بینند. کودک دیگری که غذا می‌خورد، دخترکی که موهایش را شانه می‌زند، دستی که همراه دست او بلند می‌شود، دهانی که باز می‌شود و دندان‌هایی که خودنمایی می‌کنند.... به عبارت ساده‌تر آینه، تصویری از کودک، بدن او و صورتش در اختیار او می‌گذارد و به او کمک می‌کند اندام‌هایش را ببیند و بشناسد. به کمک آینه کودک اندام‌هایی را که والدین با آنها بازی می‌کنند مانند دست‌ها و پاهای کوچک یا بینی‌اش را می‌بیند و به نحوی دیگر غیر از لمس کردن متوجه آنها می‌شود. آینه در سنین پایین برای کودک وسیله‌ای برای دالی‌بازی است اما به مرور به او اعتماد‌به‌نفس می‌دهد. ۴) کودکان از ۲سالگی جنسیت را تشخیص می‌دهند: بین ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی کودکان به‌تدریج می‌فهمند که دختر یا پسر هستند و کنجکاوند تا تفاوت بین این دو را را کشف کنند. توصیه می‌شود از ۳ سالگی به بعد کودک با والدین مخالف جنس خود به حمام نرود و حتی والد هم‌جنس نیز عریان همراه با او در حمام نباشد به هر حال امکان دارد با کنجکاوی کودکان و پرسش‌هایی از او مواجه شوید که ندانید چگونه پاسخگو باشید.