استفاده از سیستم TPMS۱ بر روی خودروهای جدید بهطوری روزافزون گسترش مییابد. تایرهای کم باد در معرض خطر بالاتری قراردارند بخصوص اگر وزن خودرو سنگین شده باشد و با سرعت زیاد در آزادراه و هوای گرم در حال حرکت باشد. تایر کمباد در این شرایط، فاجعهای در حال وقوع است. میزان فشار باد تایر باید به صورت منظم توسط راننده کنترل شود. بسیاری از رانندگان تایرهای خود را کنترل نمیکنند و بههمین دلیل است که سیستم کنترل فشار باد تایرها بهکار میآید. تمامی تایرها برای رنج فشار مشخصی طراحی و تولید شدهاند که معمولا در دفترچه خودرو درج شده است. این رنج فشار برای رانندگی راحت، در محدوده ظرفیتی مشخص و برای کاهش مقاومت در برابر سرعت خودرو، طراحی و تولید شده است.
در شکل ۱، تایری با مشخصات متداول ارائه شده توسط تولیدکننده آن دیده میشود. در این خصوص، باید توجه داشت که حداکثر فشار سرد نوشته شده بر روی کناره تایر، فشار توصیه شده باد نیست بلکه صرفاً حداکثر حد فشار است.
تنظیم صحیح و در رنج فشار باد تایر، باعث کاهش مقاومت در برابر حرکت میشود که این امر خود عامل کاهش مصرف سوخت خودرو است. همچنین، ظرفیت (توان) حمل بار تایرها را افزایش میدهد. فشار باد تایر هرگز نباید از عدد حداکثر نوشته شده بر روی آن بیشتر شود زیرا فشار زیاد باعث افزایش استرس تایر و ترکیدن آن میشود. برعکس کاهش فشار باد تایرها باعث نرم شدن آنها شده و کیفیت رانندگی را بالا میبرد، اما کاهش بیش از حد فشار باد تایر، باعث کاهش توانایی تایر در زمینه حمل بار و افزایش مقاومت آن در برابر حرکت خودرو میشود که مستقیما بر افزایش مصرف سوخت تاثیر دارد. از سوی دیگر، تایر کمباد سریعتر پوسیده شده و ترکهای متفاوتی بر روی سطح آن به وجود میآید که احتمال ترکیدن را بالا میبرد.
کم بودن باد تایر، باعث کاهش سرعت خودرو و نیز افزایش مقاومت حرکت خودرو در نتیجه باعث فرو رفتن آجهای تایر میشود. با فرو رفتن آجهای تایر، عمر آن کاهش یافته و زمینه پوسیدگی زودرس آن فراهم میشود. به همین علت، باید تایر را سریعتر تعویض کرد که این امر هزینه مالک را افزایش میدهد.
کم بودن باد تایر، علاوهبر فرو رفتن آجها به دلیل افزایش اصطکاک بین تایر و دیواره آن، باعث بالا رفتن دمای تایر و گرم شدن بیش از اندازه آن میشود. برای تمامی تایرها، محدوده گرمایی مشخصی در نظر گرفته شده که با حروف A;B;C بر جداره تایر درج شده است. هنگامی که باد تایرها کم باشد، بالا رفته و با توجه به سرعت و وزن خودرو، خطر ترکیدن افزایش مییابد. باید در نظر داشت که در سرعتهای بالا و وزن زیاد، اگر باد تایرها کم باشد، بهعلت افزایش گرمای تایرها، احتمال ترکیدن و واژگونی خودرو بسیار بالاست.
ترکیدن تایرها میتواند صدمات و لطمات جبرانناپذیری به وجود آورد و گاهی نیز منجر به مرگ خواهد شد. احتمال این اتفاق در کامیونها و خودروهای SUV که مرکز ثقل بالاتری دارند، بیشتر است.
فشار باد تایرها چرا باید دائما کنترل شود؟ اصولاً چرا باد آنها در طول مدت زمانی محدود، کاهش مییابد؟ به بیانی دیگر، باد تایر از کجای آن خارج میشود؟
این باد از سوراخهای بسیار ریز و میکروسکوپی تایر و نیز نشتیها بسیار ریز در سطح و نواحی آببندی و از آلیاژ رینگ خارج میشود. در صورتی که تایر دارای پنچری بسیار ریز و یا بریدگی باشد، باد آن آشکارتر خالی میشود.
با نگاه به تایر، هرگز نمیتوان تخمین درستی از فشار باد و میزان درستی و یا نادرستی آن داشت. در حالت بسیار درست از تخمین شما در یک تایر رادیال فشار آن ۱۰ تا ۱۵ PSI با فشار باد اصلی تفاوت دارد.
بر اساس یک نظرسنجی که بتازگی توسط Car Care Council انجام شده است، ۵۴ درصد از خودروهایی که توسط این شرکت معاینه فنی شدهاند، دارای فشار باد نامناسب تایر بوده و بیشتر آنها کم باد بودهاند. بهاین ترتیب، میتوان براورد کرد که با تنظیم فشار باد تایرها و کنترل دائمی آن بتوان سالانه جان تعداد زیادی از رانندگان و سرنشینان را نجات داد.
نکته قابل توجه این است که بیشتر رانندگان به ندرت فشار باد تایرهای خودروی خود را کنترل میکنند و اگر هم این کار را انجام دهند، ممکن است به درستی انجام ندهند زیرا فشار باد تایرها زمانی که سرد هستند با زمانی که دمای بالا دارند، متفاوت است. فشار باد تایر زمانی که سرد است اندازهگیری میشود، چون حرکت سبب اصطکاک شده و در نتیجه افزایش دما را در پی دارد که فشار داخل تایر را بالا میبرد. البته دمای محیط نیز بر این فشار بیتاثیر نیست. به ازای هر ۱۰ درجه فارنهایت، فشار تایر ۱PSI کاهش مییابد.
کنترل فشار باد تایر نیاز به ابزاری مناسب دارد. اکثر فشارسنجهای موجود در حالت معمولی فشار باد را تا ۶PSI کمتر از فشار واقعی نشان میدهند.
این مسئله استفاده از سیستمی دقیقتر و منظمتر برای هشدار به راننده را با اهمیتتر میسازد. راننده اگر فشار باد تایرهای خودرو را کنترل نمیکند و یا فرصت چنین کاری را ندارد، خودرو میتواند به سیستمی مجهز شود که این کار را برای او انجام دهد. قوانین NHTSA تمامی تولیدکنندگان خودروهای سواری و وانتبارهای سبک امریکا و تمامی خودروهای وارداتی به این کشور را از سال ۲۰۰۸ ملزم به تجهیز با این سیستم کرده است. این سیستم باید واجد این قابلیت باشد که در صورت کم یا زیاد شدن باد تایرها، به راننده هشدار دهد. اطلاعات محدوده فشار باد قبلاً به این سیستم داده شده است. اکنون بسیاری از خودروها و خصوصا خودروهای SUV به این سیستم مجهز شدهاند.
نخستین خودروهای مجهز شده به این سیستم عبارتند از: شورلت کوروت ۱۹۹۷، Z۸ BMW، مرسدس بنز SL۵۵۲۰۰۲،تویوتا سیهنا۲۰۰۴
امروزه، خودروهای دیگری نیز به این سیستم مجهز شدهاند که عبارتند از:
فورد اکسپلورر ۲۰۰۳، لینکلن مونتایز، کادیلاک سیویل ۲۰۰۰، کرایسلر ۳۰۰M (۲۰۰۳)، مینیون، دوج وایپر، جیپ گراند چروکی و لیبرتی ۲۰۰۱، آئوری A۸ و کواترو، M۳ BMW ۲۰۰۳ و روداستر ۲۰۰۴ z کلاس، نیسان کوئست ۲۰۰۳ و نیسان ۳۵۰z و مورانو suv و تویوتا سیهنا۲۰۰۴.
بهطور کلی میتوان گفت تمامی خودروهای تولیدی اعم از سواری و وانتبارهای سبک سال ۲۰۰۸ به بعد که در ایالات متحده امریکا تولید شدهاند، به این سیستم مجهز هستند.
اگر خودروی شما مجهز به سیستم TPMS است روشن شدن علامت فوق به این معناست که تایر خودروی شما کمباد است. در این حالت شما باید خورو را متوقف کرده و باد تایرها را تنظیم کنید. این علامت، زمانی روشن میشود که فشار باد تایر خودرو به زیر ۲۵ درصد فشار توصیه شده در دفترچه راهنمای آن رسیده باشد. هنگامی که خودرو را روشن میکنید این علامت تا یک ثانیه روشن میماند که به معنای فعال بودن سیستم در زمینه بررسی وضعیت باد تایرهاست. اگر خاموش شود یعنی تایرها در وضعیت مطلوبی قرار دارند، اما در غیر این صورت (اگر تایرها کم باد باشند) علامت همچنان روشن باقی میماند. اگر چراغ به صورت فلاش دربیاید و روشن و خاموش شود، به معنی وجود اشکال در سیستم TPMS است. مشکلاتی که در این سیستم ممکن است به وجود آیند، عبارتند از: عدم کارایی مناسب حسگر و یا مشکلات ناشی از دسته سیمها و ... تقریبا تمامی سیستمهای TPMS از نظر پارامترهای فنی، با هم مشابه هستند. یکی از پارامترهای اصلی این سیستم، طول عمر باطری آن است. حسگر نصب شده در داخل این سیستم توسط یک باطری فعال است که میتواند اطلاعات داخل تایر را به بیرون ارسال کند. باطریهای به کار رفته در این حسگرها معمولا دارای طول عمر بالا هستند (حدود ۱۰ سال) پس از این مدت، بهتر است که کل مجموعه حسگر تعویض شود. البته در بعضی خودروها، این زمان کمتر در نظر گرفته شده است. مثلا در خودروهای کوروت و کادیلاک، طول عمر این باطری حدود ۶ سال است. باطری این حسگرها معمولا قابل تعویض است اما توصیه خوروسازان، تعویض کل مجموعه حسگر در دوره ۵ تا ۷ ساله است.
مورد دیگر اینکه هر حسگر، مخصوص همان چرخ و تایر است و اگر جای تایر را تغییر دهیم (مثلا تایر چپ را به راست منتقل کنیم) در واقع مکان فرستنده را تغییر دادهایم در این صورت سیستم حتما باید اصطلاحا RESET/RELEARN شود. برای این کار معمولا از روش اسکن استفاده میشود.
در خودروهای کوروت و کادیلاک هر حسگر دارای کد منحصر به خود است. در زمان توقف، هیچگونه پالسی ارسال نمیشود و تنها هنگامی که سرعت خودرو به بالای ۲۰ مایل در ساعت برسد، حسگر شروع به ارسال اطلاعات میکند. در زمان توقف خودرو، فقط در یک ساعت یک بار اقدام به ارسال اطلاعات میکند. علت این امر استفاده بیشتر و بهینهتر از باطری است.
در خودروهای مجهز به این سیستم، هنگام جدا کردن تایر از رینگ باید دقت بیشتری شود که به حسگر نصب شده در داخل تایر، آسیبی نرسد. مثلا در خودروی کوروت به مونتاژ و دمونتاژ رینگ و تایر توسط دستگاهی خاص صورت میگیرد که زاویهای حدود ۱۸۰ درجه دارد تا با حسگر برخورد نکند. این زاویه باید در تمامی خودروهایی که از حسگر TPMS استفاده میکنند، رعایت شود.
در خودروهای کوروت و کادیلاک گیرنده اطلاعات ارسالی از حسگر تایر، ریموت کنترل قفل مرکزی خودرو است. بنابراین، در صورت بروز هر گونه مشکلی، بر عملکرد باز و بسته شدن درها تاثیر میگذارد. این هم خود یکی از موضوعات اهمیت سیستم یاد شده در خودروهاست.
حسگر بیشتر دستگاههای وارداتی در آسیا دارای کدی خاص است که توسط سازنده آن به یونیت مرکزی داده شده لذا اگر یک یا چند حسگر توسط OEM جایگزین شود کد جدید باید به صورت دستی به دستگاه یا حسگر مربوطه داده شود و این یعنی برای تغییر در حسگر حتما باید به مراکز دارای دستگاههای مخصوص، مراجعه شود.
در آسیا، خودروهای دارای این سیستم عبارتند از: هیوندای، اینفینیتی، کیا، لکسوس، میتسوبیشی، نیسان، سوبارو، سوزوکی، تویوتا. TPMS در صورت نیاز به تعمیرات یا باز کردن چرخهای خودرو هیچ محدودتی ندارد فقط باید دقت شود که هر چرخ در جای قبلی خود نصب شود. توصیه میشود که هنگام باز کردن چرخها بر روی آنها علامتگذاری شود (علامت چپ و راست و عقب و جلو). در غیر این صورت و در صورت جابجایی چرخها مجدداً باید عملیات PAIRING صورت گیرد (شکل ۷).
گاهی برای رفع لرزش فرمان باید جای چرخها را تغییر داد که این کار باعث تغییر در سیستم TPMS میشود. لذا مجدد باید توسط دستگاههای مخصوص، جای جدید چرخها به یونیت مرکزی اطلاع داده شود. دستگاههای خاص ممکن است در مراکز خدمات خودرو وجود داشته باشد اما اسکن اطلاعات توسط آنها، از سوی خوروسازان توصیه نمیشود. برخی سازندگان سیستمهای اسکن، دستگاههایی ساختهاند که انواع زیادی از این سیستمها را پوشش میدهند حتی این دستگاهها نیز از سوی خودروسازان توصیه نمیشود.
در بعضی مدلهای تویوتا، کلید RESET در کنار در راننده قرار داده شده و راننده میتواند به کمک دفترچه راهنما، خودروی خود را RESET کند. در خودروی لندکروز نیز کلید MAIN/۲ND وجود دارد که به مالک خودرو امکان تنظیم در دو حالت جاده و خارج از جاده را میدهد. این کلید به سیستم فرمان میدهد که از کدام حالت تنظیم شده، برای کنترل فشار باد تایرها استفاده کند.
در خودروی فولکس واگن جتا مدل ۲۰۰۶ امکان RESET سیستم تنها در صورتی وجود دارد که خودرو ۲۰ دقیقه توقف کرده و سپس تا مدتی معین با سرعتی مشخص حرکت کند، در غیر این صورت سیستم RESET نمیشود.
● هشدار
هرگز از چسبهای پنچرگیری روی تایرهای مجهز به حسگر فشار TPMS استفاده نکنید زیرا ممکن است به داخل کشیده شده و به حسگر بچسبد و مانع عملکرد آن شود. این هشدار بر روی بستهبندی چسبهای پنچرگیری معتبر نیز نوشته شده است.
