چاپلین اسطوره جهان کمدی

۲۷ فروردین سال ۱۳۹۰ مطابق با ۱۶ آوریل سال ۲۰۱۱ سال روز تولد ۱۲۲ سالگی هنرمندی بود که واقعی‌ترین و شاید باورپذیرترین تصویر خیالی از زندگی نوع بشر را به پرده سیاه و سفید سینماها آورد و با ابزار هنر، دردها و مشکلات جوامع انسانی را به بهترین شکل ممکن به تصویر کشید. مردی که همه مردم جهان می‌دانستند در هنرنمایی‌اش از مردم بی‌بضاعت و قشر پایین جامعه الهام می‌گیرد. ما هم در این هفته به یاد این کمدین خلاق که بخش بزرگی از فرهنگ سینمای کمدی مدیون زحمات و هنرنمایی‌های اوست، مروری بر زندگی، آثار و افتخاراتش خواهیم داشت. ● زندگی‌نامه «سر چارلز اسپنسر چاپلین» کارگردان، آهنگ‌ساز و بازیگر سینمای کلاسیک، در روز شانزدهم آوریل سال ۱۸۸۹ در شهر لندن و در خانواده‌ای تهی‌دست متولد شد و برای اولین بار در تالار ویکتوریای انگلستان به‌عنوان یک‌پسر بچه ۵ ساله به ایفای نقش پرداخت و با گذران ۶۵ سال از زندگی ۸۸ ساله‌اش در عالم سینما، صاحب جایگاهی شد که تا ابد دست نیافتنی باقی مانده است. در همان دوران کودکی به دلیل مهاجرت خانواده‌اش به آمریکا وارد فضای هنری و سینمایی هالیوود شد و برای اولین بار در سال ۱۹۱۳ با بازی در فیلم «در تلاش معاش» که توسط شرکت «کی‌استون» تولید شده بود، کار خود را در کشور جدیدش آغاز کرد که البته در نگاه اول مورد تشویق سازندگان قرار نگرفت. چاپلین به دلیل علاقه فراوانی که به بازیگری داشت، دست از تلاش برنداشت و در سن ۲۴ سالگی در فیلم‌های «مسابقات اتومبیل‌رانی کودکان» و «مخمصه غریب» بازی کرد و توانست با خلاقیت خود در نوع راه‌رفتن و حرکات منحصربه‌فردش نظر همه را به خودش جلب کند و در بین تماشاگران هالیوودی از محبوبیت ویژه‌ای برخوردار شود به‌گونه‌ای که نقش وی به‌عنوان یک دلقک آن‌قدر روی مخاطبانش اثر گذاشت که به‌ یک باره او را از یک بازیگر معمولی به بازیگری مشهور تبدیل کرد. این محبوبیت نسبی عاملی شد تا چارلز جوان از سال ۱۹۱۵ وارد دوران حرفه‌ای بازیگری شود و برای خود یک کمپانی فیلم راه‌اندازی کند؛ او توانست با امکاناتی که برای استودیوی کوچکش فراهم کرده بود و نبوغ بی‌همتایش در بازیگری و فیلم‌سازی در مدت کوتاهی تعداد قابل توجهی از تأثیرگذارترین فیلم‌های تاریخ سینمای کمدی را شکل بدهد و با بازی استثنایی‌اش، خود را برای همیشه در یادها ماندگار کند. در همان دوران بود که چاپلین با نقش‌آفرینی در فیلم‌هایی مثل «خیابان آرام»، «ماجراجو» و «سمساری» دستمزدهای بالایی دریافت کرد و محبوبیتش را در بین مخاطبان افزایش داد تا این‌که در میانه دهه ۱۹۲۰ میلادی شاهکار بازیگری چاپلین یعنی «جویندگان طلا» که در آن درنقش یک ولگرد ظاهر شد به او شهرتی جهانی بخشید. با این حال اوج شکوفایی این هنرمند خلاق در سال ۱۹۲۹ بود که با بازی در فیلم «سیرک» نامزد دو جایزه اسکار بهترین بازیگری و بهترین کارگردانی شد اما به‌دلیل سیاست‌های خاص آن برهه تاریخی، نام وی در میان برندگان مراسم اسکار برده نشد و آکادمی هنر و علوم سینمایی تنها به اعطای یک اسکار افتخاری با عنوان «نبوغ و خلاقیت در بازیگری، کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی» به چاپلین اکتفا کرد. وی تا پایان دهه سوم قرن بیستم و علی‌رغم این که ۳ سال از ورود صدا به عالم سینما می‌گذشت تعدادی از آثار ماندگارش چون «عصر جدید» و «روشنایی‌های شهر» را به‌صورت صامت ساخت، چراکه اعتقاد داشت سینما نیازی به صدا ندارد و تصویر گویای همه چیز هست. با این همه در آغاز دهه ۱۹۴۰ میلادی شاهکار دیگرش یعنی فیلم «دیکتاتور بزرگ» را ساخت و در آن برای اولین بار از صدا استفاده کرد، این‌چنین بود که این فیلم به‌عنوان اولین فیلم کاملا ناطق چارلی چاپلین در تاریخ سینمای جهان ثبت شده است؛ او در آن سال نیز به‌طور هم‌زمان نامزد دریافت جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول و بهترین فیلم‌نامه شد که البته جایزه‌ای نصیب وی نشد. مشابه همین اتفاق در سال ۱۹۴۸ نیز برای چاپلین افتاد و او برای کمدی گزنده «موسیو وردو» نیز به نامزدی جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه اکتفا کرد. چهار سال بعد یعنی در سال ۱۹۵۲ میلادی، چاپلین با ساخت و بازی در فیلم «لایم لایت» جایزه اسکار بهترین موسیقی را از آن خود کرد و رکورد طولانی‌ترین مدت تشویق از سوی حاضرین در مراسم اسکار (که به‌مدت ۵ دقیقه به‌طول انجامید) را از آن خود کرد. او بعد از ساخت این فیلم آمریکا را ترک کرد و به زادگاهش لندن برگشت تا این که ۲۰ سال بعد یعنی درسال ۱۹۷۲ میلادی، آکادمی اسکار طی حرکتی که بیشتر به نوعی ادای دین به چاپلین شباهت داشت، یک جایزه اسکار افتخاری دیگر به خاطر تأثیر بی‌حد او بر سینمای هنری قرن بیستم میلادی به وی اعطا کرد. چاپلین در سال ۱۹۷۵ میلادی و در روز چهارم مارس به‌دلیل سال‌ها خدمت هنری به جامعه انگلستان، از سوی ملکه الیزابت دوم به‌مقام شوالیه رسید و لقب «سر» را دریافت کرد. او همچنین در حال حاضر در فهرست برترین کارگردان‌های تاریخ سینما در عرصه فیلم‌های صامت نیز در مقام اول قرار دارد. آخرین فیلم چاپلین «کنتسی از هنگ کنگ» نام داشت که علی‌رغم تمام ارزش‌های هنری‌اش، چندان مورد استقبال قرار نگرفت. این هنرمند بی‌بدیل سینما پس از چند دهه فعالیت و کسب افتخارات و جوایز فراوان در ۲۵ دسامبر ۱۹۷۷ در سن ۸۸ سالگی به دلیل بیماری و کهولت سن درگذشت. در کارنامه رسمی چاپلین، ۸۷ مورد نویسندگی فیلم‌نامه، ۸۷ مورد بازیگری، ۷۶ مورد کارگردانی، ۵۶ مورد تدوین، ۳۷ مورد تهیه‌کنندگی، ۳۳ مورد ساخت قطعات موسیقی، ۱۸ مورد آهنگ‌سازی و... به چشم می‌خورد. ● جوایز از مهم‌ترین افتخارات معنوی چاپلین می‌توان به همدردی با قشر پایین اجتماع و هنرمندی در اجرای نقش‌هایی باورپذیر و نیز ساخت برترین فیلم‌های تاریخ سینما اشاره کرد اما افتخارات وی در جشنواره‌های سینمایی به‌صورت زیر است: - برنده جایزه اسکار بهترین موسیقی برای فیلم «لایم لایت» در سال ۱۹۷۳ - نامزد دریافت جایزه اسکار در رشته‌های بهترین فیلم، بهترین فیلم‌نامه و بهترین بازیگر نقش اول برای فیلم «دیکتاتور بزرگ» در سال ۱۹۴۱ - نامزد دریافت جایزه اسکار در رشته بهترین فیلم‌نامه اورجینال برای فیلم «موسیو وردو» در سال ۱۹۴۸ - دریافت جایزه اسکار بهترین دستاورد هنری برای فیلم «سیرک» در سال ۱۹۲۹ - دریافت جایزه افتخاری یک عمر فعالیت هنری در سال ۱۹۷۲ - برنده جایزه افتخاری «شیر طلایی» از جشنواره ونیز در سال ۱۹۷۲ ● شاهکارهای دیگر چاپلین از مهم‌ترین آثار فیلم‌سازی و بازیگری چارلی چاپلین می‌توان به فیلم‌هایی چون «ولگرد»، «بانک»، «مأمور آتش‌نشانی»، «خیابان آرام»، «زندگی سگی»، «دوش فنگ»، «پسربچه»، «زن پاریسی»، «جویندگان طلا»، «سیرک»، «روشنایی‌های شهر»، «عصر جدید»، «دیکتاتور بزرگ»، «موسیو وردو»، «لایم لایت»، «سلطانی در نیویورک»، «کنتسی از هنگ کنگ»، «خانه به دوش»، «پروفسور» و «طبقه مرفه» اشاره کرد.