نگاهی به شبکه نمایش خانگی در ایران

شبکه نمایش خانگی همیشه جزو رسانه های جذاب و پرطرفدار نمایشی در سراسر جهان بوده است. این رسانه همیشه و با مداومت و استمرار و جذابیت، مخاطبینی قابل توجه چه به جهت کمی و چه به لحاظ کیفی داشته است. بسیاری از مخاطبین سینما ترجیح می دهند فیلم ها را درخانه و به همراه سایر اعضای خانواده ببینند و این خواسته به شکلی سهل الوصول دراین رسانه نسبتا فراگیر و همگانی و در دسترس، تأمین می شود و پاسخ می گیرد. این موقعیت به دلایل مختلف پدیدآمده ومن حیث المجموع شرایط ممتازی را برای این قالب رسانه ای پدید آورده است. هریک از این افراد البته شاید به دلیل خاصی چنین شیوه ای را انتخاب کرده باشند که در هر صورت تغییری در صورت مسئله یعنی کمک به هرچه فراگیرترشدن رسانه شبکه نمایش خانگی ایجاد نمی کند و بر کیفی ترشدن مخاطبانش هم می افزاید. واقعیت آن است که عرضه آثار سینمایی طی سالهای اخیر در کشورما پیش و بیش از باقی رسانه ها و بویژه سالن های نمایش فیلم ها، در اختیار شبکه عرضه نمایش خانگی فیلم های سینمایی بوده است که البته این واقعیت دلایل مختلفی دارد و عوامل متعددی دست به دست هم داده اند تا چنین فرصتی را برای این رسانه فراگیر و نسبتا گسترده که دردسترس اکثریت مردم است، قراربگیرد. یکی از دلایل عمده و اساسی چنین موقعیتی این است که بسیاری از مردم و به عبارت بهتر و دقیق تر اکثریت آنها پای خود را از سینما کنار کشیده و با آن قهر کرده و مدتهاست که دیگر به سینما نمی روند. این کناره گیری عمومی مردم نسبت به سینما ابدا محدود و مقید به یک قشر و طیف خاص نیست، بلکه همه اقشار و سطوح اجتماعی را دربرمی گیرد؛ از نخبگان گرفته و خواص جامعه تا عموم مردم و آدم های عادی. چندی پیش و بنا بر آمار اعلام شده توسط ارگان های رسمی یادآور شدیم که به طور متوسط در هر نوبت اکران فیلم ها درکشور تنها ۹ نفر در سینما حضور دارند؛ این آمار در عین حال که بشدت ناامیدکننده و مأیوس کننده است، گویای این حقیقت نیز هست که مردم پای خود را از سینما کنار کشیده اند و حتی اقشار عام و سطوح معمولی و ریز متوسط مردم هم دیگر اقناع نمی شوند که به تماشای فیلم های این روزهای سینمای ایران بروند و تکرار و ملال و کلیشه کار را به جایی رسانده که سینمای امروز ایران شاهد یک قهر عمومی از جانب مردم است. در کشوری با بیش از ۷۰ میلیون نفر جمعیت که اکثریت آنها را جوانان تشکیل می دهند، فیلم ها در بهترین حالت به طور متوسط ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزارنفر تماشاگر دارد و این میزان استقبال و حضور مردمی خود گویای بسیاری از حقایق و واقعیت ها در وضعیت سینمای امروز ایران است؛ از هر منظری که به آن نگاه کنیم، از منظر هنر، از نگاه رسانه و یا از جهت صنعتی و بویژه این مورد آخر که بشدت با حضور و مشارکت مردم پیوند خورده و اساسا موجودیت چیزی به نام صنعت سینما صرفا با حضور مخاطب شکل می گیرد ولاغیر. تردیدی نیست که این وضعیت سینمای ایران به جهت اکران سالن های نمایش فیلم نقش موثری در موقعیت فراهم آمده برای شبکه نمایش خانگی دارد و باعث می شود اقبال مردم به این شبکه و تهیه فیلم ها در قالب لوح فشرده موقعیت مناسبی را به جهت دستیابی به مخاطب گسترده و صرفه اقتصادی و ایجاد ابعاد صنعتی قابل قبول در این قالب فراهم آورد.علاوه بر این، نکته دیگری که باعث رونق شبکه نمایش خانگی به لحاظ کثرت مخاطب و تقاضا برای دریافت فیلم ها می شود در دسترس بودن و سهل الوصول تر بودن آن نسبت به سالن های سینما و به صرفه بودن آن از جهت اقتصادی برای خانواده هاست. درحالی که بسیاری از سالن های سینمای ما از حداقل استانداردهای کیفی برخوردار نیستند و هزینه های زیادی را به لحاظ تهیه بلیط، تردد، ترافیک و سایر مسائل عمومی بر مخاطبان تحمیل می کنند، تهیه فیلم ها به صورت لوح فشرده و دیدن آنها به همراه خانواده در محیط خانه من حیث المجموع برای مردم قابل قبول تر و از هر جهت مقرون به صرفه است. آنچه در شبکه نمایش خارجی به مخاطب عرضه می شود در سه بخش قابل تقسیم بندی است: دسته اول؛ فیلم های سینمایی تولید کشور که پس از مدتی به این شبکه می آید و در اختیار مردم قرار می گیرد. در این حوزه این شبکه صرفا نقش یک واسطه را بازی می کند و دخل و تصرف چندانی در کار ندارد، مگر شکل و شیوه ارائه محصول که می تواند حاوی یا فاقد کیفیت سخت افزاری مورد طلب مخاطب باشد. دسته دوم؛ فیلم های خارجی است که با اعمال ممیزی و البته با همان کیفیت معمول و معروف عرضه می شود. در این بخش یک مسئله مهم و اساسی وجود دارد و آن بحث اصلاح فیلم هاست که باید دید آیا از یک منطق درست و شیوه قابل قبول پیروی می کند یا نه، تابع سلیقه هاست و قانون و قاعده خاصی ندارد. تجربه نشان داده است در این مسئله نمی توان به یک بحث متعارف و با نتایج نسبتاً مشخص دل خوش داشت بلکه همه چیز به تصمیم های مبتنی بر فهم و سلیقه تصمیم گیرندگان بستگی تام و تمام دارد. چه بسا گاهی شاهد باشیم که فیلمی با یک مبنا و تلقی و با هدف ترویج و تهییج یک مفهوم بسیار خطرناک فکری، منتشر شود و در همه خانه ها در کانون امن خانواده ها رسوخ و نفوذ یابد و هیچ کس هم نفهمد یا برایش مهم نباشد و در عین حال فیلم دیگری که به لحاظ مفهوم و مضمون به مراتب از خطر کمتری برخوردار بوده اما به دلیل عدم انطباق بر سلیقه ظاهرگرای فلان شخص تصمیم گیرنده، دچار جرح و تعدیل های نابودکننده و به عبارت دیگر قلع و قمع شده است. اما دسته سوم از آثاری که در شبکه نمایش خانگی عرضه می شوند تولیداتی هستند که مستقیماً و به طور خاص برای این رسانه تولید می شوند. از فیلم های بلند داستانی گرفته تا سریال ها و حتی اخیراً برنامه های ترکیبی. محل بحث اصلی در زمینه نرم افزار و محتوای ارائه شده در این شبکه، معطوف و متمرکز بر همین حوزه است. متأسفانه وجه غالب و اصلی و مسلط در این حوزه متعلق به فیلم های نازلی است که حتی از ابتدایی ترین و اولیه ترین اصول استانداردهای بصری و زیبایی شناسی تصویری بی بهره اند. فیلم هایی که با کمترین توجه و دقت و ظرافت و به شیوه بساز و بندازی ساخته پرداخته می شوند و روانه بازار. ابتذال و مولفه های بارز و مانوس و معمولش همچون لودگی و سخافت و سطحی زدگی و سنبل کاری و جعل و تقلب جزء لاینفک این آثار است. یک داستانک نیم بند بی ارزش با الصاق تعدادی تیپ تکراری و کلیشه ای درهم آمیزی با بداهه گویی ها و بداهه کاری های تعدادی بازیگر به اصطلاح طنز به همراه مقادیری شوخی های جنسی و تابوشکنی اخلاقی مواد لازم برای این فیلم های سخیف است که وظیفه اول و آخرشان قلقلک دادن سطحی ترین و پست ترین غرایز مخاطب است. متأسفانه حجم انبوه و خیل عظیم این نوع فیلم ها، بازار شبکه نمایش خانگی را قبضه کرده و حتی با نیم نگاهی به پوستر این آثار مشعشع و شاهکار هم می توان به عمق فاجعه پی برد و پشت پرده را دید و از خجالت، سر را به زیر افکند! این وضعیت در مقایسه با آن پتانسیل قابل توجه و فراگیری متنابهی که این رسانه از آن برخوردار است گویای حقیقت تلخی است که در فضای غالب تولیدات عرضه شده در این شبکه ساری و جاری است. فضایی که به مدد هنرمندان اصیل و فرهیخته و به همت مدیران دلسوز و آگاه و البته با یاری مردم فهیم و نجیب و هنرشناس ایران بایستی شکسته شود و طرحی دیگر رقم خورد.