نگاهی به شاخصه های کارگردانی داوود میر باقری در مختار نامه

داوود میرباقری در میان مجموعه سازان تلویزیون نامی ممتاز و صاحب اعتبار به شمار می رود و با ساخت مجموعه های تاریخی- اسلامی نام خود را پر آوازه کرده است. کارنامه بیست ساله او گواهی بر این مدعاست. او با مجموعه های موفق امام علی(ع) و معصومیت از دست رفته، که هر دو به نوعی با مذهب در ارتباط بودند، نشان داده است که علاقه خاصی به تصویر سازی زندگی سیاسی و اجتماعی اعراب در تقابل با حضور اسلام در جامعه عربی آن دوره دارد. مجموعه عظیم و خوش ساخت"مختار نامه" هم در راستای این حماسه سازی به شمار می رود. میرباقری در اوایل دهه ۱۳۸۰ توانایی و تسلطش بر مدیوم سینما و به تبع آن تلویزیون را اثبات کرد و با توجه به اشراف قابل توجهی که به تاریخ اسلام دارد تحلیل های نزدیک به واقعیتش از حوادث و وقایع تاریخ اسلام مورد تایید مدیران صدا و سیما قرار می گیرد و با این فرصت و با استفاده از بودجه کلان، ایده های بکر خود را در قالب مجموعه"مختار نامه"پیاده می کند. مختار نامه در حالی به پخش رسید که پیشینه هفت سال تلاش او، کاری آبرومند و پر مخاطب را خلق کرده است. در این میان ساخت مجموعه های عظیم تاریخی او را به عنوان یکی از برترین نام های صاحب سبک در این عرصه مطرح کرده است .سبک منحصر به فرد کارگردانی میر باقری که یکی از شاخصه های مهم آثار او به حساب می آید، شخصیت پردازی عمیق و معقول کاراکترهایش است. این موضوع در تاثیرپذیری و بسط کاراکترهای منفی آثارش بازخورد استثنایی سبک کارگردانی او به حساب می آید و همین امر مهمترین جاذبه آثار اوست ، مشاهده کاراکترهای با باردراماتیکی درخور توجه، به ویژه در تقابل قطب های منفی و مثبت. یکی دیگر از نکات بارز آثار او استفاده از دیالوگ نویسی خاص و منحصر به فرد کاراکترهای قصه های تاریخی است که در نهایت نقش مهمی در مرزبندی شخصیت های حق و باطل ایجاد کرده است. این موضوع را تعمیم بدهید به عظمت کارهای چهره پردازی و صحنه آرائی که در نهایت منجر به خلق آثاری می شود که تاویل جدید و مدرنی از داستان های کهنه و قدیمی است که در اذهان مردم به نوع دیگری ماندگار شده اند . همه این نکات یاد شده در این مجموعه به کاملترین شکل گرد هم آمده و به درجه اعلای کیفیت (در استانداردهای سریال سازی تلویزیونی در ایران) رسیده اند. گویی میر باقری همه ایده ها و تصویرهای ذهنی خود را با بهره مندی از امکانات و زمان کافی پرورانده است . اما شاید مهم ترین ویژگی مختارنامه نگاه منحصربه فرد داوود میرباقری به تاریخ و علوم اجتماعی باشد و همین امر باعث شده است این سریال با سریال های هم ردیف خودش تفاوت زیادی داشته باشد. میرباقری در مختارنامه کیفیت بصری ویژه ای ایجاد کرده که نمونه اش در سریال موفق امام علی هم دیده شده بود. فیلمبرداری به شیوه ۳۵ میلی متری در خدمت فضاسازی است و میدان عمل مناسبی را به کارگردان داده است. علی الخصوص در صحنه های جنگ و چینش نیروهای خیر وشر استفاده از این شیوه فیلمبرداری و نماهای لانگ شات تداعی کننده صحنه های عظیم فیلم های حماسه ای تاریخ سینماست. استفاده از نماهای بدیع و حرکت های ساده دوربین بر روی شخصیت ها و محیط هایی مثل بازسازی شهر کوفه و مکه تاثیرپذیری زیادی در تصویر ذهنی بیننده ایجاد کرده است که در نتیجه باعث روایت تاریخ با ارائه تصویری واقع گرایانه از یک دوره تاریخی خاص است. مختارنامه در سکانس های زیادی این حس را ایجاد می کند که تصویرش از شهرها، آدم ها، ساختمان ها و محیط های جغرافیایی به واقعیت های مستند نزدیک است، مثلا می توان کوفه را آن طور تصور کرد که در این سریال می بینیم. این موضوع برگ برنده ای در شاخصه کارگردانی میرباقری به شمار می آید. میرباقری درک درستی از جامعه عربی دارد و می داند که روایت تاریخی فقط در صورتی می تواند ادراک تاریخی را منتقل کند که حس و حال زمانه و جغرافیای مورد نظر را بدرستی بازتاب دهد. تاثیر این نگاه فقط در فضاسازی و حال و هوای بصری منحصر نمی شود، بلکه نحوه شخصیت پردازی و طراحی مناسبات اجتماعی آن دوران هم با اتکا به همین درک تاریخی انجام شده است. مثلا تصویری که از شخصیت شمر ارائه می شود بسیار عمیق تر از نوآوری در گریم و طراحی لباس است. همین امر نیز در تصویرسازی شخصیت اصلی داستان تاثیر به سزایی دارد .میر باقری در بازسازی شخصیت مختار ثقفی نگاه ویژ ه ای به نکات مهم این کاراکتر داشته است. مختار تنها شخصیت و قهرمان بالفطره نیست. میر باقری با تصویرسازی شخصیت خاکستری از مختار او را به قهرمان بی بدیلی تبدیل می کند که نه تنها ذاتا فرشته نیست بلکه در بسیاری از لحظات لغزش هایش مانعی بر سر راه او به حساب می آید. اما در مجموع قهرمان اصلی کل مجموعه مورد اقبال مخاطب قرار گرفته است. او با تاویلی که از شخصیت واقعی مختار داشته است، نکات اخلاقی مناسبات او را برجسته تر کرده است، که در نهایت منجر به همدلی مخاطب با شخصیت شده است. در نگاهی کلی به مجموعه عظیم مختار نامه می توان به قدرت کارگردانی میرباقری پی برد. هدایت و دقت نظر در جزئیات بسیار زیاد این داستان تاریخی شامل نکات بارزی از مقوله کارگردانی خاص اوست. پروراندن شخصیت های بسیار زیادی که هر کدام به تنهایی توانایی این را دارند که قهرمان یک فیلم یا سریال باشند و هماهنگی آنها در همسویی با قطب اصلی ماجرا، مختار ثقفی حاکی از ذوق ویژه کارگردانی است. پرداخت درست او از آدمهای قصه ای که ماجرای حقیقی را در پس زمینه دارد و به نوعی با فرهنگ شیعه عجین شده است کار آسانی نیست. علی الخصوص که در قسمت هایی از سریال فلاش بک به واقعه کربلا بیننده را با بازسازی تصویرهای ذهنی اش، درگیر می کند. میر باقری با ساخت مختارنامه نام خود را در مقوله سریال سازی تاریخی جاودانه کرد. تنها نکته ای که می توان نقطه ضعف پروژه عظیم او دانست . پرداخت نه چندان کامل او از واقعه عاشوراست.شاید میرباقری قصد نداشته است با بازسازی لحظه به لحظه روز عاشورا پس زمینه ذهنی جامعه را تغییر دهد. نکته ای که اگر میرباقری در صد آزمون و خطایی آن را در نظر می گرفت می توانست مختارنامه را برای سالیان متمادی محبوب مردم ایران زمین کند. هر چند که شاید حذف ماجرای حضرت عباس از این مجمو عه، عاملی برای این ضعف باشد.