موتور قلب تپنده اسبهای آهنین امروزی است، بگذریم که این قلبهای مدرن در خودروهای ایرانی اکثرا از اسبهای پیر آن سوی آب پیوند خوردهاند. جای تعجبی هم ندارد که با این قلبهای پیر خودروهایمان هم آلودهکننده باشند و هم پرمصرف. البته باگران شدن سوخت و ترس از دست دادن مشتری، شرکتهای خودروسازی ایرانی اندکی به خود زحمت دادهاند تا موتورهایشان را کمی به روز کنند. در گزارش زیر سعی شده به معرفی اصلیترین موتورهای استفاده شده در خودروهای ایرانی پرداخته شود.
● بهترین موتور
▪ K۴M
یکی از مدرنترین موتورهای تولید شده در ایران متعلق به خودرو لوگان و مگان است، حجم این موتور ۱۶۰۰ سیسی است، سرسختترین رقیب این موتور tu۵ است. این موتور تنها ۱۰ سیسی از موتور tu۵ حجیمتر است، با این همه یک دهم ضریب تراکم کمتری نسبت به tu۵ دارد که راندمان موتور را کمی نسبت به رقیباش کاهش میدهد، با این همه هر دو موتور قدرت برابری تولید میکنند. البته این موتور از رقیباش شش نیوتن متر گشتاور بیشتری تولید میکند (۱۴۶ نیوتن متر) که سبب میشود کمی شتابگیری موتور بهتر باشد، مصرف سوخت tu۵ در حد چند سیسی از موتور k۴m کمتر است.
▪ TU۳
حجم موتور ۱۳۶۰ سیسی است. این موتور هماکنون در خودرو پژو ۲۰۶ استفاده میشود و بخشی از آن در ایران ساخته میشود. این موتور شاید نسبت به موتور tu۵ ضعیفتر باشد اما مصرف کمتری نسبت به این موتور دارد، تعداد سوپاپ کمتر نسب به موتور tu۵ از نقاط ضعف این موتور است. گشتاور این موتور هم حدود ۳۰ نیوتن متر کمتر از موتور tu۵ است که عملکرد ضعیفتری به موتور در هنگام بالا رفتن از شیبها میدهد.
▪ موتور TU۵
این موتور۱۶۰۰ سیسی با پژو ۲۰۶ وارد ایران شد و هماکنون روی برخی مدلهای سمند هم نصب شده است برنامه قرارگیری آن روی پژو پارس و پژو ۴۰۵ هم تعریف شده است. این موتور تا حدودی ساخت داخل هم شده است و از مدرنترین موتورهایی است که روی خودروهای داخلی استفاده میشود. این موتور بر اساس قدرت موتور، شتاب، قیمت و سرعت یکی از بهترین گزینهها در بازار ایران است. قدرت ۱۱۰ اسب بخار، مصرف پایین در سیکل ترکیبی یعنی ۸ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر طبق اعلام وزارت نفت، هماهنگی مناسب با گیربکس و برنامه مناسب مغز هوشمند، این موتور را از بهترین موتورهای ایرانی کرده است. ضریب تراکم ۱۰ هم سبب میشود راندمان موتور عدد قابل قبولی باشد. از طرفی گشتاور این موتور ۱۴۰ نیوتن متر است که کمک میکند به راحتی خودرو شتاب گرفته و از مسیرهای پرشیب بالا برود.
● بدترین موتور
▪ ۱۶۰۰ OHV
پیکان سال ۸۴ خداحافظی کرد اما موتور پیکان از یک بیمار مرگ مغزی به خودروهای آینده رسید. این قلب هر بار با عمل باز قلب به زور زنده میشود تا ادامه حیات خودروهای این شرکت را تضمین کند. ولی مدیران ایرانخودرو معتقدند این موتور با تغییرات انجام گرفته روی آن، کاملا موتور جدیدی است. در آخرین تغییر حجم این موتور زیاد شده و از ۱۶۰۰ سیسی به ۱۷۰۰ سیسی رسیده است و قدرت آن در حالت بنزین از ۷۹ به ۸۵ اسببخار و در حالت گازسوز به ۷۸ اسببخار رسیده است، مصرف این موتور در حالت بنزین هم حدودا نیم لیتر کاهش یافته است. در مجموع۳۰ قطعه از این موتور تغییر کرده که ۱۵درصد موتور را شامل میشود. موتور قدیمی پیکان براساس اعلام وزارت نفت ۱۴ لیتر مصرف دارد.
▪ XU۷JPL۳
یک موتور ۱۸۰۰ سیسی که قدرت ۹۸ اسب بخاری و گشتاور ۱۵۳ نیوتن متری دارد، این موتور هماکنون اصلیترین محصولات شرکت ایرانخودرو از جمله سمند و پژو۴۰۵ و پژوپارس را به جلو میراند، این موتور به دلیل مصرف بالای ۱۲ لیتریاش در صد کیلومتر عاملی برای از دستدادن مشتریان در شرایط جدید سهمیهبندی بنزین شده است. قرار است این موتور در بهینهسازی جدید حجماش از ۱۸۰۰ سیسی به ۲ لیتر برسد و قدرت آن نیز از ۹۸اسببخار به ۱۰۷ اسببخار ارتقا یابد و برای گازسوزشدن هم تغییراتی در قطعات اساسی آن صورت خواهد گرفت و حالا حتی در حالت گازسوز نیز از موتور کنونی پژو ۴۰۵ قدرت بیشتری دارد. از طرفی مهندسان ایرانخودرو معتقدند مشکلات موتور قبلی پژو ۴۰۵ از جمله روغنکاری هم با اصلاح مدار روغنکاری موتور برطرف شده است. در این موتور روش باز و بستهشدن دریچه ورود هوا هیدرولیکی شده که سبب افزایش عمر موتور میشود، مصرف سوخت این خودرو حتی با توجه به افزایش حجم موتور با اصلاحات انجام گرفته ۱۰درصد کاهش یافته است. مغز هوشمند موتور هم برای گاز و بنزین یکی شده اما برای هر کدام از سوختها برنامه این مغز جداگانه تعریف شده است. ۲۰ درصد قطعات اصلی موتور تغییر کرده است که از آن جمله میتوان به میللنگ شاتون، راههای ورودی هوا میلبادامک مدار روغنکاری سرسیلندر و سوپاپها اشاره کرد. برنامه تولید این موتور هم برای آبان سال آینده طرحریزی شده است. با این همه برخی معتقدند این موتور را باید فراموش کرد، همانگونه که پژو آن را در سال ۱۹۹۵ فراموش کرد.
▪ پراید
پراید دارای ضعیفترین موتور در ایران است قدرت موتور پراید از ۵۹ تا ۶۹ اسب بخار بنا به استفاده از قطعات مختلف در خط تولید متغیر است با اینکه این موتور با بار کم بسیار راحت و پرشتاب است اما با افزایش حجم سرنشین خودرو به دلیل گشتاور پایین، تبدیل به محصولی کاملا تنبل میشود با اینکه مصرف این موتور پایین است اما در مقابل توان محدودی که ارایه میدهد میتوان گفت راندمان موتور چندان مناسب نیست. هماکنون موتورهایی با حجم ۱۳۰۰ سیسی حدود شش لیتر مصرف و ۷۵ اسب بخار قدرت دارند در حالی که حداقل موتور پراید ۱۰ اسب بخار ضعیفتر است و مصرف آن هم بیش از یک لیتر بیشتر از موتورهای هم کلاس خود است. گشتاور این موتور هم ۱۰۳ نیوتن متر است.
● مجموعه خانوادههای موتور ملی
مجموعه خانواده موتور ملی هم با توجه به تنوع آن میتواند گزینه خوبی برای خودرو آینده ایرانخودرو باشد. این موتور با توربوشارژ میتواند تا ۱۵۰ اسب بخار قدرت تولید کند. این موتور که ابتدا بر پایه گاز طراحی شده بود، در مدل جدیدترش بر پایه بنزین هم طراحی شده است. تولید انبوه موتور ملی ۱۷۰۰ سیسی اولین موتور از این دسته آغاز شده، البته تولید این موتور پیشرفته که شاید آن را بتوان پیشرفتهترین موتور ایرانخودرو نامید، بارها به تاخیر افتاده است. مشکل اصلی در تاخیر تولید این موتور که اولین موتور پایه گازسوز ایران است، مشکل ساخت داخل قطعات این موتور با استانداردهای بالا و سختی ترخیص برخی قطعات از گمرک بوده است. این موتور دارای آلودگی کم (استاندارد یورو۴) و دوام بالا و مغز هوشمند پیشرفتهای است که در حالت بنزینی ۱۱۰ و در حالت گاز ۹۸ اسببخار قدرت دارد و با گاز میتواند ۳۰۰ کیلومتر پیمایش داشته باشد، حال آنکه خودروهای گازسوز فعلی بین ۱۲۰ تا ۲۰۰ کیلومتر پیمایش دارند. گشتاور این موتور هم در حدود ۱۵۱ نیوتن متر است. این موتور پیشرفته، دارای سیستم تغییر زمانبندی ورود هواست که سبب افزایش بازده موتور میشود. در حالت گاز کمترین آسیب نسبت به بقیه موتورهای داخلی به این موتور وارد میشود. موتور دیگر از خانواده موتور ملی همراه با پرخوران موتور (توربوشارژ) است که هوای اضافی به موتور تزریق میکند و به همین خاطر در هر دو حالت گاز و بنزین قدرت موتور ۱۵۵ اسببخار است. اگر این نکته را مدنظر قرار دهیم که ایران به دلیل آنکه کشوری در ارتفاع است به طور متوسط ۱۳ درصد از توان اصلی موتور از دست میرود. توربوشارژ که هوای اضافی به درون موتور میدمد تا حدودی میتواند این مشکل را حل کند. این موتور قرار است در سال ۹۰ روی سمند قرار گیرد. موتور۱۴۰۰ سیسی از خانواده موتور ملی هم طراحیاش تمام شده و آزمایشات خود را طی میکند اما مشکل برای این موتور کمحجم و ارزان تعریفنشدن پروژه خودرویی است و اینکه قرار است روی چه خودرویی قرار گیرد. این موتور ۱۳۹۷ سیسی حجم دارد و ۹۵ اسب بخار در حالت بنزینی و ۸۴ اسب بخار در حالت گازسوز قدرت تولید میکند، گشتاور آن هم در حالت بنزین ۱۲۵ نیوتن متر در ۴۵۰۰ دور و ۱۱۱ نیوتن متر در ۴۵۰۰ در حالت گازسوز است. نسبت تراکم این موتور ۱۱ به یک گزارش شده است. این سه موتور با مشارکت دانشگاه آخن آلمان طراحی شدهاند.
● XU۷JP۴/L۴
این موتور ۱۸۰۰ سیسی دارای ۱۱۰ اسب بخار قدرت و ۱۵۵ نیوتن متر گشتاور است، این قوای محرکه روی پژو پارس elx گذاشته میشود، شتاب و قدرت مناسبی دارد، البته مصرف سوخت این موتور بالاست و ایرانخودرو هم برای تامین آن با مشکل مواجه است. با این همه ضریب تراکم بالا، سبب شده از موتور هم خانوادهاش یعنی l۳ که روی سمند نصب میشود مصرف کمتر، راندمان بالاتر و قدرت بیشتری داشته باشد.
● تیبا
تیم طراحی آلمانی از دانشگاه آخن آلمان موتور پراید را افزایش حجم دادهاند و با رساندن حجم این موتور به ۱۵۰۰سیسی و افزایش ضریب تراکم موتور به عدد ۹، قدرت این موتور را به ۸۰ اسب بخار رساندهاند. براساس اعلام شرکت مگاموتور، سازنده قوای محرکه سایپا، این موتور هشت درصد مصرف کمتری نسبت به پراید دارد. مگاموتور با کمک شرکت آلمانی FEV وابسته به دانشگاه آخن آلمان حجم موتور را افزایش داده است. درباره گیربکس نیز یکی از مهندسان مرکز تحقیقات سایپا، توضیح میدهد؛ نسبت دندههای گیربکس پراید براساس خودرو و موتور جدید تغییر داده شده است. گفته میشود که مصرف سوخت این موتور ۱۰ درصد کمتر از موتور پراید است این موتور یکی از ارزانترین موتورهای ایرانی در این کلاس هم محسوب میشود و گشتاور این محصول هم از ۱۰۳ نیوتن متر به ۱۲۴ نیوتن متر ارتقا یافته است.
● موتور دیزلی جدید ایرانخودرو
دیزل یکی از گزینههای مناسب در بیبنزینی است مخصوصا آنکه قیمت دیزل بسیار ارزانتر از بنزین است در ایران تاکنون موتور دیزل برای خودروهای سواری تولید نشده است. البته موتور جدیدی در ایرانخودرو در حال طراحی است نخستین موتور برای این سوخت نیز با نام efd طراحی شده است. پس از طراحی موتور ملی با نام ef۷ با مشارکت شرکت fev آلمان و موتور توربو شارژ ملی و موتور ۱۴۰۰ سیسی از خانواده موتور ملی، موتور دیزلی، چهارمین موتوری است که بر پایه موتور Ef ۷ طراحی شده است. این موتور با نام efd با مشاوره شرکت شریک آلمانی زیر مجموعه شرکت بزرگ مهندسی موتور avl اتریش طراحی شده است. در این موتور قطر سیلندرهای موتور بنزینی ef۷کاهش یافته تا حجم آن به ۱۵۰۰ سیسی برسد. این موتور حدود ۱۲۰ اسب بخار قدرت تولید میکند؛ یعنی با کاهش ۲۰۰سیسی حجم نسبت به موتور پایه (ef۷)، قدرت این موتور ۱۰ اسب بخار افزایش و مصرفآن ۲۵ درصد کاهش مییابد. گشتاور این موتور که نشاندهنده قدرت بالای آن است حدود ۱۰۰ نیوتن متر بیشتر از موتور ۱۷۰۰ سیسی بنزینی است (۲۵۰ نیوتن متر)؛ یعنی با ۲۰۰سیسی کمتر در حجم موتور، ۱۰۰نیوتن متر گشتاور این موتور بیشتر از موتور بنزینی است. براساس اطلاعات روی کاغذ این موتور اگر روی خودرویی نصب شود، بهترین گزینه برای خرید خواهد بود چرا که با مصرف ۲۵درصد کمتر، آلودگی کمتر و گشتاور و قدرت بیشتری دارد. برای این موتور دیزلی، سیستم پاشش مستقیم که دارای فناوری چند راهه فشار بالای سوخت است در نظر گرفته شده است. از سوی دیگر این موتور دارای شمع گرمکن، توربوشارژ و اینتر کولر است. این محصول مجهز به مجموعه بازخورانی دود (EGR) همراه با خنک کن بوده و مجموعه این قطعات پیشرفته و جدید، سبب شده تا تولید این موتور در ایران بسیار سخت باشد. با این روند برآورد میشود برای تولید آن بیش از نیمی از قطعات باید وارد شوند.
