لباس پشمی بپوشید، چای بنوشید و کوه نروید!

زمستان و فصل سرما از راه رسیده است، شاید شما هم به بیماری دیابت مبتلا باشید. حتما می‌خواهید بدانید کاهش دمای هوا چه تاثیری روی بیماری شما و سوخت و ساز بدنتان دارد یا باید چه غذاهایی مصرف کنید؟ چه لباسی بپوشید و چگونه از خود مراقبت کنید؟ و سایر بایدها و نبایدها. توصیه‌ها و راهنمایی‌های دکتر سیدمحسن خوش‌نیت، فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران را در همین مورد بخوانید: ▪ آقای دکتر! آیا در فصل زمستان تغییراتی در متابولیسم فرد دیابتیک رخ می‌دهد؟ به طور منظم در یک زندگی عادی، منزل، محیط کار یا داخل ماشین تغییرات عمده‌ای ایجاد نمی‌شود اما در شرایط خیلی خاص ممکن است تغییراتی رخ دهد. اگر فرد دیابتیک در محیط کاملا سرد قرار گیرد به علت انقباض عروق پوست (به خصوص در بیمارانی که انسولین تزریق می‌کنند) جذب انسولین کمی کند می‌شود ولی وقتی در محیط گرم قرار می‌‌گیرد، عروق پوست باز می‌شوند و جذب انسولین سریع‌تر اتفاق می‌افتد مانند واقعه‌ای که در ورزش داریم. به عنوان نمونه اگر انسولین در پا تزریق شود در فعالیت‌های ورزشی که با افزایش حرکت پا همراه است، جذب انسولین بیشتر گلهی افت قندخون ایجاد می‌شود پس وقتی که فرد در محیط بسیار سرد قرار گیرد و انسولین هم تزریق کرده باشد به علت سرما ممکن است تاثیرات انسولین تغییر کند ولی آنچه در فصل سرما خیلی مهم است کنترل قندخون است چون اگر کنترل نشود ممکن است سیستم ایمنی فرد دچار مشکل شود. ▪ اگر اشتباه نکنم منظورتان این است که فرد مستعد سرماخوردگی یا سایر عفونت‌ها و ویروس‌ها می‌شود؟ - بله. دقیقا همین‌طور است. در صورتی که قندخون بالای ۲۰۰ باشد ایمنی بدن و عملکرد گلبول‌های سفید کاهش می‌یابد و به همین دلیل فرد مستعد بیماری‌های عفونی است و اگر عفونتی در بدن ایجاد شود نسبت به افراد سالم بسیار شدیدتر است و بهبود بیماری نیز خیلی کند است اما با کنترل دقیق خون در یک بیمار دیابتیک باز هم این افراد نیاز بیشتری به مراقبت از خود در فصل زمستان دارند زیرا سرماخوردگی کنترل قندخون را به هم می‌زند. همان‌طور که می‌دانیم فردی که سرماخورده بی‌اشتهاست و غذا نمی‌خورد و ویروس سرماخوردگی معمولا موجب تهوع، اسهال یا استفراغ می‌شود. وجود عفونت در بدن، مقاومت به انسولین و به دنبال آن نوسانات قندخون ایجاد می‌کند. اما استفاده از انواع میوه‌ها و سبزی‌های تازه و لبنیات و غذاهای مقوی باعث تقویت بدن می‌شود و فرد کمتر سرما می‌خورد. ▪ با توجه به تغییر رژیم غذایی و میوه‌ها در فصل سرما، آیا بیماران محدودیتی برای مصرف میوه‌ها یا برخی از غذاها ندارند؟ - بیماران دیابتیک می‌توانند انواع میوه‌ها را مصرف کنند. معمولا نوع میوه مهم نیست بلکه مقدار آن مهم است. بیماران نمی‌توانند در طول روز هر تعداد که میل داشتند میوه بخورند. آنها می‌توانند ۴ تا ۵ عدد میوه متوسط فصل را در روز مصرف کنند البته برخی از میوه‌ها قند بیشتری دارند به عنوان نمونه خرمالو، موز و انگور ولی باز هم این میوه‌ها ممنوع نیستند. میوه‌هایی مانند سیب، پرتقال، لیموشیرین و کیوی بسیار مفید هستند. بیماران باید توجه کنند از مصرف آب‌میوه‌های صنعتی مانند آب پرتقال اجتناب کنند چون این آب‌میوه‌ها حاوی کنستانتره زیادی هستند و فیبرشان نیز حذف شده و برای بیماران دیابتیک اصلا مناسب نیستند. در کنار تغذیه مناسب، پوشش مناسب و گرم نگه داشتن از نکات مهم دیگری است که بیماران باید رعایت کنند. اما این بیماران باید دقت کنند که برای گرم نگه داشتن خود نباید به وسایل گرمازا زیاد نزدیک شوند. ▪ چرا نباید از وسایل گرمازا برای گرم کردن خود استفاده کنند؟ - این بیماران اغلب احساس سرما، گزگز یا سوزن‌سوزن شدن مخصوصا در ناحیه پاهای خود دارند حس سرما در این افراد باعث نوروپاتی می‌شود و اعصاب پا آسیب می‌بیند. بهترین راه برای گرم کردن پاها استفاده از جوراب‌های پشمی و کفش‌های مناسب است و از چسباندن پا به شوفاژ، بخاری یا ریختن آب داغ روی پا در حمام باید اجتناب کنند. با چسباندن پا به شوفاژ ممکن است تاول ایجاد و در نتیجه پا زخم شود و با توجه به اختلال در التیام زخم، گاهی این ضایعه حتی ممکن است به قطع انگشت پا نیز بینجامد. دیابتی‌هادر صورت ایجاد هرگونه تغییری در پوست باید بلافاصله به پزشک مراجعه کنند باید لباس‌هایی بپوشند که محافظت خوبی در برابر سرما دارند و لباس‌های پشمی مناسب‌ترین لباس‌ها هستند. معاینه روزانه پاها و چرب نگه‌داشتن آن نیز از دیگر نکاتی است که باید رعایت شود. ▪ آیا افراد دیابتیک می‌توانند در فصل سرما به کوه بروند؟ - توصیه می‌شود از انجام ورزش کوهنوردی پرهیز کنند. در کوهنوردی باید خیلی از پاها مراقبت شود. در این بیماران به علت دیابت، اعصاب حسی آسیب دیده‌اند و پاها حس چندانی ندارند و ورزش کوهنوردی فشار زیادی روی پاها وارد می‌کند و ممکن است در ناحیه کف پا زخم ایجاد شود. همچنین اختلال در خون‌رسانی نیز در پاها وجود دارد حتی پیاده‌روی زیاد نیز به پاها آسیب وارد می‌کند در ارتفاعات به علت اختلال در تعادل، احتمال سقوط نیز بیشتر است. بیمارانی که به علت بیماری دچار آسیب‌های بینایی یا عوارض قلبی عروقی شده‌اند به هیچ‌وجه نباید کوهنوردی کنند اما بیماران بدون مشکل در صورتی که خواستند به کوه بروند باید از پاها مراقبت به عمل آورند و از جوراب‌های پشمی و کفش‌های مناسب استفاده کنند و قبل و بعد از کوهنوردی پاها را معاینه کنند. بیماران می‌توانند برای معاینه کف پاها از آینه استفاده کنند یا از فرد دیگری بخواهند کف پایشان را بررسی کند. بهتر است کف پا را چرب کنند و از خشک ماندن پا جلوگیری کنند و با ایجاد زخم حتما به پزشک مراجعه کنند و از خوددرمانی بپرهیزند. در ارتفاعات همیشه احتمال سرمازدگی وجود دارد. در این شرایط قندخون نیز بالا می‌رود و دسترسی به امکانات نیز وجود ندارد و معمولا مایعات کمتری دریافت می‌کنند. همان‌طور که گفتم بهتر است کوهنوردی لغو شود ولی کوهنوردی کوتاه و با کنترل قندخون چندان مشکلی ایجاد نمی‌کند. ▪ توصیه شما به بیماران دیابتیک در فصل سرما چیست؟ - بهترین روش در بیماران دیابتیک محافظت از خود با پوشش مناسب و تغذیه مناسب و معاینه روزانه پاهاست ولی در مواقع سرماخوردگی باید قندخون به وسیله گلوکومتر به دفعات بیشتری چک شود. بی‌حوصلگی، تهوع و استفراغ هنگام بیماری ممکن است مصرف انسولین یا دارو را به تعویق اندازد یا بی‌اشتهایی موجب افت انسولین شود. در روزهای بیماری مصرف مایعاتی مانند چای و مایعات گرم غیرشیرین توصیه می‌شود.