قد و قامت به چه قیمت؟

وقتی صحبت از قد و روش‌های افزایش آن به میان می‌آید، هزاران روش مختلف مطرح می‌شوند که در این میان برخی فقط در حد حرف هستند و برخی دیگر تا حدودی می‌توانند مفید باشند. مثلا تغییر در وضعیت تغذیه از جمله اقداماتی است که می‌تواند اثرات مثبتی داشته باشد زیرا متخصصان تغذیه عقیده دارند تا زمانی که رشد طولی استخوان‌ها وجود دارد یعنی تا زمانی که بلوغ به پایان نرسیده، نوع تغذیه، می‌تواند به افزایش قد کمک کند... در این بین افرادی هم هستند که دوران بلوغ را پشت‌سر گذاشته‌اند اما آرزوی داشتن قدی بلند آنها را به سمت جراحی‌های افزایش قد سوق می‌دهد. آقای علی پاییزان از جمله این افراد است که در میزگرد این هفته سلامت شرکت کرده است و از مشکلات این جراحی می‌گوید. اگر قصد عمل جراحی افزایش قد دارید، پیش از هر اقدامی‌این مطلب را بخوانید و آنگاه با چشمان باز تصمیم بگیرید. علی پاییزان که برای افزایش قدش تن به تیغ داده، می گوید: از ایـن کـار اشـتـبـاهـم پـشـیـمـانـم ▪ آقای پاییزان، آیا کوتاهی قد در خانواده شما ارثتی است؟ - خیر. پدر من قدبلند است و مادرم هم قد متوسطی دارد اما من از دوران کودکی نسبت به همسن و سال‌هایم کوتاه‌تربودم که البته این موضوع خیلی برایم اهمیت نداشت اما در دوران نوجوانی دیدگاهم تغییر کرد و همیشه از کوتاهی قدم خجالت می‌کشیدم و اعتمادبه‌نفسم هم خیلی کم شده بود. البته این نکته را هم باید بگویم که تغذیه هم در کوتاهی قد من تاثیر داشت چرا که برادرم از همان اول عاشق شیر بود و روزی ۳ تا ۴ لیوان شیر می‌خورد اما من از مزه شیر متنفر بودم و شاید هفته‌ای یک لیوان آن هم به اجبار مادرم می‌خوردم. همین موضوع باعث شد تا برادرم روز به روز قد بکشد و من بیشتر از ۱۷۰ سانتی‌متر بلند نشوم. ▪ چه شد که تصمیم گرفتید جراحی افزایش قد انجام دهید؟ - این اولین اقدام من برای قد بلند شدنم نبود. از سن ۱۸ سالگی به دنبال قرص‌ها و مکمل‌های مختلف افزایش قد بودم و تعدادی از آنها را هم امتحان کردم که بی‌فایده بودند. از طرفی به این علت که دوران بلوغ را سپری کرده بودم و رشد استخوان‌هایم متوقف شده بود، نمی‌توانستم از روش هورمون‌درمانی استفاده کنم. حتی مدتی هم از صندل‌های افزایش قد استفاده کردم و باز هم نتیجه نگرفتم. کم‌کم ناامید شده بودم تا اینکه ۳ سال پیش به ایران آمدم و از طریق یکی از اقوام با پزشکی آشنا شدم که جراحی افزایش قد آن هم به صورت تضمینی انجام می‌داد. وسوسه شدم و به مطب ایشان مراجعه کردم اما مدتی بعد پشیمان شدم و تصمیم گرفتم به امارات برگردم و این عمل را آنجا انجام دهم زیرا فکر می‌کردم متخصصان ساکن امارات باتجربه‌تر از پزشکان ایران هستند اما در حال حاضر از اشتباه بزرگی که انجام دادم، پشیمانم و می‌دانم که این پشیمانی سودی ندارد. ▪ چرا پشیمان؟ - بعد از بازگشتم به امارات از طریق آگهی‌های تبلیغاتی اینترنتی با یک پزشک آلمانی آشنا شدم که کار جراحی افزایش قد انجام می‌داد و طبق یادداشت‌هایی که بیماران او در وب‌سایتش گذاشته بودند، تجربه‌های موفقی هم در این زمینه داشت. همین موضوع باعث شد بدون تحقیق اطمینان کنم و خودم را به تیغ جراحی این پزشک بسپارم. البته ایشان پس از معاینه و انجام آزمایش‌های لازم، زمانی را برای جراحی تعیین کرد و به من اطمینان داد که بعد از انجام جراحی ۱۰ سانتی‌متر بلندتر خواهم شد. ▪ از چگونگی انجام این جراحی اطلاع داشتید؟ - به گفته این پزشک آلمانی، اولین مرحله جراحی افزایش قد، شکستن ساق پاست. پس از آنکه ساق پا شکسته شد تعدادی میله به قطر چند میلی‌متر را در بالا و پایین قسمت شکستگی فرو می‌کنند. این میله‌ها به وسیله تعدادی حلقه به هم متصل هستند و چرخاندن یک پیچ موجب ایجاد فاصله بین میله‌های پایینی و بالایی محل شکستگی می‌شود. در اصل با این کار فاصله بین محل شکستگی را افزایش می‌دهند تا این فاصله با استخوان جدید پر شود و قد فرد افزایش پیدا کند. بدن انسان به‌طور طبیعی می‌تواند روزی یک میلی‌متر استخوان‌سازی کند بنابراین روزانه حدود یک میلی‌متر یین این میله‌ها فاصله ایجاد می?شد. به عنوان مثال برای افزایش قدی معادل ۷ سانتی‌متر به ۷۰ روز زمان نیاز دارید اما برای مرحله استحکام استخوان شکل گرفته به ۳ برابر این زمان یعنی ۱۸۰ روز دیگر نیاز است بنابراین برای رسیدن به نتیجه ایده‌آل عمل جراحی افزایش قد، حدود یک سال زمان لازم است. استخوان جدیدی که ایجاد می‌شود حالت نرم دارد که با استفاده از پلاتین آن را محکم می‌کنند. به همین دلیل تا حدود یک سال پس از عمل فرد مجبور است با عصا راه برود و در انجام فعالیت‌های روزانه با مشکل مواجه می‌شود. در این مدت ماهیچه‌ها و رگ‌ها نیز شروع به رشد و در اصل کشیدگی پیدا می‌کنند. البته پس از انجام عمل جراحی قد برای هماهنگ کردن دیگر بخش‌های استخوان پا با افزایش رشد استخوان نیاز به انجام فیزیوتراپی مداوم وجود دارد. ▪ برای شما هم دقیقا همین اتفاق‌ها افتاد؟ - بله اما با گذشت ۲ سال از انجام این جراحی دردناک فقط ۲ سانتی‌متر بلندتر شده‌ام اما در جریان این عمل به دلیل صدمه جدی در رگ‌های عصب، پای راستم نیمه‌فلج شده و هنگام راه رفتن لنگ می‌زنم. ▪ عکس‌العمل پزشک جراح شما چه بود؟ - هر بار بی‌حسی پای راستم را مطرح می‌کردم او می‌گفت به مرور زمان این مشکل برطرف می‌شود اما وقتی مطمئن شدم، رفت‌و‌آمدهای من به مطب بی‌نتیجه است با مراجعه به دادگاه از این پزشک جراح شکایت کردم و در حال حاضر نیز پرونده در حال پیگیری است. البته چند هفته پیش برای مشکل به وجود آمده در پای راستم به یک متخصص مراجعه کردم و ایشان گفتند عمل جراحی به هیچ عنوان صحیح نبوده و مشکلات زیادی داشته و با آزمایش‌ها و معاینه‌های تکمیلی مشخص می‌شود که پای من کاملا بهبود پیدا می‌کند یا اینکه مجبورم تا آخر عمر این مشکل را تحمل کنم. ● پرسشی از دکتر تقی بغدادی فوق‌تخصص ارتوپدی کودکان و استاد‌دانشگاه علوم پزشکی تهران بـرای افـزایـش قـدمـان چـه کـار کـنـیـم؟ ▪ آقای دکتر! چرا بعضی‌ها قد بلند می‌شوند و بعضی‌ها قد کوتاه؟ - طول قد ما و بلندی یا کوتاهی آن تحت‌تاثیر عوامل گوناگونی است. این عوامل می‌تواند درونی یا بیرونی باشد. منطقه جغرافیایی، وراثت، متابولیسم درونی بدن، تغذیه، نژاد و بیماری‌ها از عوامل مهم موثر بر طول قد ما هستند. به‌عنوان مثال نژاد زرد، قد کوتاهی دارند ولی در همین نژاد تاثیر عوامل بیرونی مانند تغذیه و ورزش قابل مشاهده است و آنها هم توانسته‌اند به مرور زمان قد خود را افزایش دهند. البته عوامل ژنتیکی در هر شخصی از مهم‌ترین عوامل موثر بر طول قد است و چگونگی رشد استخوان‌ها و میزان آن را مشخص می‌کند. علاوه بر آن، بیماری‌های ارثی و اشکالات ژنتیکی نیز می‌توانند سبب کوتاهی قد شوند. ▪ آیا براساس قد دوران نوزادی می‌توان حدس زد که فرد قد بلند خواهد شد یا نه؟ - یک نوزاد با وزن متوسط ۳ کیلوگرم و قد متوسط ۵۰ سانتی‌متر متولد می‌شود که این قد برای پسرها تا ۱۶ سالگی و دخترها تا ۱۸ سالگی افزایش می‌یابد. پس از این سنین رشد طولی اندام‌ها متوقف می‌شود اما همان‌طور که گفته شد برخی از بیماری‌ها می‌تواند این رشد را مختل کند. در جواب سوال شما باید گفت طول قد فرد مناسب با قد والدین است. منحنی طول قد در اختیار بسیاری از کلینیک‌ها و مراکز واکسیناسیون کودکان قرار دارد و در این مراکز اگر طول قد کودک از ۳ درصد کمتر یا از ۹۷ درصد بیشتر باشد علت آن بررسی می‌شود. اگر کوتاهی قد ناشی از بیماری‌های ژنتیکی نباشد، تناسب اندام وجود دارد. یعنی طول قد و اندام‌ها تناسب دارد ولی در بیماری‌های ژنتیکی به‌طور معمول این‌طور نیست. به عنوان نمونه در بیماری اکوندروپلازلی طول قد بلند و طول اندام‌ها کوتاه است. ▪ آیا پیشگیری از کوتاهی قد امکان‌پذیر است؟ - در بیمارانی که زمینه ژنتیکی دارند، پیشگیری از کوتاهی قد مقدور نیست. در افرادی که کوتاهی قد آنها ناشی از کمبود ترشح هورمون رشد باشد می‌توان استفاده از هورمون رشد را توصیه کرد اما در بقیه موارد مسایل تغذیه‌ای و ورزش نقش مهمی‌ در افزایش طول قد دارند. توجه به ورزش و تغذیه باید پیش از بسته شدن صفحات رشد و از سنین کودکی مورد توجه قرار گیرد. ▪ این روزها بسیاری از تبلیغات مربوط به افزایش قد و چگونگی رسیدن به قد بلندتر است. برخی از همین تبلیغات مربوط به صندل‌های افزایش قد هستند که به گفته سازندگان‌شان موجب افزایش قد می‌شوند. این موضوع صحت دارد؟ - کفش‌ها یا صندل‌های افزایش قد که تبلیغات فراوانی درباره آنها می‌شود هیچ مبنای علمی‌ ندارند و افزایش قد با استفاده از آنها مقدور نیست. به‌خصوص اینکه در تبلیغات این صندل‌ها مطرح می‌شود که افراد با استفاده از آنها در هر سنی می‌توانند قد خود را افزایش دهند که ادعایی کاملا غیرعلمی ‌است زیرا پس از بسته شدن صفحه‌های رشد، افزایش طول قد به غیر از روش جراحی به هیچ‌وجه مقدور نیست. ▪ داستان جراحی افزایش قد از کجا شروع شد؟ - سال ۱۹۵۱ میلادی، بیماران اغلب سربازان جنگ جهانی دوم بودند که از صدمه به بافت استخوانی رنج می‌بردند. دکتر الیزاروف برای اینکه شکستگی‌های بیماران زودتر جوش بخورد، دستگاه جالبی اختراع کرده بود. این دستگاه شامل تعدادی میله و حلقه بود که آن را به بالا و پایین محل شکستگی وصل می‌کرد و هر روز با پیچاندن حلقه، دو سر استخوان را به هم نزدیک می‌کرد تا استخوان زودتر جوش بخورد. یک روز که الیزاروف به مرخصی رفته بود، پرستار درمانگاه حلقه یکی از بیماران را در جهت عکس پیچانده بود، به طوری که دو سر استخوان از هم فاصله گرفته بودند. در کمال تعجب فاصله بین دو استخوان، با استخوان جدید پر شده و طول استخوان افزایش یافته بود. این روش به ظاهر ساده زیربنای عمل افزایش قد است اما مشکلی را برای اولین بیماری که به این روش قدش افزایش یافته بود به همراه داشت و آن هم اینکه یک پای این بیمار از پای دیگرش بلندتر بود. ▪ جراحی چگونه موجب افزایش قد می‌شود؟ - زیربنای عمل جراحی افزایش قد بر این اصل استوار است که اگر استخوان‌ شکسته شود و بین ۲ قطعه استخوان فاصله بیفتد، این فاصله با استخوان‌‌سازی دو سر مجاور پُر شده و استخوان جدید ساخته می‌شود و در نتیجه طول استخوان افزایش می‌یابد. البته با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در زمینه اعمال جراحی و ترمیمی ‌هنوز هم عمل جراحی قد عوارضی دارند. مهم‌ترین عوارضی که عمل‌های جراحی برای بلند کردن استخوان‌ها دارد، به نوع وسیله‌ای که برای افزایش قد استفاده شده است، بستگی دارد. در سیستم الیزاروف که امروز بیش از سیستم‌های دیگر کاربرد دارد، عفونت در محلی که عمل انجام می‌شود عارضه شایعی است. عفونت ممکن است سطحی باشد که با درمان‌های معمول شامل نظافت و آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود ولی گاهی عفونت‌ها عمقی و استخوان‌ها گرفتار می‌شود که ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد. حتی به ندرت ممکن است عفونت به مفاصل مجاور هم سرایت کند که در آن صورت می‌تواند به عوارض حادتر منجر شود و عوارض و معلولیت مادام‌العمر ایجاد کند که مشکل آقای پاییزان هم از جمله همین عوارض حاد است و با معاینات بیشتر نتیجه قطعی معلوم خواهد شد. ▪ آیا این نوع جراحی‌ها عوارض خطرناک دیگری هم دارند؟ - در زمان بلند کردن استخوان‌ها ممکن است جوش‌خوردگی در موقع مناسب صورت نگیرد. گاهی استخوان‌ها دیرجوش می?خورد یا استحوان در محل نامناسب (غیرهم?راستا) ساخته می?شود و نیاز به عمل‌های جراحی مکرر دارد. در برخی موارد اگر سرعت افزایش طول استخوان‌ها یا میزان آن زیاد باشد ممکن است مفاصل بالا و پایین محل بلند کردن استخوان در رفتگی پیدا کند، اگرچه با کنترل مستمر روی محل جراحی شده می‌توان تا حدود زیادی از آن پیشگیری کرد. همچنین اگر سرعت افزایش استخوان زیاد باشد ممکن است عروق و اعصاب کشیده شده و آسیب ببینند. ▪ در این شرایط میزان متوسط رشد استخوان چقدر است؟ - میزان متوسط رشد استخوان یک میلی‌متر در روز است و بیمار نباید انتظار داشته باشد که بلافاصله بعد از عمل نتیجه را مشاهده کند. ▪ در چه مواردی از عمل جراحی افزایش قد استفاده می‌شود؟ - بلند کردن یک اندام در بیماری‌هایی انجام می‌شود که یا زمینه‌های بیماری مادرزادی وجود دارد یا در اثر حوادث آسیب وارد شده و بخشی از استخوان از بین رفته باشد. همچنین اگر صفحه رشد در کودکی آسیب‌دیده باشد و سبب کوتاهی اندام شده باشد عمل جراحی افزایش استخوان انجام می‌شود. در همه این موارد با توجه به زمینه علت کوتاهی استخوان چگونگی درمان و شیوه برخورد با آن مشخص می‌شود. ▪ بنابراین جراحی افزایش قد نباید یک عمل زیبایی محسوب شود. - کاملا. همیشه بحث بر سر بلند کردن اندام در شخصی نیست که اختلاف طول ۲ اندام دارد بلکه برخی از افراد می‌خواهند با روش‌های عمل جراحی افزایش قد، قد خود را افزایش دهند که یک عمل زیبایی محسوب می‌شود. با توجه به عوارض بسیار زیادی که عمل جراحی افزایش قد دارد بیشتر صاحب‌نظران بر این عقیده هستند که برای افرادی که قد متوسط دارند عمل جراحی افزایش قد، مناسب نیست. ● نگاه متخصص تغذیه تاثیر تغذیه بر قد دکتر سعید حسینی/ استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران با نگاهی گذرا به سایت‌های اینترنتی، مجلات، روزنامه‌ها و شبکه?های ماهواره‌ای با تبلیغات گسترده در زمینه افزایش قد مواجه می?شویم اما این تبلیغات چقدر با واقعیت مطابقت دارند؟ اگر بپذیریم که افزایش قد جزیی از فرآیند رشد است، ناگزیریم به عواملی که بر رشد مطلوب قد تاثیر می‌گذارد اشاره کنیم. این عوامل از ژنتیک گرفته تا هورمون‌ها و تغذیه مناسب هر کدام اثرات بارزی بر این فرآیند دارند. حال سوال این است که آیا شروع رشد با تولد آغاز می‌شود؟ درواقع چنین نیست و شروع رشد از دوران جنینی آغاز می‌شود. پس باید برای رسیدن به قد بلندتر، از دوران بارداری مراقبت از رشد کودک را آغاز کنیم. در دوران بارداری تغذیه مادر تاثیر زیادی بر قد کودک متولد شده دارد. به طوری که مشخص شده مصرف ناکافی ریزمغذی‌ها در کنار نوشیدن مشروبات الکلی و استعمال دخانیات در دوران بارداری به رشد ناکافی و کم‌وزنی کودک هنگام تولد منجر می‌شود. مصرف غذا در حد متعادل و مناسب از تمام گروه‌های غذایی برای دستیابی به رشد قدی مناسب از اهمیت بسزایی برخوردار است اما سوال اساسی این است که آیا با تغذیه مناسب می‌توان به وراثت ژنتیک که از عوامل اساسی تعیین‌کننده طول قد است غلبه کرد؟ پیش از پاسخ به این سوال باید مشخص کرد که میزان مورد انتظار برای قد هر فرد چیست؟ قد متوسط برای پسران شامل میانگین قد پدر و مادر به ‌علاوه ۵/۶ و برای دختران میانگین قد پدر و مادر منهای ۵/۶ است.‌ آیا می‌توان با توجه به تغذیه این قد را افزایش داد؟ پاسخ به این سوال را باید از متخصصان ژنتیک پرسید اما به طور مختصر می‌توان گفت برای رشد هر فرد یک دامنه یا محدوده وجود دارد. به عبارتی مرزهای بالایی و پایینی برای قد هر فرد وجود دارد که از پیش برای هر فرد تعیین شده است. ما با تغذیه‌ مناسب می‌توانیم از مرز حداقل فاصله گرفته و خود را به حداکثر نزدیک کنیم اما نمی‌توانیم از مرز بالایی تجاوز کنیم. بگذارید با مثالی مساله را ساده‌تر کنیم. فرض کنید شما قصد ساختن بنایی را دارید. اولین اقدام شما گرفتن مجوز ساخت است. این مجوز به شما اجازه خواهد داد که چند طبقه و تا کجا بسازید. این مجوز ساخت مشابه آنچه نقشه ژنی شما برای اینکه قدتان تا کجا پیش برود در اختیارتان قرار می‌دهد، است. اقدام بعدی پس از گرفتن مجوز تهیه مصالح و قرار دادن آنها کنار هم است تا هم از استحکام لازم برخوردار باشد و هم زمینه ادامه کار را فراهم ‌کند. فرض کنید قرار است ساختمانی ۵ طبقه بسازید، پس فونداسیون این ساختمان را برای ۵ طبقه آماده می‌کنید. حالا ممکن است در هر طبقه سقف‌ها را ۵۰/۲ تا ۸۰/۲ در نظر بگیرید. این تفاوت به‌‌طور‌معمول تفاوتی است که در نگاه معمول بین دو ساختمان ۵ طبقه قابل مشاهده است. این همان اتفاقی است که در محدوده رشد قد ممکن است رخ دهد. یعنی یک فرد به مرز پایینی و فرد دیگر به مرز بالایی دست یابد. عوامل تغذیه‌ای به ما کمک می‌کند که به مرز بالایی برسیم اما باید توجه داشت که برای حرکت از مرز پایینی به مرز بالایی محدودیت زمانی وجود دارد که نقطه شروع آن از ابتدای بارداری است که نتیجه آن قد و وزن مطلوب هنگام تولد است و نقطه پایانی آن همزمان با بسته شدن صفحات رشد خواهد بود. در مرحله بلوغ با جهش قدی مواجه هستیم و پس از بلوغ به‌‌طور‌معمول افزایش رشد قدی حدود ۶ تا ۷ سانتی‌متر خواهد بود. عوامل تغذیه‌ای رشد از تامین درشت‌مغذی‌ها مانند مواد قندی، چربی‌ها و پروتئین‌ها که انرژی لازم برای سوخت‌و‌ساز بدن را تامین می‌کنند تا عوامل ساختمانی و ریزمغذی مانند انواع ویتامین‌ها و مواد معدنی مانند کلسیم، روی و منیزیم همگی عوامل تعیین‌کننده میزان قد هستند. آنچه امروزه تبلیغات روی آن متمرکز است قرص‌های افزایش قد هستند که چیزی محتویات?شان جز مجموعه‌ای از ویتامین‌ها و مواد معدنی نیست که به قیمت‌های چند برابر فروخته می‌شود. در صورتی که اگر واقعا به آنها نیاز باشد سال‌هاست که با قیمت بسیار ارزان در داروخانه‌ها تحت عنوان قرص‌های مولتی‌ویتامین مینرال موجود است و نیازی به خرید آنها از طریق تلفن در مکان‌های نامشخص نیست. بسیاری از این مواد از طریق مصرف متعادل و مناسب مواد غذایی قابل دسترس است. مهم تشخیص کمبودها و رفع آن از طریق مواد غذایی یا مکمل‌های غذایی است. مشابه آنچه که در ژاپن اتفاق افتاد و افزایش قد جوانان ژاپنی از سال ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ با افزایش مقدار کلسیم دریافتی رخ داد یا آنچه که در بعضی‌ نقاط کشورمان در مطالعات اخیر دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت مشخص شد و علت آن کمبود روی بود. اگر چه غلات تامین‌کننده انرژی، قسمتی از پروتئین‌ها و برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری است اما مشخص شده مصرف نان‌هایی که آرد آنها به خوبی تخمیر نشده به دلیل داشتن ماده‌ای به نام فیتات در پوسته غلات مانع از جذب مواد معدنی به خصوص روی و کوتاهی قد می‌شود. سبزی‌ها و میوه‌ها، انواع ویتامین‌ها و مواد معدنی به خصوص پیش‌سازهای ویتامین A را در رژیم غذایی تامین می‌کنند. کمبود متوسط تا شدید ویتامین A مانع رشد مطلوب کودکان می‌شود. منابع سرشار از ویتامین A عبارتند از اسفناج، زردآلو، طالبی و... دریافت کافی کلسیم به ویژه در دوره رشد طولی استخوان‌ها بسیار حائزاهمیت است. بنابراین تغذیه با شیر، ماست، پنیر و انواع کلم را باید به نوجوانان پیش از رسیدن به سن بلوغ توصیه کرد. همین‌طور استفاده از نور خورشید و دریافت ویتامین D از منابع غذایی مانند تخم‌مرغ، خامه، شیر و کره نیز باید مدنظر قرار گیرد. باید توجه داشت که برای داشتن وضعیت مناسب هورمونی یکی از عوامل مهم وزن مناسب است زیرا وزن اضافی، بلوغ زودرس را به دنبال خواهد داشت و رشد قدی را محدود خواهد کرد. برای رسیدن به قد مطلوب باید وزن کودکان را در محدوده طبیعی حفظ کرد. از طرفی ترشح هورمون رشد که تاثیر مهمی ‌در رشد مطلوب دارد، کاملا تحت تاثیر تغذیه فرد است و با مصرف زیاد موادقندی و گلوکز کاهش و با مصرف غذاهای غنی از پروتئین افزایش می‌یابد. در انتها لازم است متذکر شوم که برای رشد قدی بهتر است با متخصص مشورت کنید و گول تبلیغات را نخورید و حواستان باشد که تغذیه صحیح، خواب مناسب، فعالیت فیزیکی و حفظ وزن مناسب در محدوده‌ طبیعی در رسیدن به حداکثر رشد قدی شما بسیار موثر است. ● نگاه روان شناس این افراد نیاز به ارزیابی روانپزشکی دارند دکتر حسین اسدی/ مشاور خانواده این روزها بینی کوچک، قد بلند، اندام زیبا، چهره‌ای استخوانی و... به یک مد عادی و روزمره تبدیل شده و هر کس که از این مد پیروی نکند، دچار کمبود اعتمادبه‌نفس می‌شود! حتی آنهایی که آرزوی قد کشیدن دارند، تسلیم خواسته طبیعت نمی‌شوند و دست روی دست نمی‌گذارند؛ بینی کوچک می‌کنند و به وسیله جراحی قد می‌کشند. البته تمام جوان‌ها به دنبال کسب این ویژگی‌ها نیستند چرا که معمولا کسانی که به دنبال تغییرات جدی در ظاهر معمولی خود هستند از نظر روان‌پزشکی نیاز به ارزیابی دارند. بسیاری از تقاضاها برای جراحی پلاستیک یا آنچه که این اواخر مرسوم شده که همان کوشش برای افزایش قد است، ناشی از عوامل روان‌شناختی است. فردی که با مشکلات و نارسایی از نظر فردی و اجتماعی روبه‌رو است به جای آنکه برای حل مشکل خود به دنبال راهی سازنده باشد با این گمان که علت عدم موفقیت او بزرگی بینی یا کوتاهی قد است، رفع ظاهر فیزیکی خود را در پیش می‌گیرد. البته اکثر افرادی که احساس نارسایی و کمبود اعتماد‌به‌نفس می‌کنند به صورت ناخودآگاه مشکلات خود را به نارسایی‌های جسمی ‌ربط می‌دهند اما در مقابل افراد ارزشمند هیچ‌گاه به دلیل ظاهر خود به موفقیت نرسیده‌اند. در چنین شرایطی همواره سودجویانی هم هستند که از آب گل‌آلود ماهی بگیرند. اگر باور ندارید نشریات زرد یا در و دیوار شهر را با دقت برانداز کنید که مملو از آگهی‌هایی است که جز مغشوش کردن چهره شهر، تحفه دیگری عاید چشم‌ها نمی‌کنند. آگهی‌هایی که بیننده را دعوت می‌کنند برای کوچک کردن بینی یا بلندتر کردن قامتشان، خود را به تیغ جراحی بسپارند. حتی اگر بسیار خوشبینانه به موضوع بنگریم و فکر کنیم پزشکان مجرب دست به خلق چنین شاهکارهایی خواهند زد باز هم تبلیغاتی از این دست غیرقانونی است چرا که طبق قانون، پزشکان هم جزو گروه‌هایی هستند که به هیچ‌وجه حق تبلیغ خدمات پزشکی خود را ندارند. با این حال آثار نقض قانون در این زمینه از سوی برخی از افراد این قشر به وضوح دیده می‌شود. بنابراین باید گفت اگر جراحی‌های زیبایی بینی، ایران را به مرکز این نوع اعمال جراحی تبدیل کرده، دیری نخواهد پایید که جراحی‌های مربوط به افزایش قد نیز با شتابی که به خود گرفته، مانند جراحی‌های زیبایی بینی همه‌گیر شود و زن و مرد و پیر و جوان به دنبال آن باشند. البته متخصصان همواره هشدار می‌دهند که تبلیغات افزایش قد با هرگونه دستگاه، کفش مغناطیسی، ورزش یا هر روش دیگر پیش از بلوغ و چه هنگام باز بودن صفحات رشد استخوانی هیچ تاثیری در افزایش قد ندارند و جراحی‌های گران‌قیمت و دردناک هم راه‌حل مناسبی برای بلندقد شدن نیست و باید به فکر راه‌حل‌های علمی‌ و عملی بود. مثلا کشورهای توسعه‌یافته عوامل دیگری را برخلاف کشورهای درحال‌توسعه برای درمان کوتاهی قد برگزیده‌اند به طوری که ژاپنی‌ها با رواج تغذیه سالم، متوسط قد جوانان‌شان را تا ۱۰ سانتی‌متر افزایش داده?اند. من معتقدم کمبود اعتماد‌به‌نفس با بلندقد شدن حل نخواهد شد بلکه کمک گرفتن از یک مشاور و باور توانمندی‌های فردی و اجتماعی افراد است که میزان اعتماد‌به‌نفس آنها را مشخص می‌کند. قطعا آقای پاییزان هم این گفته را تایید می‌کنند. ● نگاه فوق‌تخصص بیماری‌‌های غدد چرا قد بعضی ها کوتاه است؟ دکتر محسن خوش‌نیت/ عضو هیات علمی‌ دانشگاه علوم پزشکی تهران کوتاهی قد علت شایعی برای مراجعه کودکان و نوجوانان به متخصصان غدد است ولی آیا هر فردی که با شکایت کوتاهی قد مراجعه می‌کند، واقعا کوتاه‌قد است؟ آیا برای همه این افراد می‌توان کاری کرد؟ آیا تبلیغات وسیعی که در رسانه‌های عمومی ‌برای افزایش قد با روش‌های عجیب و غریب دیده می‌شود، درست است؟... برای پاسخ علمی‌ به این سوالات باید مقدماتی را بدانیم که اولین آنها مراحل رشد انسان است. اولین مرحله رشد انسان دوران شیرخوارگی است که ۲ سال اول زندگی را شامل می‌شود. در بدو تولد قد متوسط نوزاد ۵۰ سانتی‌متر است. در ۲ سال اول زندگی ۳۰ تا ۳۵ متر افزایش قد دیده می‌شود که این میزان در سال اول بیشتر یعنی حدود ۲۵ سانتی‌متر است. این رشد سریع، ادامه رشد جنینی است و سرعت آن با افزایش سن کاهش می‌یابد. دومین مرحله رشد دوران کودکی از ۲ سالگی تا شروع بلوغ را دربرمی‌گیرد. در این دوران کودک هر سال ۵ تا ۷ سانتی‌متر قد می‌کشد که این رشد در نزدیکی رسیدن به سن بلوغ کاهش می‌یابد. سومین مرحله رشد دوران بلوغ است که طی این دوران یک جهش رشدی وجود دارد. در این مرحله پسران به ‌طور متوسط ۲۵ تا ۳۰ و دختران ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر قد می‌کشند. طی دوران بلوغ سرعت رشد قدی ۸ تا ۱۴ سانتی‌متر در سال است. حداکثر جهش رشد در دختران پیش از شروع عادت ماهیانه است و پس از آن دختران به طور متوسط ۷ سانتی‌متر قد می‌کشند. در پسران نیز حداکثر جهش رشد در مراحل انتهایی‌تر بلوغ دیده می‌شود. با پیشرفت بلوغ به علت تولید و ترشح هورمون‌های جنسی، تدریجا صفحات رشد استخوان بسته می‌شود و امکان افزایش قد پس از آن وجود نخواهد داشت بنابراین این باور که تا ۲۵ سالگی قد می‌کشیم به‌طور کامل غلط است. در این بین ۲ علت شایع برای کوتاهی قد وجود دارد. علت اول کوتاهی قد ژنتیک است. در این حالت کودک کوتاه‌قد است زیرا پدرو مادر کوتاه‌قد بوده‌اند. در این کودکان رشد طبیعی است و سن استخوانی کودک نسبت به سن تقویمی‌ عقب نیست. سن استخوانی در واقع نشان‌دهنده سن بیولوژیک واقعی کودک است. به عنوان مثال اگر کودکی ۱۰ساله، سن استخوانی ۷ تا ۸ ساله داشته باشد نشان‌دهنده یک اختلال یا بیماری در کودک است. کم‌کاری تیرویید، کمبود هورمون رشد، سوءتغذیه و بیماری‌های دستگاه گوارش می‌تواند عامل عقب‌افتادن سن استخوانی نسبت به سن تقویمی ‌کودک باشد. دومین علت شایع کوتاهی قد، تاخیر سرشتی در رشد است. در این کودکان از سن ۲ سالگی کوتاهی قد دیده می‌شود و این در حالی است که پدر و مادر کوتاه‌قد نیستند. سرعت رشد کودک در سال تقریبا طبیعی است ولی سن استخوانی عقب است. درواقع قد کودک برای همان سن استخوانی مناسب است ولی نسبت به سن تقویمی، کوتاه است. بلوغ در این کودکان با تاخیر همراه است. علاوه براین ۲ علت شایع، علل دیگری مانند بیماری عمومی ‌مانند سوءتغذیه، کمبود ویتامین‌های D و کلسیم که موجب نرمی‌استخوان می‌شوند، بیماری سلیاک که به حساسیت به پروتئین گندم منجر می‌شود، بیماری‌های مزمن مانند کم‌خونی، بیماری‌های التهابی و... نیز می‌توانند موجب کوتاهی قد شوند. پس از تشخیص علت کوتاهی قد باید درمان مناسب صورت گیرد. به عنوان نمونه اگر کم‌کاری تیرویید وجود دارد، باید درمان شود. تشخیص کمبود هورمون رشد تا زمانی که کم‌کاری تیرویید به طور کامل اصلاح نشود، امکان‌پذیر نیست. چون در حضور کم‌کاری تیرویید، ترشح هورمون رشد از غده هیپوفیز، کاهش می‌یابد یا اگر سوءتغذیه وجود دارد باید اصلاح شود. به این مفهوم که هورمون رشد به مقدار کافی ترشح می‌شود ولی نمی‌تواند اثر کند. یا اگر بیماری‌ سلیاک وجود دارد، حذف مواد غذایی حاوی این پروتئین از رژیم غذایی ضروری است. در غیر این صورت درمان‌های دیگر موثر نخواهد بود. امروزه هورمون رشد انسانی با استفاده از مهندسی ژنتیک ساخته می‌شود که قیمت بسیار گرانی دارد. درمان با هورمون رشد که به صورت تزریقی انجام می‌شود بهتر است هر شب صورت گیرد. مدت درمان اغلب طولانی است و تا زمانی که رشد متوقف شود، درمان ادامه می‌یابد. در برخی موارد ممکن است درمان پس از یک تا ۲ سال قطع و ترشح هورمون رشد با پیشرفت بلوغ طبیعی شود. درمان با هورمون رشد پس از تشخیص قطعی کمبود هورمون رشد فقط در صورتی موثر است که صفحات رشد استخوانی باز باشند. یعنی پیش از بلوغ یا اوایل بلوغ، در زمانی که صفحات رشد در حال بسته شدن هستند، درمان با هورمون رشد به هیچ‌وجه موثر نیست. برای بررسی‌ تناسب قد کودک باید ارزیابی قد کودک به طور مرتب انجام شود. برای این ارزیابی باید به این پرسش‌ها پاسخ داده شود. - آیا کودک شما کوتاه‌قد است؟ - سرعت رشد کودک به چه میزان است؟ - آیا عدم تناسب میان رشد اندام‌ها و تنه وجود دارد؟ - آیا قد و وزن کودک متناسب است؟ - آیا کودک شما اختلال رشد در دوران جنینی داشته و وزن او موقع تولد کم بوده است؟ این روزها درمان کوتاه قدی با هورمون رشد نسبتا شایع و اغلب بدون عارضه است و به ندرت ممکن است موجب افزایش فشار داخل مغزی خوش‌خیم، التهاب لوزالمعده و تنگی کانال عصب در مچ دست شود. البته استفاده از هورمون رشد تا زمانی که صفحات رشد بسته نشده می‌تواند در درمان کوتاهی قد موثر باشد. در برخی از کودکان ممکن است برای به تاخیر انداختن بلوغ برای بازماندن صفحات رشد از داروهای متوقف‌کننده بلوغ همزمان با هورمون رشد استفاده شود. رژیم غذایی مناسب به خصوص مصرف کافی پروتئین، مواد لبنی و میوه و ورزش مستمر در رشد قدی تاثیر زیادی دارد، به‌خصوص در کودکانی که تحت درمان با هورمون رشد هستند.