فیلمسازی دغدغه‌مند

راعی به نسل سینماگرانی تعلق دارد که حال و هوای سال‌های جنگ زمینه را فراهم کرد تا علاقه و دلبستگی‌ خود به فیلمسازی را در بستری تجربی محک بزنند و به مدد این تجربه و اعتبار با سهولت بیشتری نسبت به دیگر فیلمسازان هم‌دوره خود به عالم حرفه‌ای سینما پا بگذارند. این دسته از فیلمسازان که یک سر طیف آن به امثال ابراهیم حاتمی‌کیا و رسول ملاقلی‌پور و کمال تبریزی می‌رسد و سر دیگرش به امثال جمال شورجه و عزیزالله حمید‌نژاد، غالباً به فیلمسازانی تبدیل شدند که در ساخت آثار خود تا حد زیادی از تجربیات شخصی‌شان وام می‌گرفتند و از فیلمسازی نه به عنوان هدف بلکه به مثابه وسیله‌ای برای بازنمایی‌ ایده‌ها و افکار فردی‌شان استفاده می‌کردند. در میان این افراد شاید تنها کمال تبریزی توانست از زیر سایه گذشته خود بیرون بیاید و چهره جدیدتری از خود به نمایش بگذارد. مجتبی راعی هم گرچه در گونه‌های مختلفی توانایی‌های سینمایی خود را آزموده است اما در اکثر آثارش می‌توان شاهد یک نخ تسبیح مشترک بود که او همیشه ارتباط مستمر خود را نسبت به آن حفظ کرده است. در واقع کارنامه راعی شمایل فیلمسازی دغدغه‌مندی از او ترسیم کرده است که نسبت به محیط و زمینه زندگی‌اش بی‌تفاوت نیست و در عوض به شیوه‌های مختلف حساسیت خود نسبت به آن را در قالب آثار خود به نمایش می‌گذارد. راعی بعد از پشت سر گذاشتن تجربه‌هایی در ساخت مستند‌های جنگی توانست تحصیل در دانشگاه هنر را هم تجربه کند و درست در سالی که سال‌های پر تب و تاب دفاع مقدس به پایان رسید نام خود را در جمع فارغ‌التحصیلان رشته سینما و تلویزیون این دانشگاه ثبت کرد. انسان و اسلحه که او به عنوان پایان‌نامه تحصیلی‌اش کارگردانی کرد، فیلمی جنگی محسوب می‌شد که راعی در ساخت آن از خاطرات خود و دوستان هم‌رزمش در عملیات طریق‌القدس و ماجراهای آزادی بستان الهام گرفته بود. تابستان ۵۸ هم با اشار‌ه‌های آشکار به تلاش نیروهای جهاد سازندگی در اولین سال‌های پیروزی انقلاب ساخته شد که البته به دلیل سوژه قدیمی‌اش چندان با استقبال مواجه نشد. راعی در تونل یک بار دیگر مانند انسان و اسلحه فیلمی با محوریت یک عملیات جنگی ساخت با این تفاوت که این بار توان کارگردانی بیشتری از خود به نمایش گذاشت؛ در جای امن هم مانند تابستان ۵۸ به سراغ سوژه‌ای انقلابی رفت تا با اشاره به حوادث میدان ژاله رنگ و بویی بومی و تاریخی به فیلم خود ببخشد. تا اینجای کار با فیلمسازی مواجه بودیم که ساختار روایی و بستر داستانی آثارش از پختگی کافی برخوردار نبود اما با ساخته شدن غزال و تولد یک پروانه مسیر فیلمسازی راعی وارد مرحله جدیدی شد و نام او بیش از گذشته به عنوان کارگردانی قابل بحث به میان آمد. مضمون اجتماعی غزال و محتوای عرفانی تولد یک پروانه علاوه بر محتوای بومی و تاریخی با بنمایه مذهبی هم پیوند خوردند و چهره تکامل‌یافته‌تری از راعی به عنوان یک فیلمساز متعهد ترسیم کردند. در این میان گرچه تولد یک پروانه در اکران عمومی مهجور ماند و بعد از پنج روز نمایش عمومی جای خود را به فیلم دیگری داد اما به مرور زمان بیشتر شناخته شد و در سال‌های بعد عنوان شاخص‌ترین اثر راعی را از آن خود کرد. جنگجوی پیروز باز هم از سوژه‌ای تاریخی برخوردار بود اما به دلیل نمایش عمومی در ایام انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۳۸۰ زیاد به چشم نیامد و خیلی زود به فراموشی سپرده شد. ناکامی راعی در جنگجوی پیروز او را به یک سوژه تاریخی دیگر درباره دوران نوجوانی امام خمینی(ره) رساند. این تجربه که ابتدا سال سخت در خمین نام داشت و بعداً با نام نه چندان منحصر به فرد صنوبر آماده نمایش شد وفاداری خود را به مستندات تاریخی زندگی امام خمینی در ایام نوجوانی کاملاً حفظ کرده بود. اما صنوبر مانند جنگجوی پیروز توفیق چندانی برای سازنده‌اش به ارمغان نیاورد و باعث شد راعی با سفر به هیدالو یک بار دیگر به فضای آشنای تولد یک پروانه برگردد و رویکرد‌های مذهبی آن را در بستری متفاوت بازآفرینی کند. اما این فیلم هم فقط یک بار در جشنواره فجر به نمایش درآمد و به دلیل مشکلات حاشیه‌ای که برای یکی از بازیگرانش به وجود آمد برای همیشه از اکران عمومی و خصوصی محروم ماند. ناکامی این پروژه‌ها راعی را برای مدتی از سینما دور کرد و وی را به ساخت مستندهای تلویزیونی مانند ایران دریای نور سوق داد که صنعت طلا و جواهر ایران را دستمایه خود قرار داده بود. عصر روز دهم قرار بود پروژه‌ای متعلق به رسول ملاقلی‌پور باشد اما بعد از فوت غافلگیرکننده وی کار به دست راعی افتاد و وی هم با رجوع به مولفه‌‌های آشنای خود در سه زمینه بومی، تاریخی و مذهبی فیلمی را کارگردانی کرد که فارغ از ضعف‌هایش به دلیل داستان جست‌وجومحور و سرراست خود می‌تواند به موفق‌ترین فیلم کارنامه وی در ارتباط با مخاطبان تبدیل شود.