شاخصه های هنر دینی

دکتر جعفر روحانی: هنر فعالیتی است که زیبایی را نمودار می سازد و سعی دارد آن را در درون انسان وارد سازد و رغبتی در ما پدید اورد که حاصل آن عروج روحی ،‌احیای عواطف و تلطیف روان خواهد بود تا در سایه آن فضایل اخلاقی تثبیت و پستی ها و رذایل ریشه کن شوند . براین اساس کار هنر از یکسو پاسداری ارزشهای انسانی ، ارتباط و انتقال مبانی زیبایی و زشتی ، درست و نادرست و از سوی دیگر رسوخ دادن مبانی فکری در ذهن ، پروراندن اندیشه و آشکار ساختن حقایق درونی و تفسیر از طبیعت از طریق آثار حسی است . ● هنر دینی هنر چون اسلحه ای محکم در دست مومنان است که دارای قدرت تحول انگیزی و دگرگون سازی است افراد را می تواند به حرکت در اورد و به تلاش و جنبش وادارشان سازد. ▪ هنر راستین جهت دهنده است . ▪ افراد را به سوی لایتناهی حرکت و پرواز می دهد ▪ هنر راستین متعهد و مسئول است در برابر جریانات اجتماعی ▪ در برابر ظلم و ستم بی تفاوت نمی ماند ▪ آدمی را در برابر ستمکاران و استثمارگران به حرکت وامیدارد ▪ هنر راستین در صدد پرکردن خلاء های اجتماعی است ▪ هنر راستین ما را در شکوفا ساختن استعدادهایمان یاری می دهد ▪ هنر متعهد می کوشد که بیابد آدمی در چه راهی و چگونه به سعادت می رسد ▪ هنر متعهد آفرینندگی ایجاد می ند ،‌عشق به خدا محبت به مردم را در دلها زنده می کند . ▪ خشم ها و نفرت ها را از میان بر می دارد ▪ هنر متعهد موجب خلاقیت است و نهان پنهان را آشکار می سازد پس باید گفت خصایص هنر دینی عبارتند از : ارائه برنامه یا عملکردی که دارای خصایص زیر باشد: خلاقیت ،‌هشیار بخش ،‌بیدار کنندگی ، سازندگی ،‌جهت دهی ، اعتلا بخشی ، ایجاد روح قوی ،‌ شجاعت و شهامت ، زنده کننده تمایلات به اوج گیری و فرو نهادن قید و بندها مقام معظم رهبری:محتوای حقیقی هنر باید روح تقوی و طهارت را در انسانها زنده کند و ما که از هنر استفاده می کنیم باید مواظب باشیم که آن خنجر تیز آبدیده هنر در ما آن حقیقت و جوهر ارزشمند تقوی را در هم نشکند و نابود نکندجلوه هایی از هنر متعهد ▪ هنر مقاومت : در برابر شداید و دشواریها و در مواجهه با صحنه های سخت زندگی ▪ هنر سکوت : در دل هزاران سخن دارد ولی برای حفظ مصالح سکوت می کند ▪ هنر نرمش : با نرمش در عین قدرت می توان راه را ادامه داد ▪ هنر مبارزه : گاهی هدف در خطر است و تنها راه مبارزه است ▪ هنر ایثار : گاهی با ایثار می توان رسیدن به هدف را میسر کرد ▪ هنر حرکت زیرکانه : به هنگام اشتغال و سرگرمی دشمن به برنامه های خاص از فرصت سود جسته و در طریق تقویت هدف کوشید. ▪ هنر عفو : در عین قدرت و در اوج هیجان بر احساسات غلبه کردن ● توانمندی هنر متعهد ▪ آئینه تحولات است ▪ جوابگوی نیازهاست ▪ متاکی به رعایت ضرورت هاست ▪ موید حیات اخلاقی است ▪ با شعور دینی تطابق دارد ▪ حذف کننده خرافات است ▪ موجه وحدت است ▪ شرف آفرین است ● هنر در فرمایشات مقام معظم رهبری هنر عبارتست از کیفیت بیان و اداء یک مطلب به شکلی زیبا و ظریف و توام با ذوق ۰۰۰۰ در هنر اصل این که آن هنرمند یک پیام و مقصود و مضمونی در ذهن داشته باشد و بخواهد آنرا به مخاطبین خودش تعلیم بدهد و به ذهنها و دلها برساند و در آن رسوخ بدهد و دوم اینکه این کار را با ظرافت و زیبایی و بصورت جاذبه دار انجام دهد که این را ما هنر می گوئیم ( روزنامه جمهوری اسلامی ۲۱/۱۰/۶۴) محتوای حقیقی هنر باید روح تقوی و طهارت را در انسانها زنده کند و ما که از هنر استفاده می کنیم باید مواظب باشیم که آن خنجر تیز آبدیده هنر در ما آن حقیقت و جوهر ارزشمند تقوی را در هم نشکند و نابود نکند ( همان منبع ) هنر در صورتی ارزش دارد که یک محتوایی داشته باشد و یک چیزی را بیاموزد خطی را که مردم آن را تعقیب می کنند روشن می کند در کل برای سعادت و رستگاری مردم یک عامل باشد این هنر را هنر متعهد می نامند ( مجله پیام انقلاب ۴/۳/۱۳۵۹) حافظ شیرازی تنها هنرمند نیست بلکه معارف بلندی نیز در کلمات او وجود دارد این معارف فقط با هنرمند بودن بدست نمی آید بلکه پشتوانه ای فلسفی و فکری لازم دارد ( فصل نامه هنر دینی شماره ۸ ) کار هنر با محتوی پایان نمی یابد قالب نیز ارزش بسیار دارد ظرف نازیبا مظروف زیبا را زشت جلوه می دهد ( پیام رهبری به کنگره شعر و ادب ۲۶/۶/۶۳ ) هنرمند هم در فرم و قالب هنر خود و هم در قالب مضمون تعهد دارد ( فصلنامه هنر دینی شماره ۸ ) هر ایده ،‌اندیشه و انقلابی که در قالب هنر نگنجده ماندهی نخواهد بود ( جمهوری ۱۲/۳/۶۴) ● شاخص های هنر اسلامی شناسایی هر پدیده ای از طریق تعیین شاخصه و ارزیابی آن پدیده از تعیین معیار و استاندارد مسیر است. هنر نیز از این قاعده مستثنی نیست ، هنر دینی حوزه ای وسیع از هنر است . هنگامی هنر حادث شد می توان با توجه به شاخص ها آن را مورد شناسایی قرارداد . با توجه به تحقیق انجام شده شاخص های هنر دینی عبارتند از : ▪ باورهای اسلامی ( اعتقاد ، ایمان و یقین به فرامین و دستورات اسلام و قرآن و اهل بیت ) ▪ قداست بخشیدن به آرمان ها و اهداف مکتب اسلام ▪ ایجاد کننده روح تعهد و مسئولیت پذیری ▪ امیدواری به خداوند ▪ اعتقاد به ولایت و تأسی به اهل بیت (ع) ▪ داشتن بینش سیاسی و اعتقاد به مبارزه و ستیزه جویی با کفار و منافقین ▪ داشتن روحیه امر به معروف و نهی از منکر ( دعوت به خوبیها و نهی از زشتیها ) ▪ اعتقاد به جاودانگی دین اسلام ▪ اعتقاد به جاودانگی انسان بعد از مرگ ( نمایش بعد جاودانی انسان ) ▪ تقویت روحیه ایثارگری در جامعه ( روح حماسی ) ▪ ایجاد روحیه شهادت طلبی ( تصویر پردازی از شهادت و شهید ) ▪ مبارزه با اسراف و مصرف گرایی ▪ بالا بردن روحیه کار و تولید ▪ مبارزه با فقر و فساد و تبعیض ▪ زنده نگه داشتن یاد شهداء ▪ نمایانگر وحدت و هماهنگی خدا ، انسان و طبیعت ▪ دعوت به فطرت ▪ نمایانگر بندگی خدا و آزاد کردن انسان از بندگی غیر خدا ▪ داشتن زبان مردمی ▪ دعوت و تشویق به ارزشهای انسانی و الهی ▪ بیانگر فرهنگ تشیع ▪ بیدار کردن عواطف و احساسات انسانی ▪ ایجاد کننده شادابی و سر زندگی ▪ تفکر بیدار کننده تفکر ▪ ایجاد کننده روحیه و انگیزه ▪ احساس موثر بودن ▪ درهم شکستن آداب و رسوم و سنت هایی که برخلاف تعلیم اسلام و سد راه گسترش اسلام است و جانشین کردن آداب و رسوم اسلامی