روش هـای مـبـارزه با آرتـروز

همه ما پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایی را دیده‌ایم که برای نشست و برخاست دچار مشکل هستند و درد مفاصل به خصوص زانو درد، امانشان را بریده است. بعضی از افراد مسن از تغییر شکل مفاصل هم رنج می‌برند... خلاصه اینکه ناراحتی‌های مفصلی و دردهای ناشی از آن، بزرگ‌ترین مشکل‌هایی هستند که اغلب سالمندان به آنها گرفتار می‌شوند. البته در میان تمام مشکل‌های مفصلی، آرتروز یا همان ساییدگی استخوان‌ها شایع‌ترین بیماری سالمندان است. چنانچه به گفته رییس مرکز روماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران بیش از ۷۰ درصد سالمندان بالای ۸۰ سال، کسانی هستند که به آرتروز مبتلا شده‌اند. برای اینکه با آرتروز و سایر بیماری?های مفصلی سالمندان آشنا شوید مطلب زیر را بخوانید. دکتر احمدرضا جمشیدی، فوق‌تخصص روماتولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، آرتروز را مهم‌ترین عامل دردهای مفصلی سالمندان کشور می‌داند و می‌گوید: «سن ابتلا به آرتروز در ایران حتی به ۵۰ تا ۶۰ سال هم می‌رسد. آرتروز یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مفصلی است که به پیرشدن غضروف مفصلی می‌‌انجامد. غضروف‌ها در سنین جوانی بافتی صاف، صیقلی و پر از آب هستند و باعث می‌شوند مفاصل، فشار ناشی از وزن را تحمل کنند اما در سنین میانسالی این غضروف‌ها آب لازم را از دست می‌دهند و پیر می‌شوند و آرتروز به وجود می‌آید. شدت بیماری آرتروز در افراد مختلف متفاوت است و به نحوه زندگی و میزان استفاده آنها از مفاصل‌شان بستگی دارد. به عنوان نمونه طرز نشستن (دو زانو یا چهار زانو و استفاده از توالت فرنگی)، میزان بالارفتن از پله‌ها و حتی کوهنوردی و بلندکردن نابهنگام اجسام سنگین. همین‌طور انجام ورزش‌های سنگین و حرفه‌ای بدون آمادگی جسمانی نیز می‌تواند به بروز آرتروز کمک کند.» دکتر جمشیدی معتقد است: «وزن و احتمال ساییدگی مفاصل و استخوان‌ها با هم رابطه مستقیمی دارند. یعنی هرچه وزن بالاتر رود فشار روی مفاصل و احتمال ساییدگی آنها هم بیشتر می‌شود بنابراین باید افراد به ویژه سالمندان مراقب رژیم غذایی و افزایش وزنشان باشند.» ● چطور آرتروز را شکست دهیم؟ موادغذایی حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها که در انواع میوه و سبزی یافت می‌شود، می‌تواند از تسریع روند تخریب و پیرشدن غضروف‌های مفصلی جلوگیری کند. همچنین ورزش کردن را نیز نباید نادیده گرفت. ورزش‌های نرم و منظم مانند پیاده‌روی تند در سطح صاف و شنا، باعث تقویت عضلات و رباط‌های اطراف مفاصل می‌شود. اما ورزش‌های قهرمانی ممکن است آرتروز را تشدید کند و باید با نظر پزشک معالج صورت گیرد. دکتر جمشیدی معتقد است برای پیشگیری از تشدید آرتروز بهتر است نرمش‌هایی انتخاب شود که بیشتر عضلات چهار سرران، کمر و گردن را تقویت می?کند. همچنین انجام ورزش‌های روزانه و منظم به جلوگیری از پوکی استخوان نیز کمک می‌کند. همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. آرتروز درمان قطعی ندارد. سالمندانی هم که می‌خواهند ورزش کنند باید اجازه دهند درد راهنمای آنها باشد و تا بدنشان درد گرفت استراحت کنند. صندلی تاشو همراه داشته باشند تا هر وقت احساس خستگی و درد کردند مدتی بنشینند. همچنین بهتر است عصا به دست بگیرند. فعالیت بدنی برای تقویت عضلات قلب آنها نیز مفید است و حتما باید جدی گرفته شود. ● روماتیسم را جدی بگیرید استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران همچنین ابتلا به پوکی استخوان را یکی دیگر از بیماری‌های شایع سالمندان می‌داند: «بی‌تحرکی و تغذیه نامناسب از عوامل بروز این بیماری هستند. همه مردم به ویژه سالمندان باید خوردن مواد کلسیم‌دار و ویتامین D مانند لبنیات، میوه‌ها و سبزی‌های تازه و همین‌طور گوشت سفید را در دستور غذایی خود قرار دهند.» البته بدن می‌تواند ویتامین D را از طریق نورآفتاب جذب کند چرا که براثر تابش نور آفتاب، چربی‌های پوست به ویتامین D در بدن تبدیل می‌شوند. دکتر جمشیدی یکی دیگر از بیماری‌هایی را که باعث دردهای مفصلی در افراد میانسال می‌شود، نقرس و نقرس کاذب عنوان می‌کند: «نقرس به دلیل اسید اوریک بالا و رسوب آن در مفاصل به وجود می‌آید و به صورت درد در یکی از مفاصل انگشت پا که معمولا شست پاست، بروز می‌کند و این مفاصل متورم، قرمز و دردناک می‌شوند. نقرس به طور معمول بعد از یک شب پرخوری گوشت قرمز بروز می‌کند و اگر حملات مکرر داشته باشد مانند روماتیسم عمل می‌کند.» به گفته رییس مرکز روماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران، مردان در تمام سنین و زنان در دوران سالمندی ممکن است به این بیماری دچار شوند و باید مصرف گوشت قرمز و حبوبات پروتئین‌دار را به حداقل برسانند. او درباره نقرس کاذب نیز توضیح می‌دهد: «سالمندانی که آرتروز دارند، ممکن است رسوب بلور کلسیمی در داخل مفاصل‌شان باعث حملات نقرسی شود اما از آنجا که این حملات بر اثر اسیداوریک بالا به وجود نیامده‌اند به آن نقرس کاذب گفته می‌شود.» اما بیماری دیگری که باعث تغییر شکل برخی از مفاصل بدن در دوران سالمندی می‌شود روماتیسم است: «روماتیسم از جمله بیماری‌هایی است که اگر خوب درمان نشود در دوران میانسالی و سالمندی باعث تغییر شکل مفاصل و کج شدن آنها می‌شود.» روماتیسم بیماری که با منشا میکروبی است که همراه با تب و درد مفاصل بروز می‌کند و در صورتی که درمان نشود به یکی از بیماری‌های سخت دوران سالمندی تبدیل خواهد ‌شد. به گفته دکتر جمشیدی هرچند عوامل ژنتیکی در بروز بیماری‌های استخوانی و مفصلی بی‌تاثیر نیستند اما نحوه زندگی در دوران جوانی مهم‌ترین عامل ابتلا به این بیماری‌ها به نظر می‌رسد. استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، همچنین تبلیغات ماهواره‌ای برای بازسازی غضروف‌ها به صورت کامل را دروغین و تقلبی می‌داند که نباید آنها را باور کرد. به گفته این پزشک شاید بتوان با مسکن‌ها مقداری از درد سالمندان را بر اثر مشکل‌های روماتولوژی کم و وضعیت را قابل قبول‌تر کرد.