روح بازی با چاشنی عشق و جنایت در سریال پنج‌کیلومتر تا بهشت

- به جای نشستن و عزا گرفتن پاشو یک کاری بکن واسه خودت! - چه کار کنم؟ چه کار می تونم بکنم؟ - باید هر طور هست به یه آدم زنده یا قوم و خویش ات خبر بدی ببرنت بیمارستان! - چطور خبر بدم؟ اصلا این جا کجاست؟ چطوری به قوم و خویش هام خبر بدم؟ کسی من رو سوار نمی کنه، همه از روم رد می شن. مگه ندیدی؟ - یواش یواش یاد می گیری روح بودن رو! تو الان واسه این ور و اون ور رفتن به ماشین و قطار و هواپیما احتیاج نداری! فقط باید چشاتو ببندی و به اون جایی که می خوای بری فکر کنی... - فکر کنم؟ - آره، یعنی سعی کنی اون جا رو تصور کنی. با این کاری که بهت می گم می تونی تا اون سر دنیا هم بری! بی بلیت و بی کرایه! به جون خودت راست می گم. خدابیامرز حاج فتح ا... بهش می گفت: «طی الارض»؟!... این عبارات عین عباراتی است که در قسمتی از سریال «پنج‌کیلومتر تا بهشت»، از زبان دو روح جوان به کما رفته بیان می شود. حقیقت این است که در سال های اخیر و به خصوص در سریال های ماه مبارک رمضان، روح و روح بازی، به یکی از نشانه های بارز سریال های مناسبتی سیمای جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. درست سال ۸۴ بود که پروژه سریال های به اصطلاح ماورایی به کارگردانی کسی رقم خورد که هم اینک پس از ۶ سال، با «پنج کیلومتر تا بهشت» این شب ها در شبکه سوم سیما میهمان ساعات پس از افطار روزه داران است. سریال خوش ساخت «او یک فرشته بود» به کارگردانی «علیرضا افخمی»، نقطه آغاز سریال سازی مناسبتی با چاشنی روح و فرشته بود که آن سال از شبکه دوم سیما روی آنتن رفت. جریانی را به راه انداخت که متاسفانه باید گفت سال های بعد شاهد افول و درجازدن آن بودیم. نکته جالب این که همین کارگردان درست یک سال بعد - سال ۸۵ - به سراغ سریال سازی در گونه ای متفاوت رفت و برخلاف موجی که به راه افتاده بود، سریال مناسبتی «زیرزمین» را روانه آنتن کرد که آن سال توانست رتبه نخست سریال های مناسبتی ماه مبارک رمضان از نگاه مخاطب را به دست آورد. نمایش مجدد آن حتی در ماه مبارک رمضان امسال هم با وجود تکراری بودن، ارزش های غیرقابل انکاری داشت. پس از این دو سریال، علیرضا افخمی دیگر سریالی را، در ماه مبارک رمضان کارگردانی نکرد تا این که سال ۸۸، با سریال مناسبتی «پنجمین خورشید» از شبکه سوم سیما، موضوع تازه ای (رفت و برگشت های عجیب در تونل زمان) را دستمایه ساخت سریال کرد. آن سال هم سریال «پنجمین خورشید» مخاطبان خاص خود را پیدا کرد. امسال علیرضا افخمی اما با سریال «پنج کیلومتر تا بهشت» به خانه اول خود بازگشته و موضوع دستمالی شده حیات روح در عالم برزخ را با چاشنی چند داستان عشقی و جنایی ترکیب کرده است، تا این جا نیز به دلیل ساعت پخش بسیار مناسب و جذابیت های خاص چنین سریال هایی، توانسته است رضایت مخاطب آسان پسند سیما را جلب کند. موضوع به تصویر کشیده شدن روح انسان ها در عالم برزخ یا کما، همان طور که در سطور قبل یادآوری شد، البته موضوع تازه ای نیست و از جمله بهترین نمونه های داخلی و خارجی آن می توان به ترتیب سریال «حلقه سبز» به کارگردانی «ابراهیم حاتمی کیا» و فیلم «مرد خانواده» «family man» به کارگردانی «برت راتنر» با بازی درخشان «نیکلاس کیج» و «تئا لئونی» اشاره کرد.افخمی در این سریال با یاری جستن از چند تن از عوامل سریال مناسبتی اش «پنجمین خورشید»، از جمله مهدی سلوکی، شبنم قلی خانی و شهرام قائدی و هم‌چنین تهیه کننده سریال قبلی اش «داود هاشمی» جدیدترین ساخته اش را برای نمایش در قاب تلویزیون در حالی عرضه کرد که فیلم نامه اثر، به صورت مشترک توسط خودش و سجاد ابوالحسنی نگاشته شده است. داستان این سریال در بستری از وقایع جنایی - عشقی، روایت سرگردانی روح جوانی است که مدت ها در حالتی شبیه کما با همراهی روح دخترک جوانی، ناظر رفتار اطرافیان خود می شود تا واقعیت اعمال و کردار آن ها را در عالم واقع نظاره گر شود. نقش محوری و اساسی این سریال قرار بود ابتدا توسط «حمید گودرزی» (نقش اول سریال پنجمین خورشید) ایفا شود که بعدها به دلیل مصدومیت، ایفای نقش «امیرحسین» به مهدی سلوکی دیگر بازیگر سریال محول شد و جالب آن که سلوکی نیز در ابتدا قرار بود نقش جمشید (پسر آقاهمایون» را بازی کند که با انتخاب وی برای نقش اول، نقش جمشید به شهنام شهابی (دوبلور جوان و آینده دار) رسید. از دیگر انتخاب های اصلی افخمی برای این سریال، می توان به انتخاب داریوش فرهنگ بازیگر و کارگردان باسابقه سینما و تلویزیون اشاره کرد که به لطف سال ها تجربه، به خوبی توانسته است جزئیات نقش «آقاهمایون» را ایفا کند. شاید تنها شخصیت کلیدی و البته خاکستری و غیرقابل پیش بینی سریال «پنج کیلومتر تا بهشت» نیز همین نقش باشد. «شبنم قلی خانی» بازیگر نقش «آیدا» هم در این سریال چهره مثبت داستان است که البته در چارچوب کلیشه های رایج سریال های تلویزیونی قرار می گیرد. از دیگر نقش آفرینان این سریال نیز می توان به رضا توکلی (بازیگر نقش سرگرد)، نفیسه روشن (دوست آیدا) و ... نام برد که البته مکمل سایر نقش های اصلی هستند.مشکل اصلی سریال «پنج کیلومتر تا بهشت» درست از نقطه ای آغاز می شود که داستان در بستری از توهم و واقعیت بیان می شود و افخمی در به تصویر کشیدن این جزئیات، زیاده روی می کند. چنان که در بخش هایی از داستان فضای غیرواقعی و واقعیت با یکدیگر کاملا مخلوط می شود. نتیجه آن هم ترکیب ناهمگونی از اتفاقاتی است که باور آن را برای بیننده سخت می کند. کمای ۲۰ ساله دختر جوان، نیمه جان ماندن غیرطبیعی امیرحسین پس از گذشت هفته ها، حاضر شدن روح ها در کلاس درس تاریخ و ... از جمله این وقایع است که بعد فانتزی سریالی را که قرار است در فضای جدی دنبال شود، در حد نامتعادلی افزایش می دهد. اما این سریال واجد شرایط مثبتی نیز هست که از آن جمله می توان به تیتراژ ابتدایی آن اشاره کرد که بیانگر فضای ماورایی و محتوایی سریال است. در مورد این تیتراژ و به خاطر این که تصاویر نقش های اصلی در متن چند ضلعی های نامنظم به تصویر کشیده می شود، ابهامات و حتی اعتراضاتی مبنی بر تبلیغ صهیونیزم(!!) وجود داشت و دارد که البته دور از ذهن به نظر می رسد و نمی توان چنین باوری را به قطع تایید کرد. موسیقی شنیدنی «آریا عظیمی نژاد»، طراحی لباس و صحنه خوب «آیدین ظریف» و گریم و چهره پردازی مناسب «جلال الدین معیریان» نیز از جمله نکات قوت سریال «پنج کیلومتر تا بهشت» است. یکی دیگر از نکات قوت این سریال گره افکنی های مناسب در پایان هر قسمت از سریال است که بیننده را تا قسمت بعد به دنبال پی گیری داستان می کشاند. دکوپاژ مناسب سریال هم از جمله دیگر محاسن سریال «پنج کیلومتر تا بهشت» اما کلیت سریال با توجه به سابقه افخمی در سریال سازی مناسبتی گرچه مثل همیشه مخاطب خاص خود را دارد، اما در کارنامه این کارگردان نقطه عطفی به حساب نمی آید. «پنج کیلومتر تا بهشت» در مجموع مثل سایر سریال های مناسبتی امسال، دارای ایرادات فراوانی است که عمده ترین ضعف آن به مسئله کارشناسی نشدن و ضعف فیلم نامه سریال باز می گردد. اگر سریال «صاحبدلان» نقطه ماندگاری در سریال های مناسبتی سیمای جمهوری اسلامی ایران است، بدون تردید فیلم نامه «علیرضا طالب زاده» و پشتوانه ۷ سال متوالی ممارست و تحقیق و پژوهش را با خود دارد. ورود به دنیای ماوراء هم باید همراه با ظرایف علمی، دینی و تخصص های لازم صورت گیرد. در غیر این صورت حاصل و دسترنج مجموعه عوامل یک سریال، اثری قابل توجه و ماندگار نخواهد بود. نهایت این که «پنج کیلومتر تا بهشت» توانست تا حدودی مخاطبان معمولی سریال های مناسبتی را جذب کند اما مخاطبان سخت پسندتر، مطمئنا از کارگردانی باسابقه مثل «علیرضا افخمی» در عرصه سریال سازی انتظارات بیشتری دارند...