رسانه؛ خبر و بیشتر از خبر

رسانه در تعریف ابتدایی و لغوی به معنای ابزاری برای برقراری ارتباط و خبررسانی است. اما در ابعاد کاربری و نقش راهبردی، رسانه در واقع مجرایی ۱ است برای انتقال اهداف و نیات فرستنده برای گیرنده یا همان مخاطب، و طبیعی است که این اهداف و نیات پیش از هرچه بسته به مناسبات اقتصادی و بالطبع اقتضای سیاسی و ایدئولوژیک فرستنده می باشند. بدین ترتیب برای تعریف رسانه و خبر در جهان به شدت سیاسی شده امروزی، باید گفت که خبر دیگر تنها اطلاع رسانی محض نیست، بلکه خبر در واقع روایتی ایدئولوژیک است برای تایید و تضمین موقعیت اقتصادی و بالطبع سیاسی گوینده یا همان فرستنده چنانچه «ژان بودریار» منتقد ماتریالیسم سیاسی پسامدرن، در انتقاد از قدرت رسانه ها، کارکرد آنها را نه تنها بازنمود [وقایع] که وانموده ذکر می کند. او در کتاب مشهور خود «وانموده ها» ۲ با ذکر مثالی از کارکرد سیاسی رسانه ها و تبلیغات فرهنگی وابسته به آنها به قیاسی جالب توجه میان امر سیاسی و پدیده فرهنگی- که رسانه ها سردمداران آن هستند- دست می زند و با مقایسه ماجرای رسوائی واترگیت و نقش جنجالی رسانه ها در جهت دهی به افکار عمومی، کارکرد فرهنگی- ایدئولوژیک رسانه را به دنیای مجازی همچون «دیزنی لند» و سرخوشی غیرواقعی از پدیده های خیالی که هرگز در عالم واقعیت نمود ندارند- بلکه وانموده یا بازسازی شده خیالی از واقعیات هستند- تشبیه می کند؛ «دیزنی لند ساخته شده تا این حقیقت که کشور واقعی آمریکا و کل آمریکای واقعی خودش است را مستور سازد- دیزنی لند به وجهی خیالی بازسازی شده تا به ما بقبولاند که سایر نقاط جز آن واقعی است درحالی که به راستی همه لوس آنجلس و آمریکای پیرامون آن دیگر واقعی نیستند...» ۳ بودریار همچنین در نقش تکنولوژی در تثبیت قدرت رسانه ها، آن را به قدرت جادوئی (جادوپنداری) در اقوام بدوی تشبیه می کند که بواسطه آن رسانه ها قدرت تسلط بر افکار عمومی و جهت دهی به امیال و نیازمندی های کاذب را به نحوی غیرقابل تصور بدست می آورند و بدین ترتیب بسیاری از منتقدان پسامدرنیسم در عرصه رسانه، کارکرد عظیم فن آوری (تکنولوژی) در تحکیم و اثربخشی رسانه ها را امری نه صرفا فرهنگی و اطلاع رسانی که بسا ایدئولوژیک و در راستای اهداف [ عمدتا اقتصادی] نظام سرمایه بر می شمارند. از جمله این منتقدان باید از «فردریک جیمسون»، منتقد ماتریالیسم فرهنگی نام برد که نقش تکنولوژی و فن آوری را در دنیای مصرف زده امروزی از نوع همان سرمایه داری استعماری (امپریالیسم) جذب بازار فروش، از طریق جلب رضایتمندی کاذب یا در واقع سرخوشی غیرواقعی می داند؛ «در اولین گام ها، پسامدرنیسم یا منطق سرمایه داری متأخر؛ اثر جیمسون پسامدرنیسم را چهره تازه ای از یک مرحله جدید سرمایه داری می داند که با فن آوری ارتباطات شخصیت پیدا می کند و... یک سرمایه داری مصرف کننده را شکل می دهد که سبک، نما و قریحه را در بازار عرضه می کند... فرهنگی که حول بازاریابی و مصرف ظواهر و تصاویر تمرکز یافته و با رواج تلویزیون در همه جا رسوخ کرده است.» ۴ این مهم با نگاهی دقیق و آگاهانه به کارکرد رسانه ها و نقش مولتی مدیا از قبیل سایت های اینترنتی، شبکه های ماهواره ای و غیره و غیره به وضوح قابل لمس می شود. براستی محتوای غالب این رسانه ها و کارکرد آن چیست؟ آیا تنها به نشر خبر می پردازند؟ یا اخباری که از آنها توزیع و منتشر می گردد فارغ از ترویج ذوق و قریحه بازار و تبلیغات اقتصادی، در سایه اهداف سیاسی و ایدئولوژیک معنای مهمتری نیز می یابد؟ بدین ترتیب خبر ، دیگر تنها وجه اطلاع رسانی و ارتباطی نخواهد داشت. بلکه خبر در دنیای به شدت مصرف زده و تکنولوژیک امروزی خود ابزاری برای سلطه از طریق یکسان سازی و سطحی سازی افکار، عادات و طبیعت انسانی در مصرف بیش از حد و غیرواقعی کالا یا همان ایدئولوژی به مثابه نیازی روز افزون و به شدت حیاتی شده می باشد که ماهیت از خودبیگانگی توده و قلع و قمع اندیشه های مستقل را به همراه دارد.