از قرن بیستم، رادیو به عنوان رسانه ای فراگیر نقش مهمی در افزایش میزان آگاهی و ارتقای سطح کیفی زندگی انسان بر عهده گرفت.به نحوی که این رسانه توانست در مدت زمان بسیار اندکی انتقال اخبار،تحلیل های سیاسی ، اقتصادی،اجتماعی و حتی برنامه های آموزشی مفید را با سرعت بسیار زیاد و به نحوه شایسته ای منتشر کند.
از طرفی سیستم بسیار آسان استفاده از رادیو ،دسترسی سریع و عام بودن مخاطبان، علاقه به آن را هر روز بیشتر نمود.ادامه روند روبه رشد رادیو تا آنجا پیش رفت که تنها در خلال سالهای ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ وهمزمان با شعله ور شدن جنگ جهانی دوم در اروپا،شمال آفریقا و قسمتهایی از آسیا این وسیله ساده اما موثر توانست دامنه جنگ را از میادین نبرد به خانه های تک تک سربازان،فرماندهان و حتی روسای جمهور و دیکتاتورهای حاکم بر کشورهای متخاصم و درگیر نیز بکشاند.
این فرایند آنچنان بود که در خلال آن سالها و دربرخی مقاطع حساس جنگ جهانی دوم، رادیو با تولید و انتشاراخباربه زبانهای گوناگون سهم مهم و بسیار تاثیر گذاری در افزایش و یا کاهش روحیه مردم داشت و بی اغراق می توان گفت رادیو در مفهوم رسانه از آن جمله ابزاری بود که بر مسیرحرکت تاریخ تاثیر گذاشت.
زیرا با توجه به شرایط جهانی همخوانی لازم میان کارکرد موثر رادیو و نیاز روز مخاطبان ایجاد شده بود .در چنین فضایی انتشار اطلاعات در دامنه ای بسیار وسیع هر روز فراگیر تر می شد.
هر چند که بعد از جنگ جهانی دوم و مقارن با ورود رسانه های بصری، روند تکاملی اطلاع رسانی به سرعت از فازی به فاز دیگر تغییر مسیر پیدا کرد ، اما همچنان رادیو به عنوان رسانه مادر با حفظ اصالت و تغییر در روشهای ارائه اخبار و مطالب به سمت و سوی کاملا جدید و افقهای روشن گام بر داشت.در خلال سال های پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران و در زمان هشت سال جنگ تحمیلی ، درست زمانی که جریان برق منازل قطع می شد و اضطراب مردم را فرا می گرفت،رادیو با سیستم آسان خود نقش بسزایی در کاهش نگرانی های مردم ایفا می کرد.کسانی که آن سال ها را به یاد دارند در ذهن مرور می کنند که یک گیرنده بسیار کوچک در پناهگاه چگونه می توانست آرامش را به مردم هدیه دهد.
● از میدان ارگ تا تمام ایران
برای نخستین بار در ایران رادیو در پایتخت تاسیس شد.در آن زمان رادیو تهران در ابتدا دارای دو فرستنده بود که یکی برای موج متوسط و دیگری برای موج کوتاه در نظر گرفته می شد. همچنین این مجموعه برای پخش برنامههای خود از یک استودیو در محل اداره بیسیم نیز استفاده میکرد.در سال ۱۳۳۶ نام رادیو تهران به رادیو ایران تغییر و بعدها در جنب رادیو ایران فرستنده دومی به نام رادیو تهران نیز مشغول به کار کرد که در آغاز امر تنها موسیقی از آن پخش میشد.اما این همه داستان توسعه رادیو در ایران نبود.بلکه در دهه های بعد روند روبه رشد رادیو ادامه یافت و بعد از فراز و نشیبهای متعدد ، فرستنده های رادیویی امروزی از میدان ارگ تا جام جم و نهایتا در تمام کشور به چشم
می خورد.امروزه رادیو با رویکردی کاملا هدفمند و استفاده از شبکه های تخصصی در تمام عرصه های اجتماعی،فرهنگی،سیاسی و اقتصادی حضور موثر و مفید دارد.
هر چند که با ورود تکنولوژی های نوین جنبه هایبصری رسانه جایگاه خاص خود را پیدا کرده است اما مطلقا نمی توان اثر موثر و مفید گفتارهای کارشناسی شده رادیویی را نادیده گرفت."دکتر اکرامی مردم شناس و استاد دانشگاه در این باره می گوید؛یک رسانه هر چقدر احساس بیشتری را به مخاطب انتقال دهد،تاثیر مضاعفی را بر وی می گذارد.به گونه ای که جاذبه های مختلف و متنوع بصری حتی در حد یک تصویر کوچک می تواند در حدود ۳۰ تا ۳۷ برابر بیش از سایر جنبه ها موثر باشد. اما اگر رادیو بتواند با تلفیق شرایط نوین همواره خود را به روز کند می تواند با قدرت بیشتری در کوران رقابت باقی بماند."
به موازات این مسئله باید به پیشرفت علم که خواسته یا نا خواسته بر روی تمایلات مردم که حق انتخاب بیشتری را به آنها ارائه می کند نیز توجه نمود. هر چند رسانه های جدید و تصویری به صورت بسیار فراگیر و گسترده امروزه به وجود آمده است اما نباید فراموش کرد که به موازات این تغییرات، موقعیت و نوع مخاطب رسانه ها نیز دستخوش تحولات بنیادین شده است.
به گونه ای که بر خلاف گذشته که طیف قابل ملاحضه ای از مخاطبان به صورت ساکن از رادیو استفاده می کردند امروزه بیشتر افراد در حال حرکت هستند.مثلا طیف گسترده ای از مخاطبان رادیو را می توان در خودرو ها یافت که در حال حرکت اند. یا اینکه هنگام انجام برخی ورزش ها مانند
پیاده روی،دو،ماهیگیری،شکار و حتی همزمان با کار کردن نیزمشاهده می شود که از رادیو استفاده بیشتری صورت می گیرد.اما سایر رسانه ها و حتی رسانه های بصری به گونه ای هستند که حتما مخاطب باید در حالتی ساکن قراربگیرد تا امکان استفاده از آن میسر باشد ولی رادیو برخلاف سایر رسانه ها می تواند در هر موقعیتی که مخاطب قرار دارد، فرایند انتقال پیام را انجام دهد و با اتکا بر این مزیت مهم و استفاده از شبکه های متنوع ،به صورت کاملا تخصصی وارد مباحث چالشی ، مهم و کارشناسی در همه زمینه ها بشود.در کنار این مسئله باید توجه داشت که روح صمیمیت و یگانگی که امروزه در برنامه های مختلف رادیویی دیده می شود خود به عنوان مهم ترین عامل در راستای جذب مخاطب مد نظر قرار می گیرد. مثلا کسانی که مخاطب پرو پا قرص رادیو هستند به خوبی می دانند که هر روز صبح خانم صداقتی گوینده توانای معاونت صدا با لحن بسیار دوستانه برنامه "جوان ایرانی سلام" را از رادیو جوان اجرا می کند و با هنرمندی فراوان روحیه شادابی و نشاط را در ابتدای صبح به مخاطب خود القا می کند. یا در این روزها که بحث فوتبال کمی داغتر از قبل است گزارش های مهیج آقای اسکویی گوینده و مجری پیشکسوت رادیو ورزش تاثیری به مراتب بیشتر از آنچه که صرفا از تلویزیون دیده می شود دارد.
● شرایط فعلی رادیو
هم اکنون درحوزه معاونت صدا شبکه های رادیویی پیام،قرآن،ایران،ورزش،البرز،معارف،سلامت،گفتگو،جوان،تهران،فرهنگ،تجارت،رادیو آوا ورادیو نوا در گروه های تخصصی متنوع برنامه های گوناگونی را تولید و پخش می کنند.اما با توجه به ورود اینترنت و ماهواره به دنیای رسانه ای، تغییر روش های ارائه اطلاعات رادیویی بیش از پیش احساس می شد.به همین خاطر شبکه رادیویی ایران صدا به آدرس http://www.iranseda.ir که برنامه های رادیویی را به صورت اینترنتی در اختیار مخاطب قرار می دهد نیز در کنار سایر شبکه ها به فعالیت خود ادامه می دهد.
در همین راستا و برای ایجاد تعامل هر چه بیشتر با هموطنان خارج از کشور رادیوی جهانی صدای آشنا و کانال ندای اسلام این امکان را فراهم ساخته اند که ایرانیان خارج از کشور نیز از برنامه های تولیدی معاونت صدا استفاده نمایند.تاثیر ورود تکنولوژی های نوین و به کار گیری آنها در نحوه ارائه مطالب آنچنان است که دکتر اکرامی مردم شناس و استاد دانشگاه در این باره می گوید ؛به نظر من از دیدگاه مکتب کارکردگرایی هر چیزی که نتیجه خود را دارد و نیاز به استفاده از آن وجود دارد همچنان به کار و فعالیت خود ادامه می دهد و اگر از این مسیر خارج شود ممکن است با مشکلاتی رو به رو شود به همین خاطر رادیو همواره باید به دنبال تلفیق روش ها و ارائه مطالب باشد که تا کنون نیز چنین بوده است.از این رو می توان گفت که نقش رادیو در میان سایر رسانه ها همچنان پر رنگ است.
"مسلما در چنین فضایی که دایره استفاده از اطلاعات و دانش به صورت کاملا گسترده وجود دارد امکان بررسی شاخه های متعدد ، خصوصا بررسی وضعیت اجتماع می تواند نقش بسیار مهم و کلیدی داشته باشد.به عنوان مثال در زمینه برنامه های اجتماعی شبکه های رادیویی فرهنگ،ایران،جوان و سلامت با تولید و پخش برنامه های مدون سهم قابل توجهی در راستای آشنا نمودن افراد (خصوصا والدین) با چالش های اجتماعی به عهده دارند.شبکه های رادیویی معارف و قرآن نیز به نحو شایسته ای در جهت معرفی هر چه بیشتر مبنای اسلام و اصول مذهبی گام بر می دارند و همواره نقش بی بدیل این دو شبکه در زدودن شبهات و بر طرف نمودن ابهامات قابل تقدیر است.شبکه رادیویی تجارت نیز به نحو موثری در مورد مسائل اقتصادی برنامه های بسیار موثر و کاربردی را ارائه کرده است .
به نحوی که تنها در مورد طرح بزرگ تحول اقتصادی که توسط دولت و شخص ریاست محترم جمهورآقای دکتر احمدی نژاد مورد توجه ویژه قرار دارد ،طبق اعلام روابط عمومی معاونت صدا اخیرا ۱۱۹ عنوان برنامه رادیویی در قالبها و موضوعات متنوع مرتبط از رادیو پخش شده است که سهم مهمی در افزایش سطح آگاهی آحاد جامعه به عهده داشته است.در همین راستا شبکه رادیویی تجارت در کنار شبکه رادیویی گفتگو بیشترین تعداد کارشناس را در برنامه های مربوط به طرح هدفمند سازی یارانه ها استفاده کرده اند.
یا اینکه تنها طی نه ماه سال جاری تعداد ۷۹۸۱ عنوان برنامه سلامت محور به مدت ۲۵۵۴۵۰ دقیقه و با حضور ۳۷۶ کارشناس از شبکه های رادیویی منتشر شده است
که بی تردید نتایج بسیار مهمی را به در راستای افزایش سطح آگاهی و دانش سلامت جامعه به عهده دارد.
● فرکانس های جدید رادیویی
▪ شبکه رادیویی جوان
۸۸ مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی ایران
۹۰مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی ورزش
۹۲مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی تهران
۹۴مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی معارف
۹۶مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی تجارت
۹۸مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی قرآن
۱۰۰مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی سلامت
۱۰۲مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی پیام
۱۰۴مگا هرتز
▪ شبکه رادیویی فرهنگ
۱۰۶مگا هرتز
