تولد خالق دنیاهای فانتزی

امروز پنجاه‌وسومین سالروز تولد «تیم برتون»، کارگردان سرشناس و صاحب سبک آمریکایی است. «تیموتی ویلیام برتون» معروف به تیم برتون متولد ۲۵ اگوست ۱۹۵۸‌در‌کالیفرنیا آمریکا خالق برخی از تاریک‌ترین و مهیج‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما ازجمله «سیاره میمون‌ها» «ادوارد دست‌قیچی» و «بیتل جوس» است. وی اولین‌بار در سال ۱۹۸۵ برای فیلم «ماجرای بزرگ پی» پشت صندلی کارگردانی نشست اما با فیلم «بیتل جوس» بود که در سال ۱۹۸۸ به شهرت رسید. «تیم برتون» که ۱۴ فیلم بلند در کارنامه سینمایی‌اش دیده می‌شود، از معدود کارگردانانی است که تقریبا در همه ژانرهای فیلم ساخته است؛«مریخ حمله می‌کند» و «سیاره میمون‌ها» در ژانر علمی-داستانی تا «ماهی بزرگ» در ژانر فانتزی، «عروس مرده» نامزد جایزه اسکار در شاخه انیمیشن،«سوئینی تاد» در ژانر موزیکال و «چارلی و کارخانه شکلات‌سازی» در ژانر کودکان. تیم برتون پس از پایان دوره دبیرستان، به انجمن هنر کالیفرنیا رفت و در آنجا در رشته انیمیشن دوره کارآموزی گذراند. بعد از گذراندن این دوره موفق شد در کمپانی« والت دیسنی» به‌عنوان دستیار انیماتور شروع به کار کند. وی ابتدا در دیسنی چند انیمیشن کوتاه ازجمله «وینسنت»(۱۹۸۲) را ساخت که در چند جشنواره خوش درخشید. برتون از قدرت تخیل فوق‌العاده‌ای برخوردار بود که با اندیشه‌های خاص و ویژه‌ای که داشت آمیخته بود که البته این دیدگاه‌ها چندان با سیاست‌های دیسنی هماهنگی نداشت. در سال ۱۹۸۵ بود که تیم برتون اولین فیلم بلند خود را کارگردانی کرد. این فیلم که «ماجرای بزرگ پی.وی» نام داشت، داستان کودکی را در قالب یک مرد بیان می‌کرد. قهرمان قصه پی.وی هرمن نام داشت که در جست‌وجوی دوچرخه گمشده خود به همه جا می‌رود. این فیلم به‌طور کامل دربرگیرنده تفکرات برتون بود. این کارگردان سرشناس دومین فیلم بلند خود را با نام «بیتل جویس» در سال ۱۹۸۸ ساخت که بسیار درخشان‌تر از «ماجرای بزرگ پی.وی» بود. این فیلم یک کمدی جذاب با جلوه‌های ویژه ماهرانه درباره زن و شوهر مرده‌ای بود که قصد دارند مستاجرین شرور خانه‌شان را بیرون بیندازند و برای این کار از روحی وحشتناک به‌ نام بیتل جویس کمک می‌گیرند. عمده شهرت برتون به‌واسطه آغاز ساخت سری فیلم‌های بتمن بود. برتون در سال ۱۹۸۹ سراغ یک داستان کمیک معروف درباره قهرمانی نقاب‌دار به‌نام بتمن رفت. این فیلم با هزینه ۵۰ میلیون دلاری ساخته شد و بسیار مورد استقبال منتقدین و تماشاگران قرار گرفت. این استقبال کمپانی برادران وارنر را ترغیب کرد تا سفارش ساخت قسمت دوم را نیز به برتون بدهند. فیلم بعدی برتون «ادوارد دست قیچی» بود که در سال ۱۹۹۰ ساخته شد، فیلمی تلخ که از همه ویژگی‌های فیلم‌های برتون برخوردار بود. این فیلم ماجرای افسانه‌ای درباره پسری به‌ نام ادوارد است که به‌جای دو دست، دو قیچی دارد. پسری که در شب کریسمس آرزویی جز اینکه به یک انسان معمولی تبدیل شود ندارد. «جانی دپ» که بعد از این فیلم در چند پروژه دیگر نیز با برتون همکاری کرد، در این فیلم در نقش ادوارد بازی بسیار چشمگیری به نمایش گذاشت. در سال ۱۹۹۲ بود که برتون دنباله‌ فیلم «بتمن» را که به کمپانی برادران وارنر وعده داده بود ساخت. این فیلم «بتمن بازمی‌گردد» نام داشت و خوش ساخت‌تر از فیلم قبلی بود. دو سال بعد از آن برتون فیلم «ادوود» را ساخت. این فیلم درباره زندگی و فیلم‌های بدترین کارگردان تاریخ سینما به ‌نام «ادوارد دی‌وود جونیور» بود. برتون خود این فیلم را یکی از بهترین و کامل‌ترین فیلم‌هایش می‌داند. این فیلم نامزد دریافت نخل طلای جشنواره کن بود. برتون در سال ۱۹۹۶ به سراغ یک پروژه بزرگ درباره حمله موجودات مریخی به کره زمین رفت که «مریخ حمله می‌کند» نام داشت. این فیلم چندان مورد استقبال منتقدین قرار نگرفت اما تصویری که برتون از موجودات فضایی ارائه داد در نوع خود جذاب بود. فیلم بعدی برتون ماجرایی ترسناک درباره یک قاتل زنجیره‌ای خونخوار در انگلستان قرن نوزدهم بود. فضاسازی فیلم همان فضاسازی فیلم‌های برتون بود اما ماجرایی که برتون روی آن دست گذاشت با فیلم‌های قبلی متفاوت بود. درهرحال «اسلیپی هالو» فیلم موفقی شد که «جانی دپ» در نقش یک کارآگاه در آن بازی کرد. برتون فیلم «سیاره میمون‌ها» را در سال ۲۰۰۱ ساخت که با گریم‌های فوق‌العاده‌ای که هنرپیشه‌های معروف را به شکل موجوداتی میمون‌نما در سیاره‌ای دیگر درآورده بود بسیار مورد توجه تماشاگران قرار گرفت. «چارلی و کارخانه شکلات سازی» که در سال ۲۰۰۵ به پرده سینما آمد، فیلمی فانتزی بود که برگرفته از تخیلات و دنیای ذهنی برتون بود. ویلی ونکا که جانی دپ نقش آن را بازی می‌کرد، کودکی است که حسرت خوردن شکلات و شیرینی موجب شده او بزرگ‌ترین کارخانه شکلات سازی را بسازد و خوشمزه‌ترین شکلات‌ها را تولید کند، در حالی‌که همواره سایه پدری که دندانپزشک بوده و خوردن شکلات را برای او ممنوع می‌کرده را در زندگی‌اش احساس می‌کند. در پروژه بعدی برتون باردیگر به حرفه اصلی‌اش انیمیشن سازی رو آورد و اثری درخشان، زیبا و جذاب را بر گرفته از موضوعی که همیشه به آن علاقه نشان داده یعنی تقابل و آمیختگی دنیای زندگان و مردگان را به‌تصویر کشید. این انیمیشن « عروس مرده» نام داشت. این فیلم در سال ۲۰۰۵ نامزد جایزه اسکار بهترین انیمیشن بود. «تیم برتون» که سال گذشته ریاست هیات داوران شصت‌وسومین جشنواره فیلم کن را برعهده داشت، با انیمیشن سه‌بعدی «آلیس در سرزمین عجایب» در افتتاحیه جشنواره کن حضور داشت. این فیلم داستان دختری است که به سرزمینی مرموز و عجیب قدم می‌گذارد، جایی که تمام شخصیت های دیگر هم در آن معمولی نیستند. این فیلمساز صاحب‌نام در سال ۲۰۰۷ جایزه شیر طلای افتخاری جشنواره ونیز را به‌پاس یک عمر دستاورد سینمایی دریافت کرد.