بیداری اسلامی با ندای انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی ایران با رویکرد ایدئولوژیک و سمت و سوی عقیدتی خود، به مثابه انقلابی اسلامی از توانمندی تأثیرگذاری بر گستره جغرافیای وسیع اسلام برخوردار است. این انقلاب با تکیه بر بعد معنوی خود، تأثیر بسزایی در جهت گرایش نهضتهای اسلامی به سوی تحقق اندیشه‌های اسلامی داشته است. این انقلاب نه تنها الگوی عینی جنبش مردمی برای نهضتهای شیعی منطقه به شمار می‌آید، بلکه حتی به طور عام‌تر، نمونه‌ای واقعی از انقلاب اسلامی را برای تمام مسلمانان جهان به نمایش گذاشته است.‏‎ ‎انقلاب ایران با الهام از ایدئولوژی اسلامی، که داعیه دار سعادت و خوشبختی تمام جهانیان است، طبیعی بود که نتواند در محدوده جغرافیایی ایران توقف نماید و می‌بایست پیام آن و امواجش در درجه اول، به ملل مسلمان کشورهای همسایه و سپس به همه ملل مستضعف جهان برسد. از این رو، صدور انقلاب از همان روزهای نخست، مورد توجه مسئولان قرار گرفت و بدین سان، صدور انقلاب به مفهوم صدور اندیشه و عقاید انقلاب، که منبعث از دین مبین اسلام است، در برنامه کار قرار گرفت(۱). حضرت امام خمینی(ره)، صدور انقلاب را به مفهوم صدور ارزشها، آرمانها و تجربیات انقلاب اسلامی، همچون استقلال، نیل به خصلتهای انسانی و خودکفایی، حمایت از مستضعفان و رنج دیدگان و محرومان، ایجاد عدالت اجتماعی و نفی اشرافیگری و تبعیضها و نژادگرایی تعریف نمود. انقلاب ایران نه اولین انقلاب اسلامی است و نه آخرین خواهد بود و ارزش و اهمیت این انقلاب بیش از همه در این است که عملا روش و طرز تفکر جدیدی به همراه آورده است. این روش و طرز تفکر برای تمامی مسلمانان و حتی تمام مستضعفانی که در پی استقلال و آزادی و عدالت هستند قابل تأمل و تعمق است. انقلاب اسلامی ایران نقطه آغاز خیزش تفکر اسلامی است. در حالی که قرن بیستم با عقب‌نشینی اسلام، در پی ضعف و ناتوانی امپراتوری عثمانی آغاز شد، پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سالهای پایانی این قرن، آغاز دوره جدیدی از ظهور مجدد اسلام را نوید داد. روش حرکت اسلامی در ایران استفاده از نیروهای بالقوه و تبدیل این نیروها به حالت بالفعل و بسیج اندیشه‌های ذخیره شده در درون ملتهای اسلامی با مدیریت همه‌جانبه و با توان حرکتی در حد اعلا و سرعتی به مراتب تندتر از سایر جنبشهای اسلامی بود. بدین روی، این حرکت اسلامی به عنوان الگویی برای تلاشهای ایدئولوژیک در میان سایر ملل اسلامی مورد ملاحظه قرار گرفت و موجب شد تحولی عمیق در راهبرد یا شیوه عمل و چگونگی تعیین اهداف آنها صورت بگیرد. ‏ حرکت اسلامی در ایران، زمینه این ذهنیت را فراهم آورد که هنوز توان تصور آرمانی فراتر از آنچه در گذشته سایر حرکتها در پیش گرفته بودند و امکان دگرگونی و بازگشت به آنچه "دوران طلایی اسلام" گفته می‌شود، وجود دارد و شاید اعتقاد به همین توانمندی بود که روحیه دیگر جنبشهای اسلامی متأثر از انقلاب اسلامی را فزونی بخشید(۲). از این رو، می‌توان گفت: مهمترین تأثیر ایران انقلابی بر جهان اسلام و حتی در سطح وسیع‌تر و در ارتباط با مستضعفان کل جهان، در بعد افکار و ایدئولوژی است. بدین‌ترتیب، اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، موجی فراگیر سراسر جهان اسلام را فراگرفت و نه فقط مسلمانان، بلکه تمام مستضعفان جهان را به حرکت درآورد؛ چرا که مخاطب امام‌خمینی (ره)، مستضعفان سراسر زمین بودند: "باید این نهضت در تمام عالم، نهضت مستضعف در مقابل مستکبر در تمام عالم گسترده شود. ایران مبدأ و نقطه اول و الگو برای همه ملتهای مستضعف است. در تمام اقشار عالم، مسلمین به پا خیزند. بلکه مستضعفین به پا خیزند. وعده الهی مستضعفین را شامل است و می‌فرماید که ما منت بر مستضعفین می‌گذاریم که آنها امام ما بشوند در دنیا و وارث باشند. امامت حق مستضعفین است. وراثت از مستضعفین است. مستکبرین غاصبند، مستکبرین باید از میدان خارج شوند"(۳).‏ انقلاب اسلامی ایران با طرح شعار "نه شرقی نه غربی" علاوه بر نفی سلطه استکبار جهانی، راه بازگشت به اسلام ناب و احیاء تفکر دینی را به جهان اسلام نشان داد و همین نکته بیداری جهان اسلام را در پی‌داشت. به برکت همین بیداری اسلامی است که امروز در شعارهای مردم لیبی جمله "نه شرقی نه غربی" را می‌شنویم که نشان از استقلال‌طلبی و استکبارستیزی آنها دارد. درست است که پیروزی انقلاب اسلامی، باعث شکل‌گیری نظام اسلامی در ایران شد که علی رغم همه توطئه‌ها، جنگ‌ها، کودتاها و تحریم‌ها سربلندتر از گذشته به پیش می‌رود، اما وجهه اصلی این انقلاب بیداری اسلامی است که خیزش مسلمانان در اقصی نقاط جهان، بویژه در خاورمیانه طلیعه این بیداری است(۴). این مسئله را بسیاری از شخصیتهای برجسته و صاحب‌نظران در پدیده جنبشهای اسلامی اذعان نموده‌اند که انقلاب اسلامی ایران یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در پیشبرد روند بیداری و آگاهی مسلمانان و ازدیاد فعالیت‌های مؤثر در جوامع عربی و اسلامی بوده است. نظریه تأثیرپذیری کشورهای اسلامی از انقلاب، مبتنی بر سخنان رهبران جنبش‌های آزادی‌بخش و الگوبرداری آنان از انقلاب ایران و مطالعه تحولات و رویدادهایی است که در کشورهای اسلامی رخ داده است. امام خمینی خود بر این نکته واقف بودند و به آن افتخار داشتند. احمد جبرئیل دبیرکل جبهه خلق برای آزادی فلسطین می‌گوید: "جمهوری اسلامی ایران با رهبری اسلامی و حکیمانه آن، محوری برای بیداری اسلامی در جهان و پناهگاهی برای مجاهدان انقلابی شده است"(۵) و سید حسن نصرالله دبیر کل حزب الله لبنان می‌گوید: "انقلاب اسلامی ایران، مسلمانان جهان را بیدار کرد و به آنان عزت بخشید و این مسئله در حضور قوی ملتها در صحنه‌های جهاد و مبارزه علیه رژیم‌های وابسته غربی به خوبی نمایان است"(۶). دکتر شقاقی در کتاب "امام خمینی راه‌حل جدید جهان اسلام" روش انقلاب ایران را مؤثر دانسته و برای تداوم مبارزه، ‌انقلاب اسلامی ایران را شایسته پیروی، معرفی می‌کند. وی در بخشی از کتاب، امام را این‌گونه معرفی می‌کند: "مظهر جریانی نو بود که اسلام را به عنوان یک ایدئولوژی مطرح می‌کرد تا از طریق برپایی حکومت اسلامی، همه ابعاد زندگی و مشکلات آن را حل و فصل نماید"(۷). مقام معظم رهبری (ره) در خصوص تاثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران بر بیداری جهان اسلام، می‌فرمایند: "قبل از انقلاب اسلامی در بسیاری از کشورها و از جمله کشورهای اسلامی، گروه‌ها و جوانها و ناراضی‌ها و آزادی‌طلب‌ها با ایدئولوژی‌های چپ وارد میدان می‌شدند، اما بعد از انقلاب اسلامی پایه و مبنای حرکت‌ها و نهضت‌های آزادی‌بخش اسلام شد. امروز درهر نقطه‌ای از دنیای وسیع اسلام که جمعیت یا گروهی به انگیزه آزادیخواهی و ضدیت با استکبار حرکت می‌کنند، مبنا و قاعده کار و امید و رکنشان، تفکر اسلامی است"(۸) پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و مقابله بیش از سی‌سال در برابر استکبار جهانی، موجب شد، مردمی که از عظمت قدرت خود بی‌اطلاع بودند، با برداشتی نوین از اسلام راستین و ناب به حرکت درآیند. این حرکت نه فقط شیعیان، بلکه طرفداران اهل سنت را نیز در برگرفت، چرا که پیام امام، پیام وحدت مسلمانان و یک پیام فراگیر و جهانی بود. هدف؛ اهتزاز پرچم لااله الا الله در سراسر جهان، نفی تمامی قدرت‌ها و تکیه بر قدرت لایزال الهی و توده‌های مردم بود. یکی از نکات قابل توجه در به ثمر نشستن حرکت بیداری اسلامی حفظ وحدت و اتحاد میان انقلابیون است. وحدت و همبستگی همه گروههای مسلمان، یک اصل اسلامی و لازمه توفیق در مبارزه با استکبار جهانی است. حضرت امام خمینی (ره) با اشاره به اصل اتحاد و وحدت مسلمین، به صراحت اعلام می‌کند که: "جمهوری اسلامی ایران، با تمام وجود برای احیای هویت اسلامی مسلمانان در سراسر جهان سرمایه‌گذاری می‌کند و دلیلی هم ندارد که مسلمانان جهان را به پیروی از اصول تصاحب قدرت در جهان دعوت نکند و جلوی جاه‌طلبی و فزون‌طلبی صاحبان قدرت و پول و فریب را نگیرد. ما باید برای پیشبرد اهداف و منافع ملت مردم ایران برنامه‌ریزی کنیم. ما باید در ارتباط با مردم جهان و رسیدگی به مشکلات و مسائل مسلمانان و حمایت از مبارزان وگرسنگان و محرومان، با تمام وجود تلاش کنیم...ما باید خود را آماده کنیم تا در برابر جبهه متحد شرق و غرب، جبهه قدرتمند اسلامی انسانی، با همان نام و نشان اسلام و انقلاب ما تشکیل شود وآقایی و سروری محرومین و پابرهنگان جهان جشن گرفته شود"(۹)