بازی اعراب در خلیج فارس

یک روز پس از آن که دولت آمریکا، کنگره را از طرح ۶۰ میلیارد دلاری فروش سلاح به عربستان آگاه کرد، ملک عبدالله، پادشاه سعودی، برای صحبت در مورد روابط دو جانبه با محمود احمدی نژاد تماس تلفنی برقرار کرد. باید گفت در شرایطی که ایران و عربستان تقریباً روابط تنش زایی را می گذرانند، دیگر بازیگران اصلی خلیج فارس سعی می کنند خودی نشان دهند. امارات عربی متحد اعلام کرده که در امیر نشین فُجیره، واقع در سواحل شرقی این کشور، پایگاهی دریایی افتتاح کرده است. این پایگاه که به دریای عمان راه پیدا می کند، یک ترمینال بزرگ ذخیره سازی نفت را در خود جای می دهد که از طریق خط لوله نفتی چند میلیارد دلاری، به امیر نشین غنی از نفت ابوظبی متصل می شود. هدف امارات از دنبال کردن این برنامه ها، ایجاد کانال های دیگری برای صادرات نفت و واردات کالا – در صورت مسدود شدن احتمالی تنگه هرمز توسط ایران – می باشد. در جزیره بحرین که ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحد آمریکا در آن مستقر است، انتخابات پارلمانی پُرچالشی پشت سر گذاشته شده است؛ انتخاباتی که در آن، خانواده پادشاهی خلیفه سنّی بحرین از هیچ کوششی برای محدود کردن فعالیت سیاسی اکثریت شیعه این کشور دریغ نکرده و راه را برای نفوذ همسایه فارس خود بسته است. ایران آشکارا ذهن کشورهای عرب خلیج فارس را به خود مشغول کرده است. از طرفی، این کشورها تحت عنوان شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، شامل عربستان، بحرین، عمان، کویت، قطر و امارات، در مورد عراق – کشوری با اکثریت شیعه که عضو GCC هم نیست - اگر چه خواهان استقرار حکومتی شبیه حکومت صدام حسین نیستند، اما با مشاهده تزلزل ارکان اهل تسنّن در این کشور، علیرغم حضور آمریکا در مدت جنگ، دچار بیم و هراس شده اند. با این که آمریکا با معرفی و انتخاب ایاد علاوی، عضو سنّی سابق حزب بعث، اولین تلاش جدّی خود را به منظور اصلاح این عدم تعادل انجام داده، اما ترکیب دولت جدید عراق نشان می دهد که ایران، قدرتی نوظهور در منطقه خلیج فارس به شمار می رود. ● همکاری مصلحتی آمریکا نمی خواهد متحدان عرب سنّی خود را تنها رها کند. ایالات متحد، یک چهارم ثروت جهان را در اختیار دارد و همین سهم از مصرف سوخت های فسیلی جهان را به خود اختصاص می دهد که درصد بزرگی از آن را از کشورهای خلیج فارس به دست می آورد. البته این بدین معنی نیست که آمریکا لزوماً باید نقش یک پلیس جهانی را بازی کند و هر کجا تهدید هسته ای، کُشت و کشتار و امثالهم وجود داشت، دست به اسلحه ببرد. بلکه بدین معنی است که این کشور می خواهد با ارتش خود در هر کجا که لازم دانست، موازنه قدرت را برقرار کند. شرایط منطقه خلیج فارس مدام در حال تغییر است و آمریکا نمی تواند در برابر این تغییرات سکوت کند. از نظر آمریکایی ها، ایران و عراق می توانند مثل دهه ۸۰ سال ها به جنگ با یکدیگر ادامه دهند و هیچ یک قادر نباشد دیگری را از میدان به در کند. اما در حال حاضر، عراق در موقعیت ضعیفی قرار گرفته و برای این که دوباره به جایگاه خود بازگردد، به همراهی با ایرانیان روی آورده است. بنابراین ممکن است مسؤولیت مقابله با ایران، به همسایگان عراق واگذار شود. دلارهای نفتی، اگر چه به تنهایی عامل قدرت کشورهای خلیج فارس محسوب می شوند، اما این کشورها چندان خوی جنگ طلبی ندارند. با وجودی که عربستان جدیدترین تکنولوژی های جنگی را وارد می کند، ارتش سعودی به طور جدّی فاقد فرماندهی، خلاقیت، آموزش و اصول مناسب برای استفاده حرفه ای و منسجم از این سیستم ها است. وابستگی کشورهای خلیج فارس به واشنگتن، عاملی است که به آمریکا اجازه می دهد ارتش خود را به منطقه بکشاند. طرح فروش ۶۰ میلیارد دلاری سلاح به عربستان، در واقع این پیام را به ایران می رساند که خروج آمریکا از عراق به معنی آن نیست که ایالات متحد از منافع خود در منطقه دست برداشته است. البته آمریکا برای رسیدن به اهداف خود به طور قطع نیازمند نیروهای محلی کشورها است. در مورد خلیج فارس، این مسأله بدین معنی است که آمریکا سال ها برنامه ریزی کرده تا ارتش سعودی را شکل دهد و آن را به نیرویی تأثیر گذار تبدیل کند. ایالات متحد، همچنین امارات را برای کاهش آسیب پذیری هایش در مقابل ایران تشویق کرده و به نظر می رسد اقدام این کشور به ایجاد راه صادراتی جدید به دریای عمان، در همین راستا باشد. کلیه این اقدامات، زمان، هزینه و تلاش های زیادی را نیاز دارند، اما از نظر کشورهای خلیج فارس که ایران را تهدیدی برای تسلط بر این منطقه می دانند، عملی کردن این اقدامات ظاهراً ضروری است.