امام هادی و امام حسن عسکری علیهما السلام و حج

● اشاره به حج در بیان اعتقادات حضرت عبدالعظیم بن عبدالله الحسنی از جمله محدثین والامقام و شخصی است که با چند واسطه نسب شریفش به امام حسن مجتبی علیه السلام می رسد. وی در زمان امامت حضرت هادی علیه السلام جزء محدثین و مقربین آن حضرت و دارای وکالت و نیابت مخصوص از جانب آن امام بود. روزی خدمت امام هادی رسیده و در خواست نمود که اعتقادات خویش را به حضور حضرت عرضه کند که در صورت شبهه یا ایراد، امام آن را اصلاح کرده و با تاءیید امام هادی علیه السلام در این راه ثابت قدم باشد. امام از او خواست که عقائدش را بیان کند. وی پس از بیان مبانی توحید و سایر اعتقادات اسلام ناب و حقیقی که از زبان ائمه هدی علیه السلام بیان شده است ، عقیده خویش را در مورد امامت امامان پیش ‍ از حضرت علی النقی بیان کرده و سپس در انتها عرض کرد: ای پسر رسول الله صلی الله علیه و آله ، من عقیده دارم که فرائض و واجبات الهی بعد از ولایت شما خاندان ، نماز، زکات ، روزه ، حج ، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر است . امام ضمن تایید عقیده او فرمودند: ای ابوالقاسم (کنیه حضرت عبدالعظیم ) به خدا این اعتقادات ، همان دین مرضی حقتعالی است که برای بندگانش ‍ خواسته است . پس در این دین ثابت قدم باش (۱). ● حج از ناصبی باطل است علی بن مهزیار می گوید: از امام هادی علیه السلام پرسیدم : مردی از جانب شخصی ناصبی حج بجا آورده است . آیا حج ناصبی و نیابت این شخص ‍ صحیح است ؟ امام پاسخ داد: اساسا حج مستلزم اعتقاد صحیح است بنابراین از شخص ناصبی که عقائدی فاسد دارد، قبول نیست . و به همین جهت نیابت از ناصبی نیز درست نبوده و نبایستی چنین نیابتی را پذیرفت(۲). رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود: وقتی خداوند، در عالم ازل امت اسلام را ندا کرده و فرمود: ای امت محمد صلی الله علیه و آله ، در عالم معنا جمیع امت اسلام از صدر تا ازل لبیک گفته و مانند الفاظ تلبیه عرضه داشتند: لبیک ای خدای ما، لبیک برای توست که شریکی نداری و همانا حمد و نعمت مخصوص ‍ ذات اقدس توست از چنین بیان و بیاناتی شبیه به این استفاده می شود که مقصود از حج صرفا بجا آوردن اعمال و مناسک نیست به همین مناسبت از شخص ‍ فاسدالعقیده مورد قبول نخواهد شد. ● فلسفه لبیک گفتن در مورد علت و فلسفه شعائر و مناسک حج روایت متعددی از معصومین علیهم السلام رسیده است . یکی از شعائر حج ، تلبیه و گفتن لبیک هنگام احرام و در ادامه آن می باشد. در فلسفه تلبیه ، سخنان گهرباری از ائمه هدی علیهم السلام نقل شده که از جمله آن روایتی است که امام حسن عسکری از اجداد طاهرینش به نقل از رسول الله صلی الله علیه و آله ، بیان کرده و می فرماید: رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود: وقتی خداوند، در عالم ازل امت اسلام را ندا کرده و فرمود: ای امت محمد صلی الله علیه و آله ، در عالم معنا جمیع امت اسلام از صدر تا ازل لبیک گفته و مانند الفاظ تلبیه عرضه داشتند: لبیک ای خدای ما، لبیک برای توست که شریکی نداری و همانا حمد و نعمت مخصوص ‍ ذات اقدس توست . به همین سبب حقتعالی این نحوه پاسخ را شعار حج مسلمین قرار داده و تلبیه را واجب فرمود(۳). ● کرامتی از آن امام در حج ابو یوسف ، شاعری معاصر با دوران امام بود. وی می گوید: سالی به حج مشرف شدم . آن سال به جهت تنگدستی فراوانی که برایم پیش آمد، ناراحت بودم . زیرا خداوند فرزندی را به من روزی کرده بود و از بابت معیشت خود و خانواده سخت متفکر بودم . روزی در حین طواف شخصی به نام ابو حمزه پیش آمده و کیسه ای پول در اختیارم قرار داد. پرسیدم این پول از کجاست ؟ او گفت : این را مولایم امام ابو محمد، حسن العسکری برای تو فرستاده است تا خرج فرزندت کنی و از خداوند نیز طلب برکت ، برای تو نموده است . امام پاسخ داد: اساسا حج مستلزم اعتقاد صحیح است بنابراین از شخص ناصبی که عقائدی فاسد دارد، قبول نیست . و به همین جهت نیابت از ناصبی نیز درست نبوده و نبایستی چنین نیابتی را پذیرفت. ابو یوسف از این لطف و عنایت امام عسکری سخت مسرور شده و از این جهت که وقوع این قضیه مبارک در مراسم حج اتفاق افتاده ، شادمان شده و پس از پایان مناسک ، شاد و خرم به وطن خویش بازگشت و همیشه مرهون عنایت آن حضرت بود(۴). ● حج بذلی(۵) محمد بن مطهر می گوید: نامه ای به حضرت عسکری علیه السلام نوشته و توضیح دادم : به شش نفر مبلغ صد و پنجاه دینار داده ام که با آن برای خودشان حج بجا آورند. ولی عده ای از ایشان بازگشته و گفتند دینارها را انفاق نموده اند و جمعی نیز باقی مبلغ را برگرداندند. حال آیا باید پولها را پس بگیرم ؟ حضرت در پاسخ نوشت : نسبت به کسانی که نزد تو نیامده و راجع به نحوه صرف کردن پول چیزی نگفته اند، پی گیر نشو، چون تو اجر خویش را برده ای . در واقع امام به این شخص می خواست بفهماند که اعمال تابع قصدها بوده و چون نظر تو انفاق خیری بوده ، ثواب آن به تو تعلق گرفته است . بنابراین لزومی به کنکاش در این خصوص نیست (۶).