افت و خیزهای سیاسی میان واشنگتن و اسلام آباد

کشته شدن اسامه بن لادن توسط نیروهای آمریکایی، موقعیت ویژه ای را فراهم کرد تا ارتش پاکستان، اقدامات داخلی و خارجی خود را مجدداً مورد ارزیابی قرار دهد. هفته نامه «اکونومیست» درگزارش تحلیلی با دستمایه قراردادن موضوع بن لادن، به بررسی روابط آمریکا و پاکستان پرداخته است. مقام های ارشد ارتش پاکستان و سرویس اطلاعاتی این کشور در باره ناآگاهی از حضور اسامه بن لادن، رهبر القاعده به رغم اطلاع از محل اقامتش مورد اتهام قرار گرفته اند. تصاویر ویدئویی که نشان دهنده حضور فعال بی لادن به عنوان رهبر القاعده در سال های اخیر است نیز کمکی به کم رنگ شدن انتقادات از مقام های پاکستان نکرده است. باور این موضوع برای مقام های پاکستان دشوار است که بن لادن در نزدیکی یک شهر نظامی نزدیک به پایتخت حضور داشته است و نکته عجیب تر این است که دستگیری و کشته شدن وی توسط نیروهای آمریکایی بدون کوچک ترین مقاومت و درگیری به وقوع پیوسته است. «اشفق کیانی»، رئیس ستاد ارتش پاکستان، به همراه «احمد شجاع پاشا،» مدیر سرویس اطلاعاتی این کشور به رغم اینکه چهره های محبوبی میان مردم به شمار نمی آیند و عملکردشان از دیدگاه بسیاری قابل قول نیست، اعلام کردند که اسلام آباد نسبت به حمله آمریکا نظر مساعدی نداشت و درصدد است تا نیروهای این کشور حضور کمتری در پاکستان داشته باشند. حمله آمریکا به ابیت آباد در شب صورت گرفت و گفته می شود طی این حمله، سیستم رادارهای پاکستان دچار مشکل شده است. این موضوع باعث شد «آصف علی زرداری»، رئیس جمهور پاکستان و «یوسف رضا گیلانی»، نخست وزیر این کشور اعلام کنند که در رابطه با این حمله مسئولیتی ندارند. پس از کشته شدن بن لادن، آمریکایی ها پیش از رئیس جمهور پاکستان، با اشفق کیانی گفت وگوی تلفنی کردند. «عایشه صدیقه،» تحلیل گر امور دفاعی پاکستان می گوید، نیروهای نظامی به رغم داشتن مخارج بالا و دریافت کمک های مالی هنگفت، عملکرد درستی ندارند. این عملکرد نامطلوب در حالی است که آنها سازمان بزرگی با ۵۰۰ هزار کارمند در اختیار دارند و به برنامه ریزی در امور مبارزه با تروریسم می پردازند. رهبران پاکستان علاوه بر تلاش برای دفاع از ارتش، سعی دارند نیازها و مطالبات غیرنظامی را نیز درنظر داشته باشند. درهمین راستا، گیلانی در نهم ماه مه خطاب به پارلمان از افزایش جنگ علیه تروریسم خبرداد و خواستار بررسی اقدام های بن لادن در سال های اخیر شد. با این حال، تعهدات وی درباره برقراری هرچه سریع تر امنیت و ثبات به نوعی نشان دهنده پذیرش شکست های پیشین است. این درحالی است که بسیاری خواستار برکناری دولت کنونی پاکستان شده اند، اما ژنرال اشفق کیانی واکنش های غیرنظامیان را برای برکناری دولت «غیرکافی» دانست. درمقابل،شخصیت هایی همچون «شاه محمود قریشی»، وزیر خارجه سابق پاکستان و سیاستمداران محافظه کار خواستار برکناری رئیس جمهوری و نخست وزیر این کشور از سمت خود هستند. عامل دیگر ایجاد تنش ها در پاکستان، اقدام های آمریکا است. «باراک اوباما»، رئیس جمهور آمریکا، روز هشتم مه بار دیگر از وجود شبکه حامی بن لادن در پاکستان سخن گفت و این موضوع را نشانه ای مبنی بر ناتوانی سرویس اطلاعاتی پاکستان دانست. از سوی دیگر، مقام های اطلاعاتی آمریکا همچنان به دنبال دسترسی برای بازجویی از سه تن از همسران بن لادن هستند. افزون بر این موضوع، مقام های آمریکایی مصرانه خواستار اعلام نام افرادی از سرویس اطلاعاتی پاکستان که با القاعده همکاری داشته اند، شده اند. نیروهای امنیتی پاکستان می گویند، داشتن هرگونه شک و شبهه دراین مورد، نامعقول است چرا که آنها درحال جنگ با القاعده هستند و ۴۰ تن از رهبران این گروه را دستگیر کرده اند. درعین حال، حملات بسیاری از سوی القاعده با هدف ترور مقام های اطلاعاتی پاکستان و ارتش این کشور طی سال های اخیر ملاحظه شده است. با این همه، آمریکایی ها، فراخوان ارتش پاکستان علیه شبکه حقانی در وزیرستان شمالی را موضوعی بی اساس خواندند. آنها همچنین به روابط برخی اعضای سرویس اطلاعاتی پاکستان با افرادی از گروه شبه نظامیان طالبان نظیر ملاعمر، رهبر این گروه اشاره کردند. گفته می شود ملاعمر در مناطق بلوچستان به انجام عملیات های شبه نظامی خشونت بار مشغول است و این احتمال وجود دارد که نیروهای ویژه آمریکا پس از گشته شدن بن لادن به سراغ وی بروند. اما به رغم تلاش هایی که از سوی «مایک مولن»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا به عمل آمده، روابط فیمابین مدت هاست دچار مشکل شده است. چرا که مردم عادی پاکستان مدت هاست شاهد حملات موشکی آمریکا به شبه نظامیان افغان که در مناطق مرزی دو کشوربه سر می برند، هستند. روابط سازمان های جاسوسی دو کشور نیز با ورود چندین تن از عوامل سیا بدون هماهنگی با سرویس اطلاعاتی پاکستان به شهرهای مختلفی از قبیل ابیت آباد، تحت تاثیر قرار گرفت. این روابط در ماه ژوئیه با دستگیری ریموند دیویس، عامل سیا در شرایط نامطلوب تری قرار گرفت. این عامل سیا اقدام به تیراندازی و کشتن دو تن از اتباع پاکستان در لاهور کرده بود. آمریکایی ها اصرار داشتند که وی از مصونیت دیپلماتیک برخوردار است و پس از چند هفته کشمکش موفق شدند وی را آزاد کنند. درهرحال این احتمال همچنان وجود دارد که با توجه به شرایط کنونی، روابط آمریکا و پاکستان به سطح پایین تری برسد. «محمود علی دورانی»، سفیر اصلی پاکستان در واشنگتن براین باور است که هیچ یک از دوطرف برخورد صریحی ندارند. ارتش پاکستان پیش از آن که تظاهر به فراخوان علیه شبه نظامیان وزیرستان شمالی کند، باید جوانب مختلف این عملیات را مورد ارزیابی قرار دهد. درعین حال آمریکایی ها نیز باید برای اثبات ادعای خود مدارک مستدلی مبنی بر همکاری و ارتباط عوامل سرویس اطلاعاتی پاکستان با القاعده و طالبان ارائه دهند. به رغم اینکه کشته شدن بن لادن به همراه پاره ای دیگر از مسائل روابط فیمابین را تحت تاثیر قرار داده است اما پیش بینی می شود روابط دو کشور به طور کلی قطع نشود و آمریکا نه تنها برای انتقال منابع و تسلیحات از طریق کراچی به افغانستان در سال های آتی به پاکستان نیازمند است، بلکه نگرانی هایی از سوی واشنگتن درباره افزایش تجهیزات هسته ای پاکستان نیز وجود دارد. درعین حال پاکستان با توجه به شرایط اقتصادی نابسامان به کمک های بین المللی نیاز دارد و آمریکا را به عنوان هم پیمانی در مقابل هند درنظر گرفته است؛ لذا دو طرف درهرحال مجبور به ادامه روابط فعلی هستند و همان طور که وزیر خارجه سابق پاکستان گفته است آمریکا به این نتیجه رسیده است که داشتن روابط با پاکستان موضوعی ضروری است.