استخوان ها را قبل از شکستن دریابید

بسیاری از ما درد پا و کمر مادران خود رابه خاطر می آوریم. دردهایی که به نظرمان با کار و فعالیت روزانه طبیعی به نظر می آمد؛ از کارافتادگی و خانه نشینی و به بسترافتادن پدربزرگ و مادربزرگ ها آن قدر دردناک بود که اشک به چشممان می آورد. غافل از این که تغذیه ناسالم و نداشتن فعالیت جسمی منظم علت اصلی بسیاری از این اتفاقات است و پزشکی امروز تمامی این مشکلات را قابل پیشگیری می داند. از شایع ترین بیماری های مفصلی پوکی استخوان است که بنا به گفته دکتر سیدعلی کشاورز، مدیر گروه تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تهران ۸۰ درصد زنان از ۳۵ سالگی به دلیل مصرف کم لبنیات آن را تجربه می کنند. به نوشته مهر دریافت لبنیات در کشور ما بسیار ناچیز است و مصرف سرانه ایرانیان سالانه ۸۰ لیتراست در حالی که این مقدار در کشوری مانند هلند به ۴۸۰ لیتر می رسد. درباره این بیماری و اهمیت آن گفت وگویی ترتیب داده ایم که در پی می آید. اپیدمی خاموش پوکی استخوان شایع ترین بیماری استخوانی در تمام دنیاست و به علت عوارض سنگینی که بر فرد تحمیل می کند، اهمیت بسیاری دارد. طبق آمارها در آمریکا سالی ۱.۵ میلیون شکستگی به علت پوکی استخوان رخ می دهد و بودجه ای معادل ۳۰ میلیارد دلار در سال به سیستم بهداشتی تحمیل می کند. پیش بینی شده است که با افزایش سن امید به زندگی در کشورهای حوزه خاورمیانه، پوکی استخوان و شکستگی های ناشی از آن شیوع گسترده ای داشته باشد و تا سال ۲۰۲۵ این مشکل تشدید خواهد شد. دکتر محمدرضا هاتف فوق تخصص روماتولوژی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان این مقدمه به خراسان می گوید: این بیماری با وجود شیوع، عوارض شدید و هزینه های سنگین قابل درمان و قابل پیشگیری است. این بیماری به علت ماهیت خود علامت کلینیکی ندارد و مانند دزدی عمل می کند که با چراغ خاموش و بدون علامت از ذخیره استخوان های فرد می کاهد. بیماری وقتی علامت دار می شود که فرد دچار شکستگی شود و پس از آن مشخص می شود که وی به این عارضه مبتلا شده است. به این بیماری «اپیدمی خاموش» می گویند زیرا تعداد زیادی از سالمندان به آن دچار هستند که فقط با شکستگی ناشی ازیک حادثه جزئی متوجه بیماری خود می شوند. فرد ممکن است حتی با یک سرفه یا عطسه دچار شکستگی شود. گاهی انقباض عضلات باعث شکستگی می شود که طی آن فرد بدون هیچ دلیل خاصی دچار شکستگی در یک یا چند مفصل می شود که به آن شکستگی خود به خود می گویند در واقع پوکی شدید باعث می شود استخوان با کمترین ضربه ای دچار شکستگی شود به این ترتیب فرد به سرعت به درمان نیاز پیدا می کند. نکته این جاست که بیشتر موارد شکستگی ناشی از پوکی استخوان در سالمندان در ناحیه لگن و استخوان ران شایع است و در بهترین مراکز درمانی دنیا ۳۰درصد مرگ و میر دارد. به عبارتی از هر ۳ نفر که به دلیل شکستگی مراجعه می کنند، یک نفر فوت می کند. فوت این افراد به دلایلی همچون عوارض عفونی، تشکیل لخته خون، آمبولی ریه و... رخ می دهد. ● دستگاه سنجش تراکم استخوان تا قبل از این با استفاده از رادیوگرافی امکان تشخیص پوکی استخوان وجود داشت اما این تشخیص زمانی اتفاق می افتاد که بیماری ۳۰تا۴۰ درصد سرمایه استخوانی را از بین برده باشد. علاوه بر این میزان اشعه X رادیوگرافی بسیار زیاد بود؛ بنابراین از ۲ دهه قبل دستگاه سنجش تراکم استخوان به کار گرفته شد. این دستگاه ها ۲ مزیت قابل توجه دارد: اول این که تغییرات جزئی تراکم استخوان با آن قابل تشخیص است و یک تا ۳ درصد از تغییرات تراکم استخوان را نشان می دهد بنابراین این دستگاه ها دقت بسیار بالایی دارد. از طرف دیگر اشعه ای که از این دستگاه ها ساطع می شود حدود یک صدم رادیوگرافی ساده کمر است. بنا به گفته سازمان بهداشت جهانی کارکنان مشغول به کار درمراکز سنجش تراکم استخوان به علت اشعه بسیار کم دستگاه نیازی به اقدامات محافظتی از اشعه ندارند. استفاده از این دستگاه هم در زمان تشخیص و هم طی مراحل درمان برای مشاهده تغییرات ایجاد شده در استخوان ها کاربرد دارد و علاوه بر کاهش میزان اشعه زمان کوتاهی صرف آن می شود که حداکثر به ۱۰ دقیقه می رسد.دکتر هاتف با اشاره به وجود دستگاه های پیشرفته در خراسان رضوی می گوید: این دستگاه های پیشرفته دارای استاندارد روز دنیاست و در مراحل تشخیص و درمان پوکی استخوان به متخصصان کمک شایانی می کند. ● قرص های ضدبارداری تراکم استخوان را کاهش می دهد نتایج مطالعات جدید حاکی از آن است که قرص های ضد بارداری تراکم استخوان را در زنان کاهش می دهد. تحقیقات دانشمندان موسسه پژوهش های سلامت نشان می دهد که تاثیر این قرص ها بر استخوان ها بسته به سن زن و میزان هورمون به کار رفته در قرص است و تا دو سال پس از مصرف آشکار می شود. به گزارش ایرنا زنان جوان ۲۰ تا ۳۰ ساله بیشترین استفاده از قرص های ضدبارداری را دارند. باید گفت تراکم استخوانی که زنان در نوجوانی و سنین دهه سوم زندگی خود کسب می کنند، خطر شکستگی استخوان های زنان را در سنین بالاتر افزایش می دهد. سال های نوجوانی سنینی است که زنان به طور مداوم استخوان گیری می کنند و به تراکم استخوان های آن ها افزوده می شود از این رو باید گروه سنی را برای تجویز این قرص ها در نظر گرفت.بر اساس تحقیقات قرص های ضدبارداری تاثیر منفی بر استخوان گیری دارد اما مشخص شدن تاثیر این قرص ها زمان بر است و به میزان هورمون قرص بستگی دارد.