بحث در مورد جدا بودن و یا یکی بودن صنایع چاپ و بسته بندی در سال های اخیر به موضوعی جدی میان فعالان صنایع چاپ و بسته بندی تبدیل شده است. در این مقاله در پی آن هستیم که با ارائه تعاریفی از صنعت، سرویس، چاپ و بسته بندی نگاهی عمیق تر به موضوع جدایی یا یکی بودن چاپ و بسته بندی بیاندازیم. بهانه ای که موجب انتشار این مقاله شد، مصاحبه سرکار خانم توانا، مدیرکل دفتر امور بنگاه های سازمان توسعه تجارت با اخبار چاپ در دی ماه بود که در ادامه به آن خواهیم پرداخت. نکته جالب در انتشار این مصاحبه در سایت اخبار چاپ، انتشار نظرات ۳ نفر از کارشناسان چاپ و بسته بندی و سانسور نظر اینجانب در سایت مذکور بود. ورای یکی بودن یا نبودن چاپ و بسته بندی که نگارنده به طور قاطع اعتقاد به جدا بودن این دو حوزه از یکدیگر دارد، به نظر می رسد هر یک از طرفین این دعوی، به منافع خود از جدا بودن یا یکی بودن این دو صنعت توجه دارد و تلاشی برای فهم علمی و دقیق این موضوع به کار نبسته و نخواهد بست. دلایل بسیاری را می توان برشمرد که نشان می دهد، سازمان توسعه تجارت یا افراد حاضر در اتحادیه های چاپ که داعیه ولایت بر بسته بندی را دارند، نمی توانند تعریف دقیقی از بسته بندی ارائه دهند و تنها با شعارهای خوشایند سعی دارند از حضور صنعت بسته بندی در مجموعه خود منتفع شوند. نشان این مدعا، متروکه شدن نمایشگاه دائمی بسته بندی در محل دائمی نمایشگاه های بین المللی تهران است. حتی واگذاری آن به مرکز مطالعات و پژوهش های لجستیکی سپاه نیز نتوانست در پویایی این مکان ارزشمند برای صنعت بسته بندی کشور، اثری داشته باشد.
بسیاری بر این عقیده اند که چاپ در کشور ما هنوز بدل به یک صنعت پویا نشده است و در حد یک سرویس باقی مانده است. در واقع این خدمات چاپ است که توسط واحدهای چاپ ارائه می گردد و صنعت چاپ در بحث تجهیزات به طور کامل وابسته به خارج از کشور است. اندک تلاشی برای ورود به حیطه ماشین سازی در حوزه چاپ انجام گرفته است اما جز نام یک یا دو شرکت، کیفیت دیگر تولیدکنندگان بسیار پایین است. برای درک بهتر صنعت، نگاهی به تعاریف این واژه می اندازیم.
در مورد تعریف صنعت، اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. صنعت دارای تعریفها و تعبیرهای متفاوتی است که بر اساس قابلیت جایگزینی محصولات، فرآیند تولید و محدودههای جغرافیایی ارایه شدهاند. واژه صنعت از ریشه صنع (عربی) به معنی ساختن یا آفریدن گرفته شده است. در زبان انگلیسی واژه Industry از واژه لاتین industria گرفته شده و به معنی بازرگانی یا ساختن و ساخت به طور کلی است و منظور از ساخت ایجاد دگرگونی در شکل یا ترکیب مواد است. در فرهنگ معین، صنعت چنین تعریف شده است: کار، پیشه، حرفه، کلیه تغییراتی که بشر در مواد طبیعی می دهد تا بهتر و بیشتر از آنها استفاده کند. صنعت مجموعه ای است از فعالیت هایی که با استفاده از منابع موجود (مواد، سرمایه، نیروی انسانی، انرژی، تکنولوژی، اطلاعات، ابزار) کالا یا خدماتی را تولید می کند که نیازهای انسان و جوامع انسانی را برطرف می کند ، در واقع تلاشی است مستمر در جهت بهبود کارایی و بهره وری . به این معنا که با استفاده ار منابع کمتر، بازده بهتری به دست دهد. از این جهت ، پویایی ، نوسازی و نوجویی یکی از ویژگی های صنعت است .
در فرهنگ توصیفی تکنولوژی، نوشته ی محمد نقی مهدوی، صنعت این گونه تعریف شده است: صنعت شامل شماری سازمان تولیدی، مانند موسسات یا بنگاه های اقتصادی است که به منظور بررسی های تحلیلی یا سیاست گذاری، براساس ضابطه های معینی در یک گروه گرد آورده می شوند. بنابر سنت ضابطه معمول برای گروه بندی صنعت همانا مشخصات فرآورده هایی بود که از طریق سازمان های تولیدی عرضه می شدند بنابراین به روال آلفرد مارشال اگر تعدادی از بنگاه های اقتصادی محصولاتی فراهم آورند که در ذهن خریداران بالقوه جایگزین هایی کامل یا نزدیک برای یک دیگر باشند در این صورت تمام واحدهای تولیدی را می توان متعلق به صنعت واحدی دانست. اگر تنها یک تولید کننده عهده دار کل تولید یک نوع محصول باشد که در ذهن خریدار از سایر کالاها در زنجیره ی کالای جایگزین ممکن جدا شود آن گاه آن تولید کننده انحصارگری محسوب می شود که بر تمامی آن صنعت احاطه دارد.
در فرهنگ علوم اجتماعی ، جولیس گولد ، ویلیام ل. کولب، نیز تعریف صنعت این گونه است: صنعت، عبارت است از سازمان دهی کلیه عوامل تولید (سرمایه، مدیریت،مواداولیه، نیروی انسانی)به منظورسازندگی، رشد و توسعه زندگی بشری که درترکیب و تحلیل و شکل دهی و استخراج مواد اولیه محصول جدیدی رابه وجودمی آورد. باتوجه به تعریف مزبور می توان پروسه صنعت رابه چهاردسته مجزاتقسیم کرد.
۱) صنعت استخراجی (extractive): یعنی پروسه جداکردن عناصر و مواد مثل استخراج سنگ آهن از زمین و جداکردن منیزیم از آب دریا
۲) صنعت شکل دهی (conditioning): یعنی تغییرشکل دادن ازخواص فیزیکی مثل صنایع فلزکاری و پلاستیکی
۳) صنعت تحلیلی(analithic): یعنی تجزیه مواد به عناصر سازنده اش مثل عملیات پالایش نفت و بسته بندی وغیره
۴) صنعت ترکیبی (synthetic): یعنی ترکیب کردن اجزای سازنده یک محصول مانند اتومبیل
معنای واژگانی صنعت، طبق فرهنگ آموزگار، یعنی ساختن، مصنوع و ساخته شده ولی تعریف مصطلح صنعت یعنی، به کار بستن ماشین برای تهیه قسمتی از مواد مورد احتیاج زندگانی یک اجتماع (معتمدی،۱۳۷۴ ص۸۵).
در بورس اوراق بهادار تهران گروه های صنعتی در ۳۶ گروه طبقه بندی شده اند که نهمین گروه مربوط به انتشار، چاپ و تکثیر است. مطابق با تعاریف فوق، چاپ در ۴ تعریف صنعت استخراجی، صنعت شکل دهی، صنعت تحلیلی و صنعت ترکیبی نمی گنجد در حالی که صنعت بسته بندی در میان صنایع تحلیلی قرار گرفته است. شاید با تعریف دقیق چاپ و بسته بندی بتوان تفاوت های میان این دو را دقیق تر بیان کرد.
واژه «چاپ» (و صورت قدیمیتر آن «چهاپ») را به احتمال برگرفته از واژه مغولی چاو دانستهاند که به معنای فشردن سطحی بر سطح دیگر است. در ویکی پدیا فارسی، چاپ، در دو بخش مجزا تعریف شده است. چاپ مطابق تعریف ویکی پدیا، شاخهای از هنرهای تجسمی است که در آن اثر هنری از طریق چاپ طرح یا رنگ بر روی یک سطح، عموما کاغذ، خلق میگردد. چاپ آثار هنری میتواند به روشهای مختلفی چاپ فلز،چاپ سنگی، چاپ چوب و چاپ دیجیتال صورت پذیرد. چاپ به معنای انتقال و تکثیر حروف، عکس، طرح و نقش بر روی سطح چاپ شونده است. چاپ روی کاغذ شناخته شدهترین کار چاپی است.امروزه با پیشرفت تکنیک های چاپ این عمل روی مواد سلولزی، نایلونی، پارچه ای، چرمی، مواد شیمیایی، فلزی، شیشهای با اشکال صاف یا ناهموار، مقعر یا محدب و ... صورت میگیرد. چاپ امروزه فرآیند انبوه صنعتی است و بخش اساسی صنعت نشر و بخشی مهم از فعالیتهای اداری و حکومتی است. امروزه تولید ماشین آلات چاپ، صنعتی بسیار پیشرفته و دقیق است که رشته های مختلفی از علوم مهندسی را به کار می گیرد. کشورهای توسعه یافته هم چون آلمان، ژاپن، ایالات متحده، سوییس و ایتالیا از پیشگامان این صنعت هستند. چنان چه غول ماشین سازی صنعت چاپ آلمان، یعنی هایدلبرگ سال هاست با تاسیس دانشگاهی در این کشور، به تربیت نیروی انسانی آکادمیک و ماهر مشغول است.
بسته بندی نیز واژه ای است که تعاریف گوناگونی برای آن ارائه شده است. برای مثال در استاندارد بریتانیا واژه بسته بندی به عنوان عملیات مورد استفاده در آماده سازی کالا برای حمل و نگهداری و یا تحویل به مشتری تعریف شده است. در ویکی پدیا بسته بندی علم، هنر و فن آوری قرار دادن و محافظت محصولات برای توزیع، ذخیره، فروش و استفاده است. بسته بندی همچنین اشاره دارد به مراحل طراحی، ارزیابی و تو لید بستهها، اما دقیق ترین و کامل ترین تعریف، تعریفی است که در سال ۱۹۶۲ ارائه شده است. بسته بندی:
۱) سیستمی است که زمان تحویل کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره و فروش کاهش می دهد.
۲) یک مفهوم تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده در شرایط مطلوب است.
۳) یک عمل فنی - اقتصادی است که هزینه تحویل کالا را به حداقل می رساند و از طرف دیگر فروش را در نتیجه سود حاصله به بالاترین حد افزایش می دهد. براساس یک تعریف ساده تر پوششی از یک سیستم که اصطلاحاً کالا نامیده می شود.
بنابراین محصولات تولید شده برای حمل و نقل آسان تر، ایجاد امنیت و جلوگیری از ورود آلودگی در هنگام توزیع و فروش و در نهایت افزایش مدت نگهداری با حفظ کیفیت مطلوب، نیاز به بسته بندی مناسب دارند.
در تمامی تعاریف ذکر شده برای واژه بسته بندی، بر حفاظت و نگهداری کالا و افزایش زمان ماندگاری محتوی به عنوان مهم ترین کارکرد آن تاکید شده است. طی۶۵ شماره گذشته نشریه فن آوری و توسعه صنعت بسته بندی تحلیل ها، مقالات و گزارش های متعددی درباره اهداف، عملکرد، کارکرد و روش های متعدد بسته بندی انتشار یافته است که ذکر آن ها در این مقاله موجب طولانی شدن بحث می شود. مطابق تعاریف فوق، نمی توان چاپ و بسته بندی را یکی دانست چرا که چاپ به هیچ طریقی نمی تواند حفاظت از محصول یا کالا را بر عهده گیرد. از سوی دیگر یکی از کارکردهای دیگر بسته بندی ارتباط با مصرف کننده و خریدار است. در واقع از بسته بندی به عنوان یک فروشنده خاموش نام برده می شود. به این معنی که وظیفه بازاریابی محصول بر عهده بسته بندی است. افرادی که اعتقاد به یکی بودن چاپ و بسته بندی و جدا نبودن این دو صنعت دارند، از همین کارکرد به عنوان شاهد مدعا استفاده می نمایند. استدلال آنان این است که چاپ به یک بسته بندی هویت بخشیده و عهده دار شناساندن کالا به مصرف کننده نهایی است و عنوان می کنند که به همین دلیل بسته بندی همواره وابسته به چاپ و عنصری جدانشدنی از آن است. با تعاریفی که در ابتدای مقاله به آن ها اشاره کردیم، اثبات شد که چاپ و بسته بندی هرگز یکی نبوده و عملکردهای به کلی متفاوتی دارند. سرکار خانم توانا در مصاحبه ای که در ابتدا به آن اشاره شد در پاسخ به سوالی در مورد جدا بودن چاپ و بسته بندی، این گونه پاسخ می دهد: چاپ هیچ گاه از بستهبندی جدا نبوده و نخواهد بود. زیرا بستهبندی در کارخانههای چاپی انجام میشود در یک مکان چاپ شده و از دیگر سو بستهبندی میشود و این موضوعی جدایی نیست که بخواهد جدا بررسی شود.
استدلال سرکار خانم توانا- اگر چه هنوز ارتباط میان عنوان مدیرکل دفتر امور بنگاه های سازمان توسعه تجارت و مقوله چاپ و بسته بندی را در نیافته ایم، اما آن را به علاقه ایشان به این حوزه های صنعتی و شاید تخصص آکادمیک شان مربوط می دانیم- در مورد جدا نبودن چاپ از بسته بندی این است که بسته بندی در کارخانه های چاپی انجام می شود. اگر نگاه ایشان به صنعت بسته بندی را نگاه سازمان توسعه تجارت فرض کنیم، نباید بر متروک شدن نمایشگاه دائمی بسته بندی در سازمان توسعه تجارت خرده بگیریم چرا که اساسا تعریف و تصور دقیقی از صنعت بسته بندی در سازمان توسعه تجارت وجود ندارد. هر چه تلاش کردیم تا مثالی پیدا کنیم که ادعای ایشان را به اثبات رساند، نیافتیم. اگر جزیی تر به تحلیل بسته بندی بپردازیم، می توانیم بسته بندی را به ۳ گروه بسته بندی اولیه، بسته بندی ثانویه و بسته بندی سوم یا حمل و نقلی تقسیم کنیم. هیچ یک از این سه نوع بسته بندی در چاپ خانه انجام نمی شود. عکس این موضوع را می توان در کارخانجات گوناگون مشاهده کرد. تمامی تولیدکنندگان محصولات غذایی، آشامیدنی و نوشیدنی، دارویی و آرایشی و بهداشتی و حتی کالاهای صنعتی و سنگین، خطوط بسته بندی را در کنار خطوط فرآوری و پروسسینگ قرار می دهند. در واقع خطوط بسته بندی تکمیل کننده خطوط فرآوری و تولید است. مهم تر این که اغلب این کارخانجات فاقد واحد چاپ هستند. برای مثال یک کارخانه تولید شکلات را در نظر بگیرید. مواد اولیه مورد نیاز برای تولید شکلات وارد کارخانه شده و از انبار مواد اولیه به خطوط تولید منتقل می شود. پس از فرآوری و آماده سازی، شکلات های برش خورده وارد خطوط بسته بندی که با خطوط فرآوری یکپارچه شده است می شود و برای مثال به صورت دو سرپیچ بسته بندی می شود. پس از این مرحله شکلات هایی که دارای بسته بندی اولیه هستند، در ماشین آلات بسته بندی عمودی توزین دار وارد فیلم های پلاستیکی شده و بسته های ثانویه ۴۵۰ یا ۹۰۰ گرمی را به وجود می آورند. در مرحله سوم این بسته ها، داخل کارتن هایی به منظور حمل و نقل آسان مجددا بسته بندی می شود. در برخی کارخانجات که خطوط تولید و بسته بندی پرسرعت و انبوه دارند، این بسته های کارتنی بر روی یک پالت چیده و فیلم استرچ به دور آنها پیچیده می شود. این پالت ها آماده حمل و نقل به وسیله کانتینرهای توزیع است. بدون شک به چنین کارخانه ای، چاپ خانه اطلاق نمی شود. حتی اگر منظور از انجام بسته بندی در چاپ خانه، چاپ فیلم پلاستیکی مورد استفاده باشد، بازهم این استدلال دچار اشکال است.
چرا که مواد مورد استفاده در تولید فیلم ها، از کارخانجات پتروشیمی خارج شده و به صنایع پایین دستی پتروشیمی برای تبدیل ارسال می شود. در این واحدها، مواد به صورت فیلم با ضخامت ها و تعداد لایه های گوناگون تولید می شود. برخی واحدهای تولید فیلم، دارای ماشین آلات چاپ روتو، فلکسو و هلیوگراور هستند و به چاپ این فیلم ها طبق سفارش کارخانجات تولیدی اقدام می نمایند. اما لزوما این گونه نیست و شرکت های بسیاری بدون داشتن واحد چاپ، تنها مواد پتروشیمی را به فیلم تبدیل می کنند. در حقیقت، بسته بندی اولیه در کارخانجات صنایع پایین دستی پتروشیمی تولید شده و برای چاپ به چاپ خانه ها ارسال می شوند. فیلم ها یا بسته بندی های اولیه و ثانویه پس از چاپ به کارخانه های تولید محصول ارسال می گردد. به طور کلی و با توجه به مثال ذکر شده می توان گفت که چاپ برای برخی کالاها و محصولات مصرفی، یک مرحله از فرآیند بسته بندی است.
باید به این نکته نیز توجه داشت که بسیاری از بسته بندی ها، فاقد چاپ هستند. در واقع بسیاری از بسته بندی های حمل و نقلی فاقد چاپ هستند که به عنوان مثال می توان از پالت های بسته بندی نام برد. در صنایع سنگین و یا بسته بندی آثار تاریخی نیز بسیاری از تجهیزات و محصولات داخل محفظه های چوبی بسته بندی می شود که فاقد چاپ هستند. محصولات بسیار فراوانی از این دست می توان نام برد که به کلی فرضیه پیوستگی چاپ و بسته بندی را نفی می کند.
کوچک کردن صنعت گسترده و بزرگ بسته بندی به منظور پیوند دادن آن با چاپ، اشتباه بزرگی است که باید با اطلاع رسانی و آگاه کردن دست اندرکاران، از آن جلوگیری کرد. انجمن صادرکنندگان صنعت چاپ، اتحادیه چاپخانه داران تهران و به تازگی انجمن حمایت از توسعه صنعت چاپ به دنبال مصادره کردن صنعت بسته بندی به نام چاپ هستند و جالب آن که بسته بندی را جزیی از چاپ و وابسته به آن می دانند. همین نگاه است که موجب تضعیف نمایشگاه چاپ و بسته بندی شده است. نمایشگاهی که بیش از ۷۰ درصد مشارکت کنندگان آن، فعالان صنعت بسته بندی هستند، توسط اقلیت ۳۰ درصدی خدمات چاپ تصمیم گیری و برگزار می شود.
یکی از دلایل اصلی عدم وجود تشکل در صنعت بسته بندی، گستردگی این صنعت است. به این دلیل که صنعت گر بسته بندی شیشه ای، منافع صنفی مشترک با تولیدکننده ماشین آلات پرکن روغن موتور ندارد. باید صنعت گران بسته بندی در حوزه های تخصصی خود، انجمن های صنفی و صنعتی تاسیس نمایند. مادامی که صحبت ها و شعارها از سازمان بسته بندی، اتحادیه جامع بسته بندی یا شورای راهبردی بسته بندی باشد، هیچ تلاشی به نتیجه نخواهد رسید و از شعار فراتر نخواهد رفت. وجود انجمن ها و اتحادیه های گوناگون صنف چاپ نیز به دلیل کوچک بودن خدمات چاپ و مشخص بودن اهداف و رسالت های آن است. چنان چه خدمات پیش از چاپ صاحب یک اتحادیه، چاپ دارای چندین و چند انجمن و اتحادیه و خدمات پس از چاپ نیز صاحب یک تشکل منسجم است. در میان اهالی صنعت بسته بندی نیز تولیدکنندگان ورق کارتن با درک نیازهای صنفی خود، انجمن مدیران صنایع ورق و کارتن را تاسیس کرده و بسیار فعال و پویا به رفع موانع و هموار ساختن فعالیت های اقتصادی مشغول هستند.
عنوان مدیرکل دفتر امور بنگاه های سازمان توسعه تجارت در پاسخ به سوالی در مورد شورای راهبردی بسته بندی می گوید: متاسفانه بستهبندی موضوعی است که در کشور ما متولی خاصی برای آن مشخص نشده است و تنها کارهای اندکی توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انجام شده است. با توجه به معیارهای مطلوب بستهبندی ایرانی و این که خواهان چه هویتی است، هر کدام از دستگاهای دولتی یک سری کارهای کوچک و مختصر انجام دادهاند اما در هیچ کدام آن ها طرح و هدفگذاری و یا یک برنامهریزی مجزا وجود ندارد. موضوعی که ما در سازمان توسعه تجارت پی گیری بسیاری کردیم، تشکیل شورای راهبردی صنعت بستهبندی بود تا تمام بخشهایی که در بستهبندی دست دارند، در این تشکل عضو شوند و به مساله سیاستگذاری، راهبری و برنامهریزی توجه نمایند. سازمان این پیشنهاد را داده است و در صورت توافق به منظور عضوگیری اقدام مینماییم.
با توجه به اطلاعات منتشر شده، مقرر شده است، شورای راهبردی صنعت بستهبندی کشور- که تشکیل آن پیشنهاد رییس هیات مدیره انجمن حمایت از توسعه صنعت چاپ بوده است - متشکل از نمایندگان وزارت خانههای صنایع ومعادن، بازرگانی، جهاد کشاورزی، فرهنگ و ارشاد اسلامی و نمایندگان بخش غیردولتی، تشکیل گردیده و مسئولیتهای محوله را با هماهنگی نهادها، سازمانها و وزارت خانههای مرتبط به انجام رساند. در طرح پیشنهادی انجمن حمایت از توسعه صنعت چاپ ایران، وزارت جهاد کشاورزی در زمینه محصولات باغی و کشاورزی، وزارت بازرگانی در زمینه تولید محصولات بهداشتی، آرایشی، خوراکی و دارویی، وزارت صنایع در زمینه تجهیزات و ماشینآلات و وزارت ارشاد هم در زمینه فرم و شکل و بسته گرافیکی محصولات صادراتی فعالیت خواهند کرد. این پیشنهاد مورد استقبال وزارت بازرگانی نیز قرار گرفته است و کیومرث فتحالله کرمانشاهی، معاون کمک های تجاری سازمان توسعه تجارت ایران، از تشکیل این شورای راهبردی استقبال کرده است.
متاسفانه وقتی مدیرکل دفتر امور بنگاه های سازمان توسعه تجارت، همه چیز را دولتی می بیند و فعالیت های بزرگی که توسط بخش خصوصی انجام گرفته به هیچ می انگارد و سخنی از آن به میان نمی آورد، نمی توان به آینده این شورای راهبردی نیز خوش بین بود. پیشرفت سریع و عظیم این صنعت در سال های اخیر، مرهون فعالیت های چشم گیر بخش خصوصی است. در این میان نقش نشریات تخصصی به عنوان تنها مرجع آگاهی بخش در صنعت بسته بندی غیرقابل انکار است. مطابق اصل۴۴ ، تلاش سیستم های دولتی باید در جهت واگذاری کارها به مردم باشد، در حالی که به طور روزافزون دولت بزرگ و بزرگ تر می شود و جالب آن که پیشنهاد یک تشکل غیردولتی و غیرانتفاعی در موضوع مورد بحث، دولتی کردن یک فعالیت کاملا خصوصی است. بدون تردید جمع کردن مداوم نمایندگانی از ۴ وزارت خانه هیچ گاه محقق نخواهد شد و انتخاب نمایندگان بخش غیردولتی به شکل سلیقه ای انجام خواهد گرفت و اندک اندک بخش خصوصی حذف شده و هیچ سودی از این شورا حاصل نخواهد شد. آقای کرمانشاهی در خبری که توسط خبرگزاری مهر منتشر شده، عنوان کرده است که از تشکیل شورای راهبردی بسته بندی استقبال می کنیم چرا که فقط ۱۰ درصد ظرفیت و توان صنعت چاپ صرف انتشار کتاب و روزنامه میشود و ۹۰ درصد پتانسیل آن مربوط به حوزه بازاریابی و بستهبندی است و حمایت از توسعه این بخش ضروری است.
وقتی در میان مدیران سازمان توسعه تجارت، تا این حد چاپ زدگی وجود دارد که هر فعالیت بسته بندی با معیار چاپ سنجیده می شود، نمی توان به پیشرفت صنعت بسته بندی در کشور خوش بین بود. باید امیدوار باشیم که بخش خصوصی خود با درک نیازهای صنفی و صنعتی پیش قدم شده و خود رسالت رشد و توسعه و تعالی صنعت بسته بندی کشور را بر عهده گیرد.
کشورهای درحال توسعه هم چون ایران باید با پیاده سازی الگوهای صنعتی و اقتصادی در کشورهای توسعه یافته و در صورت لزوم بومی کردن این الگوها، مسیر رشد و توسعه را هموار سازند. آن چه ۵۰ سال در کشورهایی هم چون آلمان تجربه شده است، امروز انرژی، زمان و فکر ما را به خود مشغول ساخته است. کشور آلمان و بسیاری از کشورهای توسعه یافته هم چون فرانسه، ایتالیا، ایالات متحده و انگلستان به این نتیجه رسیده اند که باید نگاهی مستقل به این دو صنعت داشت و به طور جداگانه برای توسعه هر یک برنامه ریزی نمود. برگزاری نمایشگاه مستقل و جداگانه چاپ و بسته بندی در این کشورها نشان این مدعاست. برگزاری Interpack بزرگ ترین نمایشگاه بسته بندی و Drupa بزرگ ترین نمایشگاه چاپ دنیا هر دو در شهر دوسلدورف آلمان برگزار می شوند، نمایشگاه Emballage نمایشگاه تخصصی صنعت بسته بندی فرانسه، Ipack-Ima نمایشگاه تخصصی صنعت بسته بندی در ایتالیا، PackExpo در شیکاگو ایالات متحده، Ipex نمایشگاه تخصصی چاپ در انگلستان، نشان می دهد که این کشورها دریافته اند که مقوله چاپ و بسته بندی دو حوزه مستقل از یکدیگر هستند که باید نگاهی مستقل به آن ها داشت. جالب آن که در این کشورها، چاپ به معنای واقعی یک صنعت پیشگام و پیشتاز است و چون ایران به ارائه سرویس خلاصه نمی شود.
به جای استفاده از این تجربیات، بیهوده در تلاش هستیم تا صنعت بزرگ بسته بندی در کشور را زیرمجموعه کوچکی از چاپ عنوان کنیم و از بدون متولی بودن این صنعت، به سود منافع خود بهره برداری کنیم. چنان چه در ابتدای مقاله اشاره شد، در انتهای مصاحبه با سرکار خانم توانا برخی دوستان سعی کرده اند تا حقانیت خود را به یکدیگر تحمیل کنند.
فضای هم دلی و تعامل در میان اهالی چاپ و بسته بندی، متاسفانه به هیچ شکلی وجود ندارد و برخوردها گاه خصمانه و غیردوستانه است. بارها تکرار کرده ایم که برای انجام یک کار بزرگ در صنعت بسته بندی، باید از تمامی پتانسیل موجود در این صنعت بهره برد. فعالیت های فرد محور و برخوردهای مغرورانه، سرانجامی جز شکست نخواهد داشت. برگزاری دومین دوره جشنواره دوسالانه طراحی بسته بندی توسط انجمن ها و تشکل های صنایع غذایی، محدود کردن صنعت بسته بندی به بسته بندی مواد غذایی است. یا باید نام جشنواره را تغییر داد و یا در انتظار استقبال سرد اهالی صنعت بود.
معضلات و مشکلات صنعت بسته بندی بسیار است و پرداختن به یکایک آن چندین شماره از نشریه را به خود اختصاص خواهد داد. در انتها به دوستان عزیز فعال در صنعت و سرویس چاپ، توصیه می کنیم همت، کوشش و تلاش خود را معطوف به خلا ها و عرصه های بکر چاپ نمایند. چاپ در کشور ما از توسعه مطلوب برخوردار نبوده و فضا برای فعالیت های خلاقانه و مبتکرانه بسیار گسترده است. تمرکز بر حوزه های تخصصی را در اولویت قرار دهید و صنعت بسته بندی را به اهالی اش بسپارید.
به اهالی صنعت بسته بندی نیز توصیه می کنم، تا زمانی که خود برای به دست آوردن حق خود در تاسیس تشکل های صنفی و صنعتی قیام نکنید، چنان که اداره و برگزاری نمایشگاه تخصصی خود را از کف داده اید، صنایع و تشکل های دیگر برای قیمومت شما دندان تیز خواهند کرد.
