آفت‌های دهانی از کجا می‌آیند؟

آفت‌ها در واقع ضایعات زخمی عود‌کننده‌ای هستند که بر اثر کمبود آهن، استرس روحی و تغییرات هورمون‌ها در خانم‌ها ایجاد می‌شود. عموما آفت‌ها همراه بیماری خاصی نیستند و طی حدود یک هفته تا ده روز خود به خود بهبود می‌یابند... ولی اصولا با بیماری‌هایی مانند نشانگان بهجت یا نشانگان رایتر می‌توانند همراه باشند. این بیماری‌ها، بیماری‌‌های خودایمنی هستند که علاوه بر آفت‌، زخم‌های ناحیه ژنیتال و دردهای مفصلی و قرمزی چشم را هم همراه دارند. ولی کسانی که این علائم را ندارند فقط آفت زده‌اند و این دیگر بیماری محسوب نمی‌شود. کسانی که به‌طور مکرر آفت می‌زنند یعنی درد مفصلی یا قرمزی چشم را دارند یا علائم دیگری مانند وجود همان زخم‌های شبیه آفت روی عضو تناسلی را دارند، باید بررسی بیشتری شوند چون ممکن است به یکی از دو بیماری نشانگان بهجت یا رایتر مبتلا باشند. ● بهجت در مسیر جاده ابریشم بیماری بهجت در کشورهایی که در مسیر جاده ابریشم هستند خیلی شایع است و کشور ما ایران هم جزو این کشورهاست. برای اولین‌بار این بیماری را آقای بهجت که اهل ترکیه است توصیف کردند. بهجت بیماری خطرناکی ا‌ست و باید حتما شناسایی شود چون بیماری خودایمنی است. بیماری خودایمنی، بیماری‌ای‌ است که سیستم ایمنی بدن را فعال و علیه خود بدن فعالیت و مفاصل را تخریب می‌کند، چشم را از بین می‌برد و حتی در مراحل پیشرفته می‌تواند مشکلات قلبی ـ عروقی ایجاد کند. بنابراین دندان‌پزشک باید بتواند یک آفت معمولی را از یک آفت بیماری‌زا که با علائم همراه است، تشخیص بدهد. ● علایم آفت دهانی آفت معمولی که انسان‌ها در دهانشان می‌زنند، در دوران استرس و امتحانات است و عوامل دیگری مانند تغییرات هورمونی در خانم‌ها یا کمبودهای تغذیه‌ای مانند کمبود ریزمغذی‌ها و آهن از عوامل موثر در ایجاد آنهاست. این نوع آفت، آفت مینور است و اندازه آن کوچک و در حد یک تا دو میلی‌متر و سطح آن سفید است و دور آن یک حاشیه قرمزرنگ وجود دارد و دردناک است. عموما روی مخاط متحرک پدیدار می‌شود مانند مخاط لب و گونه؛ درست جایی که زیر آن استخوانی نباشد و این آفت باید با هرپس داخل دهانی افتراق داده شود. چون منشأ هرپس ویروس است ولی آفت، منشأ ویروسی ندارد. هرپس همان تبخال است که اگر بیرون لب زده شود مردم آن را با نام تبخال می‌شناسند ولی داخل دهان هم، ما، هرپس داریم. هرپس هم زخم است و تفاوت آن فقط این است که روی مخاطی می‌زند که غیرمتحرک و چسبنده است مانند سقف دهان که زیر آن استخوان وجود دارد. اینها با هم تفاوت دارند و متاسفانه مردم هر نوع زخم داخل دهان را با نام‌ آفت می‌شناسند که این اشتباه و داستان آفت، کاملا متفاوت است. ● درمان خانگی آفت بیماری بهجت یا نشانگان بهجت علاوه بر آفت، چند علامت دیگر هم دارد و مبتلایان باید به متخصص روماتولوژی مراجعه و با انجام آزمایش‌های خاصی نهایتا کورتون استفاده کنند. داروهای خاصی هم وجود دارد که برای بهبود آفت موثر است. آنچه که خیلی برای آفت استفاده می‌شود و مرسوم است کپسول تتراسایکلین است که بیماران باید یک عدد آن در یک سوم آب لیوان (آب جوشیده سرد شده) حل کنند و روزی ۳ یا ۴ بار دهان خود را شست‌وشو دهند به خاطر اینکه گفته می‌شود عامل ایجاد آفت، باکتری نیست ولی این باکتری روی زخم سوار می‌شود و این محلول تتراسایکلین به بهبود زخم خیلی کمک می‌کند. داروهای دیگر دهانشویه‌هایی هستند که در آنها مواد بی‌حسی و کورتون وجود دارد و بنزیدامین یکی از این دهانشویه‌هاست. داروهای دیگر که در مراحل پیشرفته استفاده می‌شود به منظور بالا بردن ایمنی فرد تجویز می‌شود و از آنها می‌توان به قرص لوامیزول اشاره کرد که قرصی است ضدانگل که فقط باید توسط پزشک تجویز شود. پس به طور کلی اگر فردی، ماهی ۱ یا ۲ ماه یکبار به دلیل استرس و فشارهای روحی آفت می‌زند، این نوع آفت‌ها قابل‌اغماض است ولی اگر خیلی شدید و دوره‌های عود آن خیلی‌ زیاد باشد و علائم اشاره شده را داشته باشد باید حتما یک پزشک متخصص این فرد را از نظر بالینی و پاراکلینیکی کاملا بررسی کند. ● وقتی آفت هشدار می دهد افرادی که انواع ماژور آفت را می‌زنند یعنی اندازه آفت خیلی بزرگ است و وقتی خوب می‌شود جای آن در دهان باقی می‌ماند یا افرادی که به عنوان نمونه ۱۰۰ آفت مانند ته‌سوزن در دهانشان پدیدار می‌شود، باید از نظر سیستم ایمنی بررسی شوند. چون خیلی از افرادی که به بیماری ایدز مبتلا می‌شوند، آفت‌های بزرگ‌تری در دهانشان پیدا می‌شود چون سیستم ایمنی‌شان تضعیف شده است. به همین دلیل یکی از علائم دهانی بیماری ایدز، آفت‌های بزرگ است یعنی آفت‌های ماژور با عودهای مکرر. ● آفت در مطب دندانپزشکی البته نکته قابل‌توجه و بسیار مهم، خدمات دندان‌پزشکی است یعنی ممکن است فرد بعد از اینکه به دندان‌پزشک مراجعه کرد، دهانش آفت بزند. ولی این به معنای استریل نبودن وسایل دندان‌پزشکی نیست. به دلیل برداشتن ناگهانی پنبه از دهان یا محل قرار دادن ساکشن که آب را می‌بلعد، آفت پدیدار می‌شود و علت آن حساس بودن مخاط دهان در برخی بیماران است و با تحریک این مخاط آفت پدیدار می‌شود و بعد از۱ هفته تا ۱۰ روز بهبود پیدا می‌کند. مشکل این بیماران فقط درد آفت است که با همان محلول تتراسایکلین یا دهانشویه بنزیدامین بهبود پیدا می‌کند. ● هلیکوباکتر؛ علت آفت نکته دیگر این است که مطالعات جدید می‌گوید بین هلیکوباکتر معده و آفت‌های دهانی ارتباط مستقیم وجود دارد یعنی کسانی که در معده آنها هلیکوباکتر پیدا شده یعنی کسانی که سوزش معده دارند و به طور کلی مشکلات معده‌ای گوارشی و پزشک تشخیص داده که Hp+ هستند، بیشتر مبتلا به آفت می‌شوند که با خوردن یک دوره آنتی‌بیوتیک بعد از درمان، آفت‌ها هم کمتر می‌شوند. تحقیق و بررسی‌ای که در کشور ما انجام شده نشان داده است حدود ۷۰ یا ۸۰ درصد افراد بالای ۵۵ سال Hp+ هستند یعنی در معده آنها هلیکوباکتر وجود دارد که علت آن چیزهای مختلفی است که در اینجا به آنها اشاره نمی‌کنیم و وقتی به دلیل آن سوزش معده یا زخم‌معده‌شان را درمان می‌کنند، آفت هم خیلی خیلی در این افراد کمتر می‌شود.